• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • aśauca

    See also aśaucam, aśaucaṃ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 89.
    aśauca n. (-caṃ)

    1 Foulness, impurity.

    2 Legal impurity, contamination, defilement contracted by the death of a relation, the commission of prohibited acts, &c.

    E. a neg. śauca purification.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 69, col. 1.
    a-śauca (caṃ) 1. n. Impurity.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 100, col. 1.
    A-śauca, am, n. impurity, foulness; legal impurity,

    contamination, defilement contracted by the death of

    a relation, or by the commission of prohibited acts,

    &c. —Aśauca-tva, am, n. impure or abandoned

    nature or disposition; defilement, contamination.
    ☞ p. 100, col. 2.
    aśauca a-śauca. See under a-śuci.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 51.
    aśauca n. impurity.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 32, col. 3.
    aśauca a-śauc-a, n. impurity: -tva, n. id.;
    -in, a. impure.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 113, col. 2.
    a-śauca a n. (= āśauca, q.v., Pāṇ. vii, 3, 30) impurity, contamination, defilement (contracted by the death of a relation, or by the commission of prohibited acts, &c.), Mn. xi, 183
    ☞ p. 113, col. 3.
    uncleanness, Pañcat.; Vet.
    ☞ p. 114, col. 1.
    a-śauca b See a-śuci.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 73, col. 2.
    aśauca

    n. (-caṃ)

    1. Foulness, impurity.

    2. Legal impurity, contamination,
    defilement contracted by the death of a relation, the commission of
    prohibited acts, &c.

    E. a neg. śauca purification.

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 59, col. 2.
    aśauca aśauca n. (śuci) impureté.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 97, col. 2.
    a-śauca- nt. impureté; malpropreté; -ka- id.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 515.
    aśauca (3. a + śauca) = āśauca P. 7, 3, 30. n. Unreincheit: strīṇām VET. 21, 9. in relig. Sinne M. 11, 183.
    ☞ vol. 5, p. 1071.
    aśauca Unreinheit (in religiösem Sinne) Verz. d. Oxf. H. 14,b,21. 87,b,7. 8 u.s.w. TATTVAS. 20.
    ☞ vol. 7, p. 1705.
    aśauca HEM. YOGAŚ. 4, 55.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 137, col. 2.
    aśauca n. Unreinlichkeit Spr. 328. Unreinheit (in rituellem Sinne). °nirṇaya m. Titel eines Werkes.

    Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch

    ☞ p. 80, col. 3.
    aśauca auch: Unehrlichkeit.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 486, col. 1.
    aśauca na0 śucerbhāvaḥ śaucaṃ na0 ta0 . 1 śucitvābhāve smṛti-
    prasiddhe, vihi—takarmmānadhikāritvasampādake 2 adharmmaviśeṣe
    ca . “janane maraṇe caiva tryahāśaucasya bhāginaḥ” smṛtiḥ .
    “samānaṃ laghu cāśaucaṃ pūrvveṇaiva viśudhyati . asamānaṃ
    dvitīyeneti” yamaḥ . svārthe ṣyañ āśaucyamapyatra “āśau-
    cyādvipramucyeta” smṛtiḥ . “aśaucaṃ dvividhaṃ kālakṛtaṃ
    vastusvabhāvakṛtañca tatra kālakṛtaṃ “savraṇaḥ sūtakītyā-
    dinā” aśuddhiśabde 480 pṛṣṭhe darśitam tathāca .
    sapiṇḍamaraṇajananādikṛtaṃ kālaviśeṣe'śaucam kālā-
    pagame ca tannāśaḥ . tacca cetananiṣṭham . bahudhā
    cāsya śuddhitattvādau prapañcaḥ . vastūnāmaśaucaṃ svabhā-
    vāt yathā malamūtrādeḥ, yatsaṃsārgāditaravastūnā-
    mapyaśaucaṃ śuddhyabhāvaḥ evaṃ teṣāṃ saṃsargādikṛtaṃ ceta-
    nāderaśaucaṃ yathā ucchiṣṭacaṇḍālādisparśe evamaśau-
    cisvāmikadravyaviśeṣāṇāmāpyaśaucam śuddhyabhāvaḥ . atha
    sapiṇḍāsapiṇḍādibhedenāśaucakālaviśeṣo yathā “janane
    maraṇe ca saptamapuruṣaparyyantaṃ viprasya daśāhaḥ, kṣatriyasya
    dvādaśāhaḥ, vaiśvasya pañcadaśāhaḥ, śūdrasya māsaḥ . daśamapuruṣa
    paryyantaṃ sarvvavarṇṇeṣu tryahaḥ caturdaśapuruṣaparyyantaṃ pakṣiṇī
    janmanāmasmṛtiparyyantamekāhaḥ tataḥ snānamātram . ka-
    nyāyāḥ sāpiṇḍyaṃ tripauruṣam . atha videśasthāśaucam .
    aśaucakālābhyantare videśasthasyāśaucaśravaṇe śeṣāhaiḥ śuddhiḥ .
    aśocakālottaraśravaṇe tu jñātijananāśaucaṃ nāstyeva .
    putrajanane tu sacelasnānāt śuddhiḥ . maraṇāśauce tu
    varṣābhyantaraśravaṇe tryahāt śuddhiḥ . sacelasnānādaṅgā-
    spṛśyatvanivṛttiḥ . varṣottaraśravaṇe snānena śuddhiḥ
    sapiṇḍānām . putrādīnāntu mātṛpitṛbharttṛmaraṇe
    varṣottaramekāhena śuddhiḥ, dvitīyavarṣe śravaṇe sadyaḥ . saṃpūrṇā-
    śaucātikrame tryahāśaucaṃ na bālādyaśaucātikrame khaṇḍā-
    śaucātikrame vā . athagarbhasrāvāśaucam . garbhasrāve tu
    strīṇāmeva ṣaṇmāṣābhyantare'śaucaṃ tacca laukike karmmaṇi
    māsasamasaṃkhyadinavyāpakaṃ dvitīyamāsāvadhimāsasamasaṃkhyadi-
    nādhikaikadināt paraṃ vrāhmaṇyā vaidikakarmmādhikāraḥ kṣatri-
    yāyā dinadvayāt vaiśyāyādinatrayāt śūdrāyāstu dinaṣaṭ-
    kāditi hāralatā prabhṛtayaḥ . saptamāṣṭamamāsīyagarbhapatane
    strīṇāṃ saṃpūrṇāśaucam nirguṇasapiṇḍānāmahorātraṃ yatheṣṭā
    caraṇapapiṇḍānāṃ trirātram tacca jātasya taddinaeva maraṇe
    jñeyaṃ dvitoyadinādau tu maraṇenavamādimāsajātabālakavat .
    atha stryaśaucam . kanyāyāḥ janmaprabhṛtidvivarṣābhya-
    ntaramaraṇe sadyaḥ śaucaṃ tadupari vāgdānaparyyantamekāhaḥ .
    vāgdānottaravivāhaparyyantaṃ bharttṛkule pitṛkule ca
    kanyāyā ādantajanmamaraṇe sadyaḥ śaucam, ā cūḍāde-
    karātrakam, ā pradānāttrirātraṃ, syāditi viśeṣaḥ . dattaka-
    nyāyāḥ pitṛgṛhe prasavamaraṇayoḥ pitroḥ śayanādisaṃsargaśū-
    nyayorapi trirātraṃ tathāvighabandhuvargāṇāmekarātram samparke
    daśarātram . atha bālādyaśaucam . navamādimāsajātabā-
    lakasyāśaucakālābhyantaramaraṇe mātāpitroraspṛśyatvayuktaṃ
    tadeva jananāśaucaṃ jñātīnāntvaśaucaṃ nāsti navamādi-
    māsamṛtajātayostu kanyāputrayoḥ pitrādisapiṇḍānāṃ
    jananāśaucaṃ saṃpūrṇṇam . puttrajanmani mukhadarśanāt pūrvvaṃ
    sacelasnānaṃ kṛtvā brāhmaṇebhyaśca yathāśakti dattvā bālakāya
    kāñcanaṃ dattvā mukhaṃ paśyeta . tataḥ punaḥ sacelasnānam .
    anyāśaucamadhye'pi jātakarmmaṣaṣṭhīpūje karttavye . putraja-
    nmanimittakaṃ vṛddhiśrāddhaṃ nāḍīcchedāt pūrvvam aśocānte
    vā karttavyam . puttrakanyājanane strīṇāṃ svajātyuktadaśāhāditaḥ
    paraṃ lokikakarmmādhikāraḥ . puttrajanane tu vaidikakarmmādhiṃ-
    kāroviṃśatirātrottaraṃ snānāt, kanyājanane tu māsottaraṃ
    snānāt brāhmaṇyāḥ . śūdrāyāstūmayatraiva māsottaraṃ
    snānāt śuddhiḥ . etat sarvvaṃ puttrakanyayorvidyamānatve
    bodhyam . jananāśaucakālottaraṃ ṣaṇmāsābhyantaramajāta
    dantamaraṇe pitrorekāhaḥ . evaṃ nirguṇasodarasya, sapi-
    ṇḍānāntu sadyaḥ . ṣaṇmāsābhyantare'pi jātadantasya maraṇe
    pitrostryahaḥ sapiṇḍānāmekāhaḥ ṣaṇmāsopari dvivarṣaparyyantaṃ
    pitrostryahaḥ . sapiṇḍānāmakṛtacūḍemṛte ekāhaḥ kṛtacūḍe
    tryahaḥ . dvivarṣopari sarbdheṣāmanupanītasya maraṇe māsatrayā
    dhikaṣaḍvarṣaṃ yāvat tryahaḥ . pañcavarṣopanītasya tadānī-
    mapi daśa . haḥ . māsatrayādhikaṣaḍvarṣopari sarveṣāṃ daśā-
    haḥ . śūdāṇāṃ tu ṣaṇmāsopari dvivarṣābhyantare pañcāhaḥ .
    atrāpi kṛtacūḍasya dvādaśāhaḥ . dvivarṣopari ṣaḍvarṣābhya-
    ntare dvādaśāhaḥ . atrāpi daivāt kṛtodvāhe'pi māsaḥ .
