Blog
Sanskrit
About
aśleṣā
Sanskrit-English
Sanskrit-French
Sanskrit-German
Sanskrit-Sanskrit
Specialized Dictionaries
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 90 .
aśleṣā f. (
-ṣā )
1 The ninth Nakṣatra or lunar mansion, containing five stars.
2 Disunion, disjunction.
E. a neg. and ślaṣa union.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 70, col. 1 .
aśleṣā (ṣā) 1. f. 9th lunar mansion.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)
☞
p. 101, col. 1 .
aśleṣā a-śleṣā, f. (rt.
śliṣ ), the ninth
Nakṣatra or lunar mansion, containing five stars;
disunion, disjunction.
—Aśleṣā-bhava, as, or
aśle-
ṣā-bhū, ūs, m. a N. of Ketu, i. e. the descending
node or dragon's tail; (as formed of the lower ex-
tremities of the Daitya Saiṃhika, who was cut in two
by Viṣṇu at the churning of the ocean.)
Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 203, col. 2 .
aśleṣā [
na śliṣyati yatrotpannena śiśunā ,
śliṣ-ghañ Tv. ]
1 The 9th Nakṣatra or lunar mansion containing five stars.
2 Disunion, disjunction.
Comp.
— jaḥ, bhavaḥ, bhūḥ N. of Ketu,
i. e. the descending node.
— śāṃtiḥ f. an expiatory ceremony performed on account of the birth of a child under the Aśleṣā.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 114, col. 3 .
a-śleṣā f.
sg. pl. (=
aśleṣā́ ,
q.v. )
N. of the seventh (in later times the ninth) lunar mansion (containing five stars),
MBh. xiii, 3262;
Jyot. ;
VarBṛS.
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 74, col. 1 .
aśleṣā f. (-ṣā )
1. The ninth Nakshatra or lunar mansion, containing five stars.
2. Disunion, disjunction.
E. a neg. and śleṣa union.
Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
vol. 1,
p. 278 .
aśleṣā [na śliṣyati yatrotpannena śiśunā , śliṣ-ghañ Tv.] 1 The 9th Nakṣatra of lunar mansion containing five stars. -2 Disunion, disjunction. -Comp. -jaḥ , -bhavaḥ , -bhūḥ N. of Ketu, i. e. the descending node. -śāntiḥ f. an expiatory ceremony performed on account of the birth of a child under the Aśleṣā.
Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 60, col. 2 .
aśleṣā aśleṣā f. (śleṣa) 9e astérisme lunaire.
aśleṣābhava m. (bhū) surnom de ketu.
aśleṣābhū m. mms.
Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 98, col. 2 .
aśleṣā- f. n. du 7me ou 9me Nakṣatra.
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 519 .
aśleṣā́ (von 3.
a + śleṣa ) f.
ŚĀNT. 1, 20. N.
des 9ten Mondhauses H. 111.
COLEBR. Misc. Ess. I, 90. 109. II, 334. 355. 363. 381. 387. 465. 474.
☞
vol. 5,
p. 1072 .
aśleṣā sg.
MBH. 13, 3262
(ā° ed. Bomb.). pl. N. des 7ten Nakṣatra (in der älteren Zeit)
WEBER, Nakṣ. 2, 315. 371.
aśleṣārdha 355.
JYOT. 26.
aśleṣāsu (so fast alle Hdschrr.)
VARĀH. BṚH. S. 9, 28.
— Vgl. āśreṣā, āśleṣā .
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 138, col. 3 .
aśleṣā f.
Sg. und
Pl. =
āśleṣā .
Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch
☞
p. 81, col. 1 .
aśleṣā́ Maitr. S. 2, 13, 20 (165, 15) nach dem Padap.
Vācaspatyam
☞
p. 497, col. 1 .
