• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • aśleṣā


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 90.
    aśleṣā f. (-ṣā)

    1 The ninth Nakṣatra or lunar mansion, containing five stars.

    2 Disunion, disjunction.

    E. a neg. and ślaṣa union.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 70, col. 1.
    aśleṣā (ṣā) 1. f. 9th lunar mansion.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 101, col. 1.
    aśleṣā a-śleṣā, f. (rt. śliṣ), the ninth

    Nakṣatra or lunar mansion, containing five stars;

    disunion, disjunction. —Aśleṣā-bhava, as, or aśle-

    ṣā-bhū, ūs, m. a N. of Ketu, i. e. the descending

    node or dragon's tail; (as formed of the lower ex-

    tremities of the Daitya Saiṃhika, who was cut in two

    by Viṣṇu at the churning of the ocean.)

    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 203, col. 2.
    aśleṣā [na śliṣyati yatrotpannena śiśunā, śliṣ-ghañ Tv.]

    1 The 9th Nakṣatra or lunar mansion containing five stars.

    2 Disunion, disjunction.

    Comp.

    — jaḥ, bhavaḥ, bhūḥ N. of Ketu, i. e. the descending node.

    — śāṃtiḥ f. an expiatory ceremony performed on account of the birth of a child under the Aśleṣā.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 114, col. 3.
    a-śleṣā f. sg. pl. (= aśleṣā́, q.v.) N. of the seventh (in later times the ninth) lunar mansion (containing five stars), MBh. xiii, 3262; Jyot.; VarBṛS.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 74, col. 1.
    aśleṣā

    f. (-ṣā)

    1. The ninth Nakshatra or lunar mansion, containing
    five stars.

    2. Disunion, disjunction.

    E. a neg. and śleṣa union.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 278.
    aśleṣā [na śliṣyati yatrotpannena śiśunā, śliṣ-ghañ Tv.] 1 The 9th Nakṣatra of lunar mansion containing five stars. -2 Disunion, disjunction. -Comp. -jaḥ, -bhavaḥ, -bhūḥ N. of Ketu, i. e. the descending node. -śāntiḥ f. an expiatory ceremony performed on account of the birth of a child under the Aśleṣā.

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 60, col. 2.
    aśleṣā aśleṣā f. (śleṣa) 9e astérisme lunaire.

    aśleṣābhava m. (bhū) surnom de ketu.

    aśleṣābhū m. mms.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 98, col. 2.
    aśleṣā- f. n. du 7me ou 9me Nakṣatra.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 519.
    aśleṣā́ (von 3. a + śleṣa) f. ŚĀNT. 1, 20. N. des 9ten Mondhauses H. 111. COLEBR. Misc. Ess. I, 90. 109. II, 334. 355. 363. 381. 387. 465. 474.
    ☞ vol. 5, p. 1072.
    aśleṣā sg. MBH. 13, 3262 (ā° ed. Bomb.). pl. N. des 7ten Nakṣatra (in der älteren Zeit) WEBER, Nakṣ. 2, 315. 371. aśleṣārdha 355. JYOT. 26. aśleṣāsu (so fast alle Hdschrr.) VARĀH. BṚH. S. 9, 28.

    — Vgl. āśreṣā, āśleṣā .

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 138, col. 3.
    aśleṣā f. Sg. und Pl. = āśleṣā.

    Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch

    ☞ p. 81, col. 1.
    aśleṣā́ Maitr. S. 2, 13, 20 (165, 15) nach dem Padap.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 497, col. 1.
    aśleṣā strī na śliṣyati yatrotpanna na śiśunā śliṣa—ghañ na0
    ta0 . saptaviṃśatidhā vibhaktarāśicakrasya navame nakṣatre tannakṣatra
    jātasya śiśoḥpitrādibhirāṣaṇmāsaṃ darśanābhāvasyāśleṣāśā-
    ntiśabdevakṣyamāṇasya sūcakatayā tasyā aśleṣātvam . tatsvarū-
    pādi nirūpaṇāya sarvvatārāṇāṃ svarūpaṃ, saṃkhyaviśeṣaḥ, yoga-
    tārāśca prasaṅgādatrābhidhīyante yathāha śrīpatiḥ . “1 turaga-
    mukhasamṛddhaṃ 2 yonirūpaṃ 3 kṣurābhaṃ 4 śakaṭanibhamathaiṇasyo-
    ttamāṅgena 5 tulyam . 6 maṇi 7 gṛha 8 śara 9 cakrābhāni
    10 śālopamaṃ ca 11 śayanasadṛśamanyaccātra 12 paryyaṅkarūpam .
    13 hastākāramajasramauktikasamaṃ 14 cānyat 15 prabālopa-
    mam dhiṣṇyaṃ toraṇavat 16 sthitaṃ 17 balinibhaṃ syāt
    kuṇḍalābhaṃ 18 param . krudhyatkeśarivikrameṇa sadṛśaṃ 19 śayyā
    samānaṃ 20 param cānyaddantivilāsavat 21 sthitamataḥ (abhi-
    jit) śuṅgāṭakavyakti ca . 22 trivikramābhañca 23 mṛdaṅga-
    rūpaṃ 24 vṛttaṃ tato'nyadyamaladvayābham 25 . 26 paryyaṅkatulyaṃ
    27 murajānukāramityevamaśvyādibhacakrarūpam” atrāṅkānu-
    sāreṇāśvyādīnāṃ rūpāṇi jñeyāni . “vahnitri ṛtviṣuguṇendu
    kṛtāgnibhūtavāṇāgninetraśarabhūkunagāgnirāmāḥ . rudrābdhi-
    rāmaśucivedaśatadviyugmadantā budhairnigaditāḥ kramaśobhatārāḥ” .
    yathā tritārāśvino bharaṇī ca . ṣaṭtārāḥ kṛttikā . pañca-
    tārā rohiṇī . tritārā mṛgaśirā . ekatārā ārdrā,
    catustārā punarvasuḥ tritārā puṣyā, pañcatārā aśleṣā
    madhā ca tritārā pūrvvaphalgunī dvitārā uttaraphalgunī
    pañcatārā hastā, ekatārā citrā, svātiśca saptatārā
    viśākhā, tritārā anurādhā jyeṣṭhā ca . ekādaśatārā
    mūlā, catustārā pūrvvāṣāḍhā tritārā uttarāṣāḍhā, śravaṇā
    catustārā dhaniṣṭhā śatatārā śatabhiṣā . dvitārā
    pūrvvabhādrapadā uttarabhādrapadā ca dvātriṃśattārā revatī” eṣāṃ
    yogatārā sūryyasi0 . “phālgunyorbhādrapadayostathaivāṣāḍha-
    yordvayoḥ . viśākhāśvinasaumyānāṃ yogatārottarā” smṛtā
    eṣāmuktanakṣatrāṇṇāṃ pratyekaṃ svatārāsu mukhyā uttarā
    uttaradiksthā tārā yogatārā . “paścimottara-
    tārā yā dvitīyā paścime sthitā . hastasya yogatārā
    sā śraviṣṭhāyāśca paścimā” sū0 si0 . hastanakṣatraṃ pañca-
    tārātmakaṃ hastapañcāṅgulisanniveśākāraṃ tato nairṛtyadiga-
    vasthitā paścimāvasthitatārāyā uttaradigāśritatārāyā
    dvitīyā pūrvvoktātiriktā paścime vāyavyāśrite sthitā
    sā hastasya yogatārā jñeyā, uttaratārāsannā paścimāśritā
    tārā hastasya yogatārā” dhaniṣṭhāyāstārāsu yā paścima-
    diksthā sā tasyā yogatārā iti ca raṅganā0 . “jyeṣṭhā
    śravaṇamaitrāṇāṃ vārhaspatyasya madhyamā . bharaṇyāgneyapityāṇāṃ
    revatyāścaiva dakṣiṇā” sū0 si0 “jyeṣṭhāśravaṇānurādhānāṃ
    puṣyasya ca pratyekaṃ tārātrayātmakatvāt madhyamatārā yoga-
    tārā” raṅganā0 . “rohiṇyādityamūlānāṃ prācī sārpasya
    caiva hi . tathā pratyavaśeṣāṇāṃ sthūlā syāt yogatārakā”
    sū0 si0 rohiṇīpunarvasubhūlānāmaśleṣāyāśca pratyekaṃ
    svatārāsu pūrbdhadiksthā tārā yogatārā . avaśiṣṭānāṃ
    ārdrācitrāsvātyabhijicchatatārāṇāṃ yathāyogyaṃ svatārāsu
    yātyantaṃ sthūlā sā yogatārā nakṣatraprasaṅgāt
    brahmādinakṣatrāṇāmapi sthitisthānamuktaṃ tatraiva . “pūrvvasyāṃ
    brahmahṛdayādaṃśakaiḥ pañcabhiḥ sthitaḥ . prajāpatirvṛṣānte-
    'sau saumye'ṣṭatriśadaṃśakaiḥ” sū0 si0 brahmahṛdayasthā-
    nāt pūrvvabhāge pañcabhiraṃśaiḥ vṛṣāntanikaṭe ekarāśisaptaviṃ-
    śatyaṃśaiḥ prajāpatistārātmako brahmā krāntivṛtte sthitaḥ .
    asya vikṣepamāha asāviti . asau brahmā saumye uttarasyāṃ
    aṣṭatriṃśaiḥ sthita ityarthaḥ raṅganā0 . “apāṃvatsaśca citrā-
    yāuttare'śaistu pañcabhiḥ . vṛhat kiñcidato bhāgairāpaḥ
    ṣaḍbhistathottare” sū0 si0 . “tiṣyapunarvasūdvandve pā0 sū0
    vyākhyāyāṃ saralāyāmasmābhiryat punarvasordvitāratvamuktaṃ
    tanmanoramādimūlatayā prāmādikameva . etacchāstrāloca-
    nena punarvasunakṣatrasya catustārātmakatvaṃ puṣyastha tritārātma-
    katvaṃ tena bahutve prāpte dvitvavidhāyakaṃ sūtraṃ sārthakamiti
    draṣṭavyam . “pādaḥ punarvvamorantyaḥ puṣyo 'śleṣā ca karkaṭa” .
    jyoti0 nakṣatrādhipā uktāḥ vṛhatsaṃ0 . “aśviyama-
    dahanakamalajaśaśiśūlabhṛdaditijovaphaṇipitaraḥ . yonya-
    ryyamadinakṛttvaṣṭṛpavanaśakrāgnimitrāḥ . śakronirṛti-
    stoyaṃ viśvaviriñcī harirvaruṇaḥ . ajapādohirbudhnaḥ
    pūṣā cetīśvarā bhānām” . “citrāśleṣāsvātiviśākhā
    bharaṇīpitryeśakṛttikāḥ . nātiśastāḥ prayāṇeṣu” jyo0 ta0
    asya klīvatvamapi “aśleṣavahniyamapitryaviśākhayukta
    pūrvvātrayaṃ śatabhiṣā ca navāpyūḍūni” etānyadhomukha-
    gaṇāni kayitāni nityaṃ vidyārthabhūmikhananeṣu ca bhūṣi-
    tāni” jyo0 ta0 . tathā ca nakṣatraparatve na0 tārā-
    paratve strītvam . evaṃ mūlāśravaṇādīnāmapi dviliṅgatvam .
    iyaṃ tīkṣṇagaṇaḥ “tīkṣṇo'hirudrenduyuk” jyo0 ta0 nāsti
    śleṣo yasya . 2 asaṃbandhe tri0 . śleṣaḥ kāvye nānārthaparatā
    sa nāsti yatra . 3 śleṣaśūnye kāvye na0 .

    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 144.
    aśleṣā , strī, (nāsti śleṣo yasyām .) aśvi-
    nyādisaptaviṃśatinakṣatrāntargatanavamanakṣatraṃ . asya
    rūpaṃ . cakrākṛtiṣaḍnakṣatrātmakaṃ . iti dīpikā ..
    tasyādhidevatā sarpaḥ .. yathā . aśvi-yama dahana-
    kamalaja-śaśi-śūlabhṛdaditi-jīva-phaṇi-pitaraḥ .
    ityādi jyotistattvaṃ .. sā ketugrahasya janmanakṣatraṃ .
    yathā, —
    “viśākhānalatoyāni vaiṣṇavaṃ bhagadaivataṃ .
    puṣyā pauṣṇaṃ yamaḥ sarpo janmabhānyarkataḥ kramāt” ..
    iti dīpikā .. sā ca adhomukhagaṇaḥ . yathā, —
    “aśleṣavahniyamapitryaviśākhayuktaṃ
    pūrvvātrayaṃ śatabhiṣā ca navāpyuḍūni .
    etānyadhomukhagaṇāni śivāni nityaṃ
    vidyārghyabhūmikhananeṣu ca śobhitāni” ..
    iti jyotistattvaṃ .. * .. tasyā mastakopari udaye
    rātrilagnanirūpaṇaṃ yathā, —
    “maulige bhujagabhe śvapucchake
    bhaṅgurākṛtini saptatārake .
    mārakelirasike tulodayāt
    niryayurjjaladhikhākṣiliptikāḥ” .. 3 . 24 .
    iti kālidāsakṛtarātrilagnanirūpaṇaṃ .. tatra
    jātaphalaṃ ..
    “vṛthāṭanaḥ syādatiduṣṭacetāḥ
    kaṣṭapradaścāpi vṛthā janānāṃ .
    sarpe sadarpo hi śaṭhārpitārthaḥ
    kandarpasantaptamanā manuṣyaḥ” ..
    iti koṣṭhīpradīpaḥ ..

    Index to the Names in the Mahābhārata

    ☞ p. 4, col. 2.
    Aśleṣā (No. 43; cf. No. 44), a nakṣatra (the ninth when

    beginning with Aśvinī; its star of junction is supposed to be

    ε Hydræ; v. Sū° Si°, p. 188). XIII, 64, 3262 (C. has A°,

    B. °) (Ānuśāsanik.) (°yān tu yo rūpyam ṛṣabhaṃ vā

    prayacchati sa sarvabhayanirmuktaḥ sambhavān adhitiṣṭhati;

    “nakṣatrayogasya dānakalpam,” 63, 3212); 89, 4259

    (who gives a śrāddha “āśleṣāyām” procreates intelligent

    sons) (śrāddhakalpe); 132, 6162 (Ānuśāsanik.) (C.: kārttike

    māsi cāśleṣā bahulaś cāṣṭamī śivā. B. has bahulasyāṣṭamī):

    on the 8th day of the dark half of the month Kārttika, when

    the moon is in conjunction, with Aśleṣā, a brahman,

    kṣattriya, vaiśya, or śūdra may, after having fasted at

    a śrāddha, after the setting of the sun, deposit an offering of

    black clothes and unguents with flowers in an ant-hill,

    begging the serpents to hand it over to the world-elephants

    to increase their strength that it may be equal to the

    strength of Viṣṇu, when he lifted up Earth; the formula

    is contained in vv. 7163—6; this he should do for a

    whole year.