    ṣaḍvarṣopari māsaḥ . atra māsavarṣaparigaṇanā sāvanena
    “sūtakādiparicchedodinamāsāvdapāstathā . madhyamagrahabhukti-
    śca sāvanena prakīrttitā” iti sūryyasiddhāntāt . athāsapi-
    ṇḍāśaucaṃ guru mātāmahamaraṇe trirātraṃ bhaginīmātulānī
    mātulapitṛṣvasṛmātṛṣvasṛgurvvaṅganāmātāmahīmaraṇe pakṣiṇī .
    śvaśrūśvaśurayorbhinnagrāmasthayormaraṇe'horātram . ācāryya-
    patnī putrayorupādhyāyasya mātṛvaimātreyasya śyālakasya sahā-
    dhyāyinaḥ śiṣyasya ca maraṇe'horātraṃ mātṛṣvasrīyapitṛṣva-
    srīyamātulaputrabhāgineyamaraṇe pakṣiṇī . pitāmahabhaginīpu-
    trapitāmahībhrātṛtadbhaginīputrarūpapitṛbāndhavatrayamaraṇe pakṣi
    ṇī . mātāmahabhaginīputramātāmahībhaginīputramātāmahī-
    bhrātṛputtrarūpamātṛbāndhavatrayamaraṇe'horātram . ekagrāmavā-
    sigotrajamaraṇe'horātramaurasavyatiriktaputtrajananamaraṇayoḥ
    parapūrvvabhāryyāprasavamaraṇayośca trirātram . sajātīyapuruṣāntara-
    saṃgṛhītasvabhāryyāmaraṇetrirātram . mātṛṣvasṛpitṛṣvasṛmātu-
    labhaginīputrāṇāṃ gṛhasthitānāmācāryyasya ca maraṇe trirā-
    tram . śvaśrūśvaśurayoḥsannidhimaraṇe trirātraṃ śvaśrūśvaśurayo-
    rekagrāmasthitayormmaraṇe pakṣiṇī . prathamamanyenoḍhā tenaiva
    janitaputtrā putrasahitaivānyamāśritā paścāttenāpi janita-
    putrā tayoḥ putrayoryathāsambhavaṃ prasavamaraṇayordvitīyaputtra-
    pituścatrirātraṃ tatsapiṇḍāmāmekarātraṃ tathāvidhaputtrayoḥ
    parasparaprasavamaraṇayormātṛjātyuktamaśaucam . dauhitramaraṇe
    pakṣiṇī . pitṛmātṛmaraṇe ūḍhānāṃ kanyānāṃ trirātram . yadi
    mātraṣvasṛprabhṛtīnāṃ dahanavahane karoti tadā trirātram .
    mātāmahādīnāṃ trirātrābhyantaramaraṇaśravaṇe taccheṣeṇa śuddhiḥ .
    tattatkālottaraśravaṇe tu nāśaucaṃ kintvācārāt snānam .
    athamṛtyuviśeṣāśaucam . śāstrānanumatabuddhipūrvvakātmaghāti-
    nonāśaucādi . śāstrānumatyā'naśanādimṛtasya pramādādana-
    śanāśanivahnijaloccadeśaprapatanasaṃgrāmaśṛṅgidaṃṣṭrinakhivyāla
    viṣacāṇḍālacaurahatasya trirātram . śṛṅgyādibhiḥstriyā ca
    krīḍāṃ kurvvataḥ pramādahatasyāpi nāśaucādi . nāgavipriya-
    kāritvena uddhatasya maraṇoddeśena pravṛttasya vidyuddhatasya ca cau-
    ryyādidoṣeṇa rājñā hatasya ca kalahaṃ kṛtvā rāṇḍālādyaira-
    samānairhatasya ca vyādhijanakauṣadhasya viṣasya vahneśca dāturmara
    ṇepāṣaṇḍaprāyāśritasya ca nityaṃ parāpakāriṇaśca krodhāt svayaṃ
    prāyoviṣavahniśastrodbandhanajalagirivṛkṣaprapātairmṛtasya carmmamāṃ-
    sāsthyādimayapātranirmmāturviprādeśca manuṣyabadhasthānāghi kā-
    riṇaśca kaṇṭhadeśotpannabhagarogasya puṃskarmmāśaktanapuṃsakasya ca
    brāhmaṇaviṣayāparādhakaraṇānnihatasya ca buddhipūrvvakabrāhmaṇa-
    hatasya ca mahāpātakinaśca evaṃvidhapatitānāṃ na dāhādikaṃ
    kāryyam . tatkṛtvā taptakṛcchradvayaṃ kuryyāt . mlecchataskarā-
    dibhiryuddhe svāmyarthaṃ hatasya viprāderdāhādikamastyeva . akṛ-
    taprāyaścittasya galatkuṣṭhinona dāhādikaṃ kāryyaṃ śastreṇā-
    bhimukhahatasya sadyaḥ śaucaṃ dāhādi ca . gavārthe brāhmaṇārthe vā
    daṇḍena yuddhahatasyāhorātramaśaucam . nṛpatirahitayuddhe
    laguḍādihatasya parāṅmukhahatasya trirātram . goviprapālane-
    'bhimukhaparāṅmukhatvābhyāṃ hatasya sadyastrirātre . śastraghāte-
    tarakṣate saptāhādūrddhvaṃ maraṇe sampūrṇaṃ, śastraghāte tryahādūrddhvaṃ
    ca prakṛtāśaucam . śuddhi0 ta0 . etatpramāṇāni tatraivā nu
    sandheyāni . “mātṛvadvarṇasaṅkarāḥ” ityuktermūddhāvasiktāmbaṣṭhādīnā
    manulomajānāṃ mātṛvarṇānusāreṇāśaucam pratilonajānāṃ
    tu “śūdreṇa tu sadharmmāṇaḥ sarve'padhvaṃsajāḥ smṛtāḥ” ityukteḥ
    śūdratulyāśaucamiti raghunandanādayaḥ . ācārastu mātṛ-
    tulyatayā dṛśyate ataeva caṇḍālādīnāṃ daśāhāśaucācāraḥ .
    devatāmantrādidāturmaraṇe trirātram . vedāṅgādi śāstrā-
    dhyāpakasya tathāvidhaśiṣyasya ca maraṇe ekāhaḥ “gṛhīto
    devatā mantraḥ sāvitrīgrahaṇaṃ kṛtam . yasmāttasya trirātraṃ syāt
    brahmavidyā grahoyataḥ” iti “upanīyādhyāpakoyastasminnapi
    trirātrakam . vedavedāṅgaśāstrāṇāṃ vyākhyānaṃ śikṣitaṃ yataḥ .
    jñānaṃ pratiṣṭhitaṃ yena vedābhyāsoyataḥ kṛtaḥ . tasminmṛte
    caikarātraṃ guroḥśiṣye tathaiva” ca mṛtsyasūktokteḥ dattaka
    putrasya grahītrādikule trirātram janakakule'śaucābhāvaḥ .
    tatrāyaṃ viśeṣaḥ . sapiṇḍadattakasyāpi trirātraṃ vācanikaṃ
    tatputrādīnāṃ tu saṃpūrṇṇamiti . asapiṇḍadattakasya tatputrā-
    ṇāñca trirātramiti bahavaḥ sapiṇḍāsapaṇḍidattakatatputrāṇāṃ
    trirātramiti “bhinnagotrāḥ pṛthakpiṇḍāḥ pṛthagvaṃśakarāḥ
    smṛtāḥ . janane maraṇe caiva tryahāśaucasya bhāginaḥ” ityukte
    riti dattakamomāṃsādayaḥ . śavānugamanāśaucam . brāhma-
    ṇaśavasyānugamane brāhmaṇasya sacelasnānāgnisparśaghṛtaprāśanaiḥ