aśleṣā strī na śliṣyati yatrotpanna na śiśunā śliṣa —ghañ na0 ta0 . saptaviṃśatidhā vibhaktarāśicakrasya navame nakṣatre tannakṣatra jātasya śiśoḥpitrādibhirāṣaṇmāsaṃ darśanābhāvasyāśleṣāśā- ntiśabdevakṣyamāṇasya sūcakatayā tasyā aśleṣātvam . tatsvarū- pādi nirūpaṇāya sarvvatārāṇāṃ svarūpaṃ, saṃkhyaviśeṣaḥ, yoga- tārāśca prasaṅgādatrābhidhīyante yathāha śrīpatiḥ . “1 turaga- mukhasamṛddhaṃ 2 yonirūpaṃ 3 kṣurābhaṃ 4 śakaṭanibhamathaiṇasyo- ttamāṅgena 5 tulyam . 6 maṇi 7 gṛha 8 śara 9 cakrābhāni 10 śālopamaṃ ca 11 śayanasadṛśamanyaccātra 12 paryyaṅkarūpam . 13 hastākāramajasramauktikasamaṃ 14 cānyat 15 prabālopa- mam dhiṣṇyaṃ toraṇavat 16 sthitaṃ 17 balinibhaṃ syāt kuṇḍalābhaṃ 18 param . krudhyatkeśarivikrameṇa sadṛśaṃ 19 śayyā samānaṃ 20 param cānyaddantivilāsavat 21 sthitamataḥ (abhi- jit) śuṅgāṭakavyakti ca . 22 trivikramābhañca 23 mṛdaṅga- rūpaṃ 24 vṛttaṃ tato'nyadyamaladvayābham 25 . 26 paryyaṅkatulyaṃ 27 murajānukāramityevamaśvyādibhacakrarūpam ” atrāṅkānu- sāreṇāśvyādīnāṃ rūpāṇi jñeyāni . “vahnitri ṛtviṣuguṇendu kṛtāgnibhūtavāṇāgninetraśarabhūkunagāgnirāmāḥ . rudrābdhi- rāmaśucivedaśatadviyugmadantā budhairnigaditāḥ kramaśobhatārāḥ ” . yathā tritārāśvino bharaṇī ca . ṣaṭtārāḥ kṛttikā . pañca- tārā rohiṇī . tritārā mṛgaśirā . ekatārā ārdrā, catustārā punarvasuḥ tritārā puṣyā, pañcatārā aśleṣā madhā ca tritārā pūrvvaphalgunī dvitārā uttaraphalgunī pañcatārā hastā, ekatārā citrā, svātiśca saptatārā viśākhā, tritārā anurādhā jyeṣṭhā ca . ekādaśatārā mūlā, catustārā pūrvvāṣāḍhā tritārā uttarāṣāḍhā, śravaṇā catustārā dhaniṣṭhā śatatārā śatabhiṣā . dvitārā pūrvvabhādrapadā uttarabhādrapadā ca dvātriṃśattārā revatī ” eṣāṃ yogatārā sūryyasi0 . “phālgunyorbhādrapadayostathaivāṣāḍha- yordvayoḥ . viśākhāśvinasaumyānāṃ yogatārottarā ” smṛtā eṣāmuktanakṣatrāṇṇāṃ pratyekaṃ svatārāsu mukhyā uttarā uttaradiksthā tārā yogatārā . “paścimottara- tārā yā dvitīyā paścime sthitā . hastasya yogatārā sā śraviṣṭhāyāśca paścimā ” sū0 si0 . hastanakṣatraṃ pañca- tārātmakaṃ hastapañcāṅgulisanniveśākāraṃ tato nairṛtyadiga- vasthitā paścimāvasthitatārāyā uttaradigāśritatārāyā dvitīyā pūrvvoktātiriktā paścime vāyavyāśrite sthitā sā hastasya yogatārā jñeyā, uttaratārāsannā paścimāśritā tārā hastasya yogatārā ” dhaniṣṭhāyāstārāsu yā paścima- diksthā sā tasyā yogatārā iti ca raṅganā0 . “jyeṣṭhā śravaṇamaitrāṇāṃ vārhaspatyasya madhyamā . bharaṇyāgneyapityāṇāṃ revatyāścaiva dakṣiṇā ” sū0 si0 “jyeṣṭhāśravaṇānurādhānāṃ puṣyasya ca pratyekaṃ tārātrayātmakatvāt madhyamatārā yoga- tārā ” raṅganā0 . “rohiṇyādityamūlānāṃ prācī sārpasya caiva hi . tathā pratyavaśeṣāṇāṃ sthūlā syāt yogatārakā ” sū0 si0 rohiṇīpunarvasubhūlānāmaśleṣāyāśca pratyekaṃ svatārāsu pūrbdhadiksthā tārā yogatārā . avaśiṣṭānāṃ ārdrācitrāsvātyabhijicchatatārāṇāṃ yathāyogyaṃ svatārāsu yātyantaṃ sthūlā sā yogatārā nakṣatraprasaṅgāt brahmādinakṣatrāṇāmapi sthitisthānamuktaṃ tatraiva . “pūrvvasyāṃ brahmahṛdayādaṃśakaiḥ pañcabhiḥ sthitaḥ . prajāpatirvṛṣānte- 'sau saumye'ṣṭatriśadaṃśakaiḥ ” sū0 si0 brahmahṛdayasthā- nāt pūrvvabhāge pañcabhiraṃśaiḥ vṛṣāntanikaṭe ekarāśisaptaviṃ- śatyaṃśaiḥ prajāpatistārātmako brahmā krāntivṛtte sthitaḥ . asya vikṣepamāha asāviti . asau brahmā saumye uttarasyāṃ aṣṭatriṃśaiḥ sthita ityarthaḥ raṅganā0 . “apāṃvatsaśca citrā- yāuttare'śaistu pañcabhiḥ . vṛhat kiñcidato bhāgairāpaḥ ṣaḍbhistathottare ” sū0 si0 . “tiṣyapunarvasūdvandve pā0 sū0 vyākhyāyāṃ saralāyāmasmābhiryat punarvasordvitāratvamuktaṃ tanmanoramādimūlatayā prāmādikameva . etacchāstrāloca- nena punarvasunakṣatrasya catustārātmakatvaṃ puṣyastha tritārātma- katvaṃ tena bahutve prāpte dvitvavidhāyakaṃ sūtraṃ sārthakamiti draṣṭavyam . “pādaḥ punarvvamorantyaḥ puṣyo 'śleṣā ca karkaṭa ” . jyoti0 nakṣatrādhipā uktāḥ vṛhatsaṃ0 . “aśviyama- dahanakamalajaśaśiśūlabhṛdaditijovaphaṇipitaraḥ . yonya- ryyamadinakṛttvaṣṭṛpavanaśakrāgnimitrāḥ . śakronirṛti- stoyaṃ viśvaviriñcī harirvaruṇaḥ . ajapādohirbudhnaḥ pūṣā cetīśvarā bhānām ” . “citrāśleṣāsvātiviśākhā bharaṇīpitryeśakṛttikāḥ . nātiśastāḥ prayāṇeṣu ” jyo0 ta0 asya klīvatvamapi “aśleṣavahniyamapitryaviśākhayukta pūrvvātrayaṃ śatabhiṣā ca navāpyūḍūni ” etānyadhomukha- gaṇāni kayitāni nityaṃ vidyārthabhūmikhananeṣu ca bhūṣi- tāni ” jyo0 ta0 . tathā ca nakṣatraparatve na0 tārā- paratve strītvam . evaṃ mūlāśravaṇādīnāmapi dviliṅgatvam . iyaṃ tīkṣṇagaṇaḥ “tīkṣṇo'hirudrenduyuk ” jyo0 ta0 nāsti śleṣo yasya . 2 asaṃbandhe tri0 . śleṣaḥ kāvye nānārthaparatā sa nāsti yatra . 3 śleṣaśūnye kāvye na0 .
Śabdakalpadruma
☞
vol. 1,
p. 144 .
aśleṣā , strī, (nāsti śleṣo yasyām .) aśvi- nyādisaptaviṃśatinakṣatrāntargatanavamanakṣatraṃ . asya rūpaṃ . cakrākṛtiṣaḍnakṣatrātmakaṃ . iti dīpikā .. tasyādhidevatā sarpaḥ .. yathā . aśvi-yama dahana- kamalaja-śaśi-śūlabhṛdaditi-jīva-phaṇi-pitaraḥ . ityādi jyotistattvaṃ .. sā ketugrahasya janmanakṣatraṃ . yathā, — “viśākhānalatoyāni vaiṣṇavaṃ bhagadaivataṃ . puṣyā pauṣṇaṃ yamaḥ sarpo janmabhānyarkataḥ kramāt ” .. iti dīpikā .. sā ca adhomukhagaṇaḥ . yathā, — “aśleṣavahniyamapitryaviśākhayuktaṃ pūrvvātrayaṃ śatabhiṣā ca navāpyuḍūni . etānyadhomukhagaṇāni śivāni nityaṃ vidyārghyabhūmikhananeṣu ca śobhitāni ” .. iti jyotistattvaṃ .. * .. tasyā mastakopari udaye rātrilagnanirūpaṇaṃ yathā, — “maulige bhujagabhe śvapucchake bhaṅgurākṛtini saptatārake . mārakelirasike tulodayāt niryayurjjaladhikhākṣiliptikāḥ ” .. 3 . 24 . iti kālidāsakṛtarātrilagnanirūpaṇaṃ .. tatra jātaphalaṃ .. “vṛthāṭanaḥ syādatiduṣṭacetāḥ kaṣṭapradaścāpi vṛthā janānāṃ . sarpe sadarpo hi śaṭhārpitārthaḥ kandarpasantaptamanā manuṣyaḥ ” .. iti koṣṭhīpradīpaḥ ..
Index to the Names in the Mahābhārata
☞
p. 4, col. 2 .
Aśleṣā (No. 43; cf. No. 44), a nakṣatra (the ninth when
beginning with Aśvinī; its star of junction is supposed to be
ε Hydræ; v. Sū° Si°, p. 188). XIII, 64 , 3262 (C. has A°,
B. °) (Ānuśāsanik.) (°yān tu yo rūpyam ṛṣabhaṃ vā
prayacchati sa sarvabhayanirmuktaḥ sambhavān adhitiṣṭhati ;
“nakṣatrayogasya dānakalpam,” 63 , 3212); 89 , 4259
(who gives a śrāddha “āśleṣāyām” procreates intelligent
sons) (śrāddhakalpe); 132 , 6162 (Ānuśāsanik.) (C.: kārttike
māsi cāśleṣā bahulaś cāṣṭamī śivā . B. has bahulasyāṣṭamī ):
on the 8th day of the dark half of the month Kārttika, when
the moon is in conjunction, with Aśleṣā, a brahman,
kṣattriya, vaiśya, or śūdra may, after having fasted at
a śrāddha, after the setting of the sun, deposit an offering of
black clothes and unguents with flowers in an ant-hill,
begging the serpents to hand it over to the world-elephants
to increase their strength that it may be equal to the
strength of Viṣṇu, when he lifted up Earth; the formula
is contained in vv. 7163—6; this he should do for a
whole year.