    śuddhiḥ . kṣatriyasyaikāhena, vaiśyasya dvyahena, śūdrasya prāṇā-
    yāmaśatena dinatrayeṇa ca śuddhiḥ . pramādācchūdraśavānugamane
    jalāvagāhāgnisparśaghṛtaprāśanaiḥ śuddhiḥ . anāthabrāhmaṇasya
    dharmabuddhyā dahanavahanayoḥ snānaghṛtaprāśanābhyāṃ sadyaḥ śaucam .
    lobhena sajātīyadāhe svajātyuktāśaucam . asajātīya-
    śavasya dahanavahanasparśaiḥ śavajātyuktāśaucam . snehāda-
    sambandhidāhakaviprasya tadgṛhavāse trirātraṃ tatkulānna-
    bhojane daśarātraṃ tadgṛhavāse tadannābhojane cāhorātraṃ
    viśeṣavacanābhāve sambandhinomātulāderasnehenāpi adāhe
    trirātraṃ citādhūnasevane sacelasnānaṃ mṛte śūdre'sthisañca-
    yanakālābhyantare tadgṛhaṃ gatvā'śrupātane viprasya trirātrama
    śaucaṃ, sthānāntare viśeṣavacanābhāve'horātraṃ tadgṛhe tadūrddhvaṃ
    māsābhyantare'horātraṃ sacelasnānañca . sajāterdivasenaiva
    kṣattriyavaiśyayordvyahena brāhmaṇaḥ śudhyati śūdrastu sparśaṃ
    vinānugamane sarvatra naktena . mṛtasya śūdrasya bāndhavaiḥ saha
    rodanarahitavilāpamātre'horātreṇa . asthisañcayana-
    kālaśca brāhmaṇasya caturahaḥ śūdrasya daśāhaḥ . tryahā-
    śauce dvitīyāhaḥ . maraṇāśauce viprasya caturthāhe'spṛśyatā-
    nivṛttiḥ . śūdrasya daśamadine sarvasya khaṇḍāśaucakāle
    tribhāgakālena atikrāntāśauce sacelasnānena janane tu
    sapiṇḍānāṃ spṛśyataiva . putrotpattau snānāt pituḥ spṛśyatvaṃ
    evaṃ vimātṝṇāmapi . evaṃ sūtikāsparśe piturvimātṝṇāñca
    sūtikātulyakālāspṛśyatvam . anyeṣāṃ snānamātraṃ kanyā
    putrajanane māturddaśarātramaṅgāspṛśyatvaṃ śūdrāyāstu daśa-
    rātramaspṛśyatvam . aśaucakālādi viṣaye ca prāyonibandha-
    karttṛṇāṃ matabhedodṛśyate bāhulyabhayāt tanna likhitam svasva-
    deśapracalitanibandhānusāreṇa tadavameyam . aśauce tu varṇṇādi
    viśeṣādau daśa pakṣā hāralatāyāṃ dakṣeṇoktāḥ yathā
    “sadyaḥśaucaṃ tathaikāhastryahaścaturahastathā . ṣaḍdaśa
    dvādaśāhaśca pakṣomāsastathaiva ca . maraṇāntaṃ tathā
    cānyat daśa pakṣāstu sūtake” . tatra maraṇāntaṃ jananamara-
    ṇabhinnanimittam . yathā “kriyāhīnasya mūrkhasya mahārogiṇa
    eva ca . yatheṣṭācaraṇasyāhurmaraṇāntamaśaucakam” śu0 ta0
    smṛtiḥ . “asnātvā cāpyahutvā ca adattvā'śnaṃstathā dvijaḥ .
    evaṃvidhasya viprasya sarvvadā sūtakaṃ bhavet” dakṣaḥ “anya
    pūrvvā yasya gehe bhāryyā syāttasya nityaśaḥ . aśaucaṃ
    sarvvakāryyeṣu dehe bhavati sarvvadeti” ni0 si0 smṛtiḥ “mara-
    ṇāntapakṣastu nindārthavādaparaḥ “nāmadhārakaviprastu daśāhaṃ
    sūtakī bhavediti” mādhavaghṛtavacane nāmadhārakaviprasyāpi
    daśāhāśaucavidhānāt” ni0 si0 . dāsādyaśauce viśeṣaḥ
    tatra dāsāḥ pañcadaśadhā dāsaśabde vakṣyamāṇāsteṣu garbhadāsasya
    sapiṇḍāntarajananamaraṇayoḥ svāmikāryye sadyaḥ śaucaṃ bhakta-
    dāsasya tryahaḥ “sadyaḥspṛśyo garbhadāso bhaktadāsastryahā-
    cchuciḥ” ni0 si0 smṛtyukteḥ karmmakaradāsānāṃ viśeṣaḥ “mūlyaiḥ
    karmmakarāḥ śūdrā dāsodāsāstathaiva ca . snāne śarīrasaṃskāre
    gṛhakarmaṇyadūṣitāḥ” śātā0 uktaḥ . dattadāsadāsyādīnāṃ
    tu, “dāsī dāsaśca sarvvovai yasya varṇṇasya yo bhavet . tadvarṇṇa-
    sya bhavecchaucaṃ dāsyā māsantu sūtakam” aṅgi0 “svāmi-
    śaucena dāsādyāḥ spṛśyāḥ māsāttukarmmasu . yogyāḥ syu
    rmāsatodāsī sūtake spṛśyatāmiyāt” ṣaṭtri0 . datta-
    dāsādīnāṃ sapiṇḍamaraṇādau svāmyaśaucasamasaṃkhyakadinā-
    dūrddhvam satyapi māsādyaśauce svāmikāryye spṛśyateti haradattaḥ
    evamantevāsināmapi . “dāsāntevāsibhṛtakāḥ śiṣyā-
    ścaikatravāsinaḥ . svāmitulyena śaucena śudhyanti mṛtasūtake”
    vṛha0 ukteḥ . dāsādeḥ svāmitatsapiṇḍamaraṇe'śaucamāha
    viṣṇuḥ “patnīnāṃ dāsānāmānulomye svāmitulyamaśaucaṃ mṛte
    svāminyātmīyam” atrānulomyenetyukteḥ prātilomye'śaucā-
    bhāva eva tasya śāstrīyadāsatvābhāvāt “varṇṇānāmānulomyena
    dāsyaṃ na pratilomata” iti yājña0 smṛtyā prātilomyena
    dāsatvaniṣedhāt . “sūtakānāṃ pariccheda ityādi sū0 si0
    prāguktavacanāt sāvanadinasyaiva grāhyatā . mitākṣarākṛtā tu
    rātriṃ vibhāgāṃ kṛtvādyabhāgadvaye cet pūrvvadinam, antye
    cet paradinamiti ārambhakāle viśeṣa uktaḥ . prāgarddharātrāt
    prāgvā sūryyodayāt pūrvvadinamiti matāntaram . eteṣu
    deśācārato vyavasthā . aśaucyannabhakṣaṇe'pi tattulya-
    maśaucam . “atha brāhmaṇādīnāmaśauce yaḥ sakṛdevā-
    nnamaśnāti tasya tāvadaśaucam yāvatteṣām” viṣṇuḥ etat
    jñānataḥ, ajñāne tu “antardaśāhebhuktvānnaṃ mṛtake sūtake'pi
    vā tasyāśaucaṃ bhavettāvadyāvadannaṃ vrajatyadhaḥ” aṅgirasoktaṃ-
    jñeyam “ubhayatra daśāhāni kulasyānnaṃ na bhujyata” iti
    yamaḥ . ubhayatra jananamaraṇayoḥ daśāhānītyaśaucakālo-
    palakṣaṇam . kulasya sūtakayuktasya sambandhyannamasakulyairna-
    bhoktavyam . sakulyānāṃ na punardoṣaḥ “sūtake tu
    kulasyānnamadoṣaṃ manurabravīt” iti tenaivoktatvāt
    ayañca niṣedhodātṛbhoktroranyatareṇa jananamaraṇe jñāte
    sati draṣṭavyaḥ . “ubhābhyāmaparijñāte sūtakaṃ naiva doṣakṛt .
    ekenāpi parijñāte bhokturdoṣamupāvahediti ṣaḍtriṃśa-
    nmatadarśanāt . tathāvivāhādiṣu sūtakotpatteḥ prāk
    brāhmaṇārthaṃ pṛthakkṛtamannaṃ bhoktavyameva . “vivāhotsavayajñeṣu
    tvantarā mṛtasūtake . pūrvasaṅkalpitārtheṣu na doṣaḥ pari-
    kīrttita” iti vṛhaspatismaraṇāt tathā'paro'pi viśeṣaḥ
    ṣaḍviṃśanmate darśitaḥ . “vivāhotsavayajñeṣu tvantarāmṛta-
    sūtake . parairannaṃ pradātavyambhoktavyañca dvijottamaiḥ . bhuñjā-
    nneṣu tu vipreṣu tvantarā mṛtasūtake . anyagehodakācāntāḥ
    sarve te śucayaḥ smṛtāḥ” ni0 si0 iti . tathā'śauciparigra-
    hatve'pi keṣu citdravyeṣu doṣābhāvaḥ . yathāha marīciḥ .
    “lavaṇe madhumāṃse ca puṣpamūlaphaleṣu ca . śākakāṣṭhatṛṇeṣvapsu
    dadhisarpiḥpayaḥsu ca . tilauṣadhājine caiva pakvāpakve
    svayaṃgrahaḥ . paṇyeṣu caiva sarveṣu nāśaucaṃ mṛtasūtake”
    iti . śākvambhakṣya jātam . apakvantaṇḍulādi . svayaṃgraha
    iti khayameva svāmyanujñāto gṛhṇīyāt na taddhastāt .
    etadapyāmānnaviṣayaṃ satrapravṛttaviṣayañca . “annasatrapravṛ-
    ttānāmāmamannamagarhitam . bhuktvā pakvānnameteṣāṃtri
    rātrantu payaḥ pibediti” aṅgiraḥ smaraṇāt . atra pakvaśabdo-
    'bhakṣyavyatiriktaudanādiviṣayaḥ . śavasaṃsarganimittāśau-
    ce tvaṅgirasā viśeṣauktaḥ . “aśaucaṃ yasya saṃsargādāpatedgṛ-
    hamedhinaḥ . kriyāstasyaiva lupyante gṛhyāṇāñca na tadbhave-
    diti” . tadaśaucaṅkevalaṃ gṛhamedhina eva na punastadgṛhama-
    vānāṃ bhāryādīnāntaddravyāṇāñca bhavedityarthaḥ . eva-
    mevātikrāntāśauce'pi . “saṃsargādyasya cāśaucaṃ yasyā-
    tikrāntakālatā . tadīyasya padārthasya nāśaucaṃ vidyate
    kvacit” ṣaṭtri0 ni0 si0 . karmmaviśeṣe karmmārambhe
    ca tattatkarṇṇaṇi aśaucābhāvaḥ yathoktam . “kāravaḥ śi-
    lvino vaidyā dāsīdāsāstathaiva ca . rājāno rājabhṛtyāśca
    sadyaḥśaucāḥ prakīrttitāḥ” pracetasā, . laghuviṣṇunā ca “vrataya-
    jñavivāhesu śrāddhe homārcane jape . āraddhe sūtakaṃ na syā-
    danārabdhe tu sūtakam . prārambhovaraṇaṃ yajñe saṃkalpo vrata
    bandhayoḥ . nāndīśrāddhaṃ vivāhādau śrāddhe pākapariṣkriyā”
    varaṇamiti ṛtvikparam teṣāñca madhuparkagrahaṇottara-
    maśaucābhāvaḥ . “gṛhītamaṣumarkāstu yajamānāttu ṛtvijaḥ .
    paścādaśaucaṃ patitaṃ na bhavediti niścayaḥ” brahmapurā0
    ukteḥ etanmūlakameva triṃśacchlokyāṃ tattatkāryyeṣu
    aśaucābhāvavacanam yathā “tattatkāryyeṣu satrivrati-
    nṛpanṛpavaddīkṣitartviksvadeśabhraṃśāpatsvapyanekaśrutipaṭhanabhiṣa-
    kkāruśilpyāturāṇām . saṃprārabdheṣu dānopanayanayajana-
    śrāddhayuddhapratiṣṭhācūḍātīrthāṅgayātrājapapariṇayanādyutsave-
    ṣvetadeva” “tīrtheti ākasmikatīrthaprāptau tadaṅgaṃ śrāddha-
    maśauce karttavyam “vivāhadurgayajñeṣu yātrāyāṃ tīrtha-
    karmaṇi . na tatra sūtakaṃ tadvat karmma yajñādi kārayet”
    paiṭho0 ukteḥ yātrā rathayātrādi . japaḥ puraścaraṇādi
    saṃkalpitastotrapāṭhādiśca . vratī saṃkalpena gṛhītavratādiḥ
    “gṛhītaniyamasyāpi na syādanyasya kasyaciditi” brāhmokteḥ
    “varaṃ prāṇān parityakṣye muṇḍanaṃ śiraso'pi vā
    natvanabhyarcya bhīñjayaṃ bhagavantaṃ trilocanam” ityuktaniyamavato
    devapūjāyāmadhikāraḥ . kṛtaniyamaviṣayā “śivaviṣṇvarcanaṃdīkṣā
    yasya cāgniparigrahaḥ . śrautakarmmāṇi kurvvīta snātaḥ śuddhi-
    mavāpnuyāt” yamoktiḥ “japo devārcanavidhiḥ kāryyodīkṣānvi-
    tairnaraiḥ nāsti pāpaṃ yatasteṣāṃ sūtakaṃ vā yatātmanām” muktā-
    palī ca . “atha sūtakinaḥ pūjāṃ vakṣyāmyāgamacoditām .
    snātvā nirvarttya nityañca mānasyā kriyayā hi vai . bāhya-
    pūjākrameṇaiva dhyānayogena pūjayet” śāradā . mānasajape tu
    akṛtaniyamasyāpi aśucerapyaghikāraḥ “aśucirvā śucirvāpi
    gacchan tiṣṭhaṃstathā svapan . mantraikasmaraṇovidvān manasaiva
    samamyaset “rāmārcanacandrikokteḥ “mānasamapyuśuciti”
    vacanaṃ tu paṭhanapāṭhanāviṣayam . tārādiviṣaye na akṛtani-
    yamasyāpyadhikāraḥ “tārāyāścaiva kālyāśca tripurāyā viśeṣa-
    taḥ . janane maraṇe caiva na tyajeyurjapārcanam” iti tantrokteḥ .
    anyāśauce niyamāḥ ni0 si0 yājñavalkyaḥ “iti saṃplutya gacche-
    bhurgṛhaṃ bālapuraḥsarāḥ . vidaśya nimbapatrāṇi niyatā dvāri
    vaśmanaḥ . ācamyāgnyādi salilaṃ gomayaṃ gaurasarṣapān .
    praviśeyuḥ samālabhya kṛtvāśmani padaṃ śanaiḥ” . “praveśānādikaṃ
    karma pretasaṃsparśināmapi” ni0 si0 . “krītalabdhvāśanābhūmau
    svapeyuste pṛthakkṣitau yā0 idañcādye'hni . yathāśuddhi-
    tattve vaijavāpaḥ “śamīmālabhante “śamī me pāpaṃ śamayatviti”
    aśmānamālabhante “aśmeva sthirobhūyāsamiti” agnim-
    “agnirnaḥśarma yacchatviti” jyogityantarā gāmajamupaspṛśantaḥ
    krītvā labdhvāvānyagehādekānnamalavaṇamekarātraṃ divā-
    bhoktavyaṃ “trirātraṃ ca karmmoparamaṇam” krītādyaśanamupavāsā-
    śaktasya . āśvalānastu “naitasyāṃ rātryāmannaṃ paceraṃstri-
    rātramakṣāralavaṇāśinaḥ syurddhādaśarātraṃ cetyāha mahāguruṣu” .
    aśaktau ratnākare āpastambaḥ “bhāryāḥ paramagurusaṃsthāyāṃ cā-
    kālabhojanāni kūvīṃran” yadā mṛtiḥ paradine tāvatkālami-
    tyarthaḥ . vṛhaspatiḥ “adhaḥśayyāsanā dīnā malinā bhogava-
    rjitāḥ . akṣāralavaṇānnāḥ syuḥrlabdhakrītāśanāstathā” akṣā-
    ralavaṇaśabde'kṣāralavaṇaśabdārtha uktaḥ . bhogo'bhyaṅgatāmbūlādiḥ
    “tailābhyaṅgo bāndhavānāmaṅgasaṃvāhanañca yat . tena cāpyā-
    yate janturyaccāśnanti svabāndhavāḥ mārka0 purā0 vākyantu a-
    ntyadinaviṣayam “aśaucānte tilakalkaiḥ snātā gṛhaṃ praviśe-
    yuriti viṣṇūkteḥ sapiṇḍānāmasthisañcayanādūrddhaṃbhogo'pyuktaḥ
    viṣṇu0 pu0 . “śayyāsanopamogastu sapiṇḍānāmapīṣyate
    asthisañcayanādūrddhaṃ saṃyogastu na yoṣitām” tilān dadata
    pānīyaṃ dīpaṃ dadata jāgrataḥ . jñātibhiḥ saha bhoktavya
    metat preteṣu durlabham” bhāratam! bhojanaṃ ca divaiva . divā
    caiva ca bhoktavyamamāṃsaṃ manujarṣabhetyakteḥ prāguktavaijavāpokteśca .
    “krītvā labdhvā vā divānnamaśnīyuḥ” pāraskarokteśca aśaucamadhye
    yatnena bhojayecca svagotrajān” ādi purā0 jñātibhiḥ
    saha bhojanañca tṛtīyādidinaparam . prathame'hni tṛtīye
    ca saptame daśame tathā . jñātibhiḥ saha bhoktavyamiti” marī-
    cyukteḥ . “māṃsāśanaṃ ca nāśnīyuḥ śayīraṃśca pṛthak kṣitau”
    manuḥ . lavaṇakṣīramāṃṣānnāpūpamāṃsāni pāyasam . varjjaye-
    dāhatānneṣubālavṛddhāturairvinā” devajānīyakāri0 “matsya
    māsāni na bhakṣayeyurā pradānāt” gauta0 “aghasrastare trya-
    hamanaśnanta āsīran” vasiṣṭhaḥ aśauce pīṭhādiniṣedhāt
    avakāle upaveśārthaṃ kaṭamrastaraḥ kāryyaḥ “pāṇiṣu mṛṇmayeṣu
    parṇṇapuṭeṣu vā 'śnīran” hārītaḥ . “upavāso gurau prete
    patnyāḥ putrasya caivahi” marīciḥ . antyadine viśeṣaḥ “yasya
    yasya tu varṇṇasya yadyat syāt paścimaṃ tvahaḥ . sa tatra gṛha-
    śuddhiṃ ca vastraśuddhiṃ karotyapi . grāmādbahistatogatvā
    pretaspṛṣṭe tu vāsasī . antyānāmāśritānāñca tyaktvā snānaṃ
    karotyatha” brāhmam atra tilakalkādisnānaṃ prāguktam
    aśocāheṣu sarvvadineṣu varjjanīyadharmmakṛtyamāha śaṅkhaḥ “dānaṃ
    grahohomaḥ svādhyāyaḥ pitṛkarma ca . pretapiṇḍakriyā
    varjjamaśauce vinivarttate” atra viśeṣomitākṣarāyām
    “aśucitvena sakalaśrautasmārttakarmmādhikāranivṛttau prasa-
    ktāyāṃ keṣucidabhyanujñānārya māha . “vaitānaupāsanāḥ kā-
    ryāḥ kriyāśca śruticodanāt” yā0 . vitāno'gnīnāṃ vistā-
    raḥ tatra bhavāvaitānā stenāgnisādhyāḥ agnihotradarśapūrṇa
    māsyādyāḥ kriyā ucyante . pratidinamupāsyata ityupāsano
    gṛhyo'gnistatrabhavāḥ aupāsanāḥ sāyamprātarhomakriyā u-
    cyante . tā vaitānopāsanā vaidikyaḥ kriyāḥ kāryāḥ kathaṃ
    vaidikatvamiti cet śruticodanāt . tathāhi . “yāvajjīva
    magnihotrañjahuyāt” ityādi śrutibhiragnihotrādīnāṃ co-
    danā spaṣṭaiva . tathā “aharahaḥ svāhāṃ kuryādannā'bhāve kena-
    cidā kāṣṭāditi” śrutyaupāsanahomo'pi codyate . atra
    ca śrautatvaviśeṣaṇopādānāt smārttakriyāṇāṃ dānādī
    nāmananuṣṭhānaṅgamyate . ataeva vaiyāghrapādenoktam . “smārtta
    karmmaparityāgo rāhoranyatra sūtake . śraute karmmaṇi ta-
    tkālaṃ snātaḥ śuḍvimavāpnuyāditi” . śrotānāñca kāryatvā-
    bhidhānānnityanaimittikānāṃ karaṇam . yayāha paiṭhīnasiḥ .
    “nityāni nivartteranvaitānavarjjaṃ śālāgnau caika” iti .
    nityāni nivartteran ityaviśeṣeṇābaśyakānāṃ nityanaimi-
    ttikānānnivṛttau prasaktāyāṃ vaitānavarjamityagnitrayasā-
    dhyāvaśyakānāmparyudāsaḥ . śālāgnau caika iti gṛhyāgnau
    bhavānāmapyāvaśyakānāṃ pākṣikaḥ paryyudāsa uktaḥ . ataste-
    ṣvaśaucaṃ nāstyeva . kāmyānāṃ punaḥśaucābhāvādananuṣṭhānam .
    manunāpyanenaivābhiprāyeṇoktam . “pratyūhennāgniṣu kriyā” i-
    ti . agniṣu kriyā na pratyūhedityanagnisādhyārnāmpañcama-
    hāyajñādīnānnivṛttiḥ . ata eva saṃvarttaḥ . “homantatra
    prakurvvīta śuṣkānnena phalena vā . pañcayajñavidhānantu na
    kuryyān mṛtyujanmanoriti” . vaiśvadevasya agnisādhyatve'pi
    vacanānnivṛttiḥ “viprodaśāhamāsīta vaiśvadevavivarjjita” iti
    tenaivoktatvāt . “sūtake karmaṇāntyāgaḥ sandhyādīnāṃ vidhī-
    yata “itiyadyapi sandhyāyānivṛttiḥ śrūyate tathāpyañjaliprakṣe
    pādikaṅkāryyam . “sūtake sāvitryā cāñjalimprakṣipya pradakṣiṇaṃ
    kṛtvā sūryyaṃ dhyāyannamaskuryāditi” paiṭhinasismaraṇāt . yadya-
    pi vaitānaupāsanāḥkāryyā iti sāmānyenoktaṃ tathāpyanye-
    na kārayitavyam . “anya etāni kuryuriti” paiṭhīnasismara-
    ṇāt . vṛhaspatināpyuktam . “sūtake mṛtake caiva aśaktau śrā-
    ddhabhojane . pravāsādininitteṣu hāvayenna tu hāpayet” iti .
    tathā smārttatve'pi piṇḍapitṛyajñaśrāvaṇīkarmmāśvayujyādikaśca
    nityohomaḥkāryya eva . “sūtake tu samutpanne smārttaṅkarmma-
    kathambhavet! . piṇḍayajñaṃ caruṃ homamasagotreṇa kāraye-
    diti” jātūkarṇyasmaraṇāt . yadyapi sāṅge karmaṇyakarttṛtva-
    ntathāpi svadravyatyāgātmakampradhānaṃ svayaṅkuryyāt tasyā-
    nanyaniṣpādyatvāt . ataevoktam . “śraute karmaṇi tatkālaṃ
    snātaḥ śuddhimavāpnuyāditi” . yatpunaḥ “dānampratigrahohomaḥ
    svādhyāyaśca nivarttata” iti homapratiṣedhaḥ . sa kāmyābhi-
    prāyo vaiśvadevābhiprāyo vā vyavasthāpanīyaḥ” ityarntana .
    saṃdhyādī nāmapyapavādamāhāparārkepulastyaḥ “saṃdhyāmiṣṭiṃ caruṃ
    homaṃ yāvajjīvaṃ samācaret . na tyajet sūtake vāpi tyajan
    gacchedadhodvijaḥ . sūtake mṛtake caiva saṃdhyākarmmasamācaret .
    manasoccārayenmantrān prāṇāyāmamṛte dvijaḥ” 1 yattucandrikā-
    yāṃ jāvālaḥ “sandhyāṃ pañca mahāyajñānnaityikaṃ smṛtikarmma ca .
    tanmadhye hāpayetteṣāṃ daśāhānte punaḥ kriyeti” yacca saṃvartaḥ
    “sūtake karmmaṇāṃ tyāgaḥ sandhyādīnāṃ vidhīyateḥ” yacca viṣṇu0
    purā0 “sarvakālamupāsā tu sandhyayoḥ pārthiveṣyate . anyatra
    sūtakāśaucavibhramāturabhītitaḥ” iti tat saṃpūrṇasandhyāparam
    “arghyāntā mānasī sandhyā kuśavārivivarjiteti” śuddhidīpe
    cyavanokteḥ paiṭhīnasistvatra mantroccāraṇamapyāha “sūtake sāvi-
    tryāñjaliṃprakṣipya sūryyaṃdhyāyannamaskuryyāt” prayogaparijāte
    bharadvājopi “sūtake mṛtake kuryyāt prāṇāyāmamamantrakam . ta-
    thā mārjanamantrāṃstu manasoccāryyamārjayet . gāyatrīṃ samyagu-
    ccāryyasūryāyārghyaṃ nivedayet . mārjanaṃ tu na vā kāryyamupasthānaṃ
    na caivahi” evaṃ mitākṣarāparijātādau aśauce sandhyā-
    karaṇabhedasyokteḥ gauḍānāṃ tadanācaraṇamanācāra eva tasya
    śrautatvena smṛtyā bādhānucitatvāditi draṣṭavyam .
    “grahaṇādāvapyaśaucāpavādamāha vyāghraḥ “smārtakarmapari-
    tyāgo rāhoranyatra sūtake iti” laiṅge “sūtake mṛtake
    caiva na doṣo rāhudarśane . tāvadeva bhavecchuddhviryāvanmukti rna
    dṛśyate” prayogapārijāte “vṛhaspatiḥ “kanyāvivāhasaṃkrāntau
    sūtakaṃ na kadācana” . mahāgurunipātavarṣamadhye karmmaviśeṣe'-
    śaucam . “snānaṃ caiva mahādānaṃ svādhyāyaṃ cāgnitarpaṇam .
    prathamāvde na kurvvīta mahāgurunipātane” hemā0 smṛtiḥ .
    mahāguravaśca mātā pitā bharttā ca atiguruśabdeuktāḥ . “pramī-
    tau pitarau yasya dehastasyāśucirbhavet . nāpi daivaṃ na vā paitraṃ yā-
    vat pūrṇṇo na vatsaraḥ” devī pu0 agnitarpaṇaṃ lakṣahomādi, na
    tvādhānaṃ tasya prathamābde'pi vidhānāt yathā “pituḥ sapiṇḍī
    karaṇaṃ vārṣikaṃ mṛtavāsare . ādhānādyupasaṃprāptāvetat
    prāgapi vatsarāt” hemā0 uśa0 . agnitarpaṇamityatra a-
    nyatarpaṇamiti śuddhitattve pāṭhaḥ . ādhānādītyādipadena ā-
    vaśyaka vṛddhinimittanityakarmmaṇorgrahaṇam . śrāddhakaumudyāṃ devī
    pu0 “mahātīrthasya gamanamupavāsavratāni ca . saṃsatsare na kuvvīṃta
    mahāgurunipātane” etadekavākyatayā prāguktavacane snānapadaṃ
    kāmyatīrthādisnānaparam mahādānasāhacaryyāt snādhyāyapada
    mapi kāmyavedapārāyaṇaparam “tathaiva kāmyaṃ yat karmma vat-
    sarāt prathamādṛte” laghuhā0 vacanaikavākyatvāt “mahāguru
    nipāte tu kāmyaṃ kiñcit na cācaret . ārttvijyaṃ
    brahmacaryyaṃ ca śrāddhaṃ daivayutañca yat” kāli0 pu0 “sapiṇḍī
    kāraṇādūrddhaṃ pretaḥ pārvaṇabhugbhavet . vṛddhīṣṭāpūrttayogyaśca gṛ-
    hasthaśca sadā bhavet” matsya pu0 . vṛddhītyanena vṛddhinimittaka
    sapiṇḍanābhāve nādhikārītyarthaḥ gṛhasthaśca sadā bhavedityanena
    gṛhasthocitanityapañcayajñeṣvadhikāraḥ . ataeva pitṛmaraṇā-
    śaucottarameva vaiśvadevaśrāddhaṃ vihitam . evaṃ vṛddhiśrāddhābhāve
    varṣaparyyantaṃ tattatkarmmaṇyaśaucamiti sthite “preta karmmāṇya-
    nivarttya carennābhyudayakriyām . ācaturthaṃ tataḥ puṃsi pañcame
    śubhadaṃ bhavediti” jyotiṣavākyaṃ śubhadamityuktyā śuddhyarthaca-
    turthābdakarttavyaśrāddhottaraṃ prāśastyamātraparameva . etaccāśaucaṃ
    varṣamadhye āvaśyakavṛddhyarthasapiṇḍanābhāvaeva . “arvāk saṃvat-
    sarāt vṛddhau pūrṇṇe saṃvatsare'pi vā” ityādi smṛtyanusāreṇa
    āvaśyakavṛddhinimittasapiṇḍāpakarṣe tu kāmyādikarmakaraṇa-
    yogyatā . atra viśeṣamāha laugākṣiḥ . “anyeṣāṃ pretakarmmāṇi
    mahāgurunipātane . kuryyāt saṃvatsarādarvāk śrāddhamekaṃ tu va-
    rjayet” pretakarmma dāhādyekādaśāhāntaṃ tatrāśaucāntarasyā
    pratibandhakatvāt “ādyaṃ śrāddhamaśuddho'pi kuryyādekādaśe'ha
    nīti nirṇṇa0 si0 dhṛtasmṛteḥ . tena ekaṃ sapiṇḍanaṃ vārṣi-
    kādi ca . evaṃ devī0 pu0 vacane'pi baitrapadaṃ pārvaṇasapiṇḍana-
    vārṣikaparam . atrāpavādaḥ mādhavīye ṛṣya0 “patnyāḥ putrasya
    tatputrabhrātrostattanayeṣu ca . snuṣāsvasrośca pitrośca saṃghātamaraṇaṃ
    yadi . arvāgavdānmātṛpitṛpūrvvaṃ sapiṇḍamācaret” laugā0
    “patnīputrastathā pautro bhrātā tatputrakāapi . pitarau ca
    yadekasmin mriyeran vāsare tadā . ādyamekādaśe kuryyāt
    tripakṣe tu sapiṇḍanam” idam ekadinamaraṇaviṣayameva
    “mahāgurunipāte tu pretakāryyaṃ yathāvidhi . kuryyāt saṃvat
    sarādarvvāgekoddiṣṭaṃ na pārvaṇam” iti dhavalanibandha-
    vākyāt . “mātā caiva tathā bhrātā bhāryyā putrastathā snuṣā .
    eṣāṃ mṛtau carecchrāddhamanyasya na punaḥ pituḥ” iti bhṛguvacanaṃ
    bhinnadinamaraṇe'pi piturmṛtāvanyasya sapiṇḍanaṃ na kāryyameṣā-
    meva kāryyamityetatparamiti ni0 si0 . “pitaryyuparate putro-
    mātuḥ śrāddhānnirvattate . mātaryyapi ca vṛttāyāṃ pitṛśrāddhā-
    dṛte samām” mādha0 vṛha0 vacanantu vārṣikaśrāddhaparam
    mātuḥ ṛte ityākarṣaḥ mātaraṃ pitaraṃ ca vinā anyasya-
    śrāddhāt vārṣikaśrāddhāt samāṃ vyāpya nivarttate ityarthaḥ .
    “anyaśrāddhaṃ parānnañca gandhamālyañca maithunam . varjjayedguru-
    pāte tu yāvat pūrṇṇo na vatsaraḥ” devalavacane anyapadaṃ
    bhṛguvacanoktamātrādibhinnaparam . annapadañca svinnānnaparaṃ “bhi-
    pso'strī bhaktamandho'nnamityamarokteḥ “svinnamannamudāhṛtam”
    ityukteśca na tu parasvāmikāmānnamātraparamannaśabdena rūdyā
    paribhāṣayā ca siddhānnasyaiva jhaṭityupasthāpakatvāt
    āmānnasya lakṣyārthatayā vilambenopasthiteśca . evame-
    vācāraḥ “viśeṣataḥ śivāpūjāṃ pramītapitṛko
    naraḥ . yāvat vatsaraparyyantaṃ manasā'pi na cintayet”
    kālikāpu0 vākyaṃ vārṣikadurgāpūjāviṣayaṃ nityapūjāyāḥ
    karttavyatāyāḥ daśāhamadhye'pi prāgukteḥ . “dvayoreva
    mahāgurvvoravdamekamaśaucakam . nānyeṣāmadhikāśaucaṃ sva-
    jātivihitāt kileti” śrāddhakau0 dhṛtajātū0 vacanaṃ tu puru-
    ṣaviṣayam . strīṇāṃ bhartturmahāgurutāyāḥ sarvvasammatatvena
    tanmaraṇe adhikāśaucasyocitatvāt ataeva “mahāguruvipa-
    ttiṣu ityādinā sāmānyato bahuvacanamupāttam . “gayāśrāddhaṃ
    mṛtānāṃ tu pūrṇṇe tvavde praśasyate” hemā0 bhavi0 pu0 . tīrtha-
    śrāddhaṃ gayāśrāddham śrāddhamanyacca paitṛkam . avdamadhye
    na kurvīta mahāguruvipattiṣu tristha0 garu0 pu0 .
    idaṃ vṛddhyarthasapiṇḍanābhāve . vṛddhau sapiṇḍanāpakarṣe tu
    varṣamadhye'pi darśādikaṃ kāryyameva “pituḥ sapiṇḍanaṃ kṛtvā
    kuryyānmāsānumāsikam” chandogapa0 vacanāt “sapiṇḍī-
    karaṇādūrddhvaṃ naraḥ pārvvaṇabhugbhavet” mātsyāt “tataḥ
    prabhṛti vai pretaḥ pitṛsāmānyamaśnute . vindate pitṛlokaṃ
    ca tataḥ śrāddhaṃ pravarttate” iti hārītavacanācceti śūla
    pāṇiḥ . “udvāhaścopanayanaṃ prathame'vde mahīpate! .
    kṛte sapiṇḍane'pyūrddhvamasthnāṃ coddharaṇaṃ tyajet . tathāpi
    karttumicchanti trīṇiṃ caitāni vai sutāḥ . māsikānya
    vaśiṣṭāni cāpakṛṣya caret punaḥ” brahma vai0 pu0 . atredaṃ
    bodhyaṃ vṛddhiṃ vinā kuladharmmaikaputratvādivaśataḥ varṣamadhye
    sapiṇḍanāpakarṣe'pi pitṛtvaprāptirvarṣāntaeva “kṛte
    sapiṇḍīkaraṇe naraḥ saṃvatsarāt param . pretadehaṃ pari-
    tyajya bhogadehaṃ prapadyate” viṣṇu dha0 ukteḥ “arvāk saṃvat-
    sādyasya sapiṇḍīkaraṇaṃ bhavet . pretatvamapi tasyāpi vijñeyaṃ
    vatsaraṃ nṛpa!” ityagnipu0 ukteśca . tena etadviṣaye mahāgurūṇāṃ
    pretatvasattvena vivāhopanayanādau daivapaitreṣu ca nādhikāraḥ
    vṛddhinimitte sapiṇḍane saṃvatramaprāpyāpi pretatvavimu-
    ktistena sarvvatrādhikāraḥ . “arvāk saṃvatsarādvṛddhau pūrṇṇe
    saṃvatsare'pivā . ye sapiṇḍīkṛtāḥ pretā na teṣāṃ ca
    pṛthakkriyā” śātā0 vākye pūrṇṇavatsarasyeva vṛddhyārambha
    kālasyāpi pretatvavimocanahetutvokteḥ tathātvam . yataḥ
    sapiṇḍīkatā ato na pretāḥ pretapadapratipādyā vimukta
    pretabhāvā ityarthaḥ . tatra viśeṣaḥ . “asthikṣepaṃ gayāśrāddhaṃ śrāddhaṃ
    cāparapākṣikam . prathame'vde'pi kurvīta yadi syādbhaktimān
    sutaḥ” madanapārijātadhṛtavacanam . “bhaktimān bhaktyākhya-
    śrāddhakārīti madanapārijātādayaḥ . “bhaktiśrāddhaṃ tu tristhalī-
    setau uktam tacca gayāśrāddhādipaddhatau asmābhirdarśitaṃ tata-
    evāvagamyam . evaṃ kṣatāśaucamapi karmma viśeṣānarhatvaprayo-
    jakam . vivaraṇaṃ kṣatāśaucaśabde” grahaṇe'śaucaṃ grahaṇa-
    śabde vakṣyate . rajasvalāśaucantu aśuddhiśabde uktaprāyam .
    “apāṭavādyaśaucādyairyadi vighnaṃ prajāyate . tadaśauce vya-
    tīte tu teṣāṃ śrāddhaṃ vidhīyate” tithi0 ta0 smṛtiḥ .

    Aufrecht’s Catalogus Catalogorum

    ☞ vol. 1, p. 34, col. 1.
    aśauca See Āśauca.