Blog
Sanskrit
About
aśauca
See also
aśaucam ,
aśaucaṃ .
Sanskrit-English
Sanskrit-French
Sanskrit-German
Sanskrit-Sanskrit
Specialized Dictionaries
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 89 .
aśauca n. (
-caṃ )
1 Foulness, impurity.
2 Legal impurity, contamination, defilement contracted by the death of a relation, the commission of prohibited acts, &c.
E. a neg. śauca purification.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 69, col. 1 .
a-śauca (caṃ) 1. n. Impurity.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)
☞
p. 100, col. 1 .
A-śauca, am, n. impurity, foulness; legal impurity,
contamination, defilement contracted by the death of
a relation, or by the commission of prohibited acts,
&c.
—Aśauca-tva, am, n. impure or abandoned
nature or disposition; defilement, contamination.
☞
p. 100, col. 2 .
aśauca a-śauca. See under a-śuci.
Cappeller Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 51 .
aśauca n. impurity.
Macdonell Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 32, col. 3 .
aśauca a-śauc-a, n. impurity: -tva, n. id. ; -in, a. impure.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 113, col. 2 .
a-śauca a n. (=
āśauca ,
q.v. ,
Pāṇ. vii, 3, 30) impurity, contamination, defilement (contracted by the death of a relation, or by the commission of prohibited acts, &c.),
Mn. xi, 183
☞
p. 113, col. 3 .
uncleanness,
Pañcat. ;
Vet.
☞
p. 114, col. 1 .
a-śauca b See a-śuci .
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 73, col. 2 .
aśauca n. (-caṃ )
1. Foulness, impurity.
2. Legal impurity, contamination, defilement contracted by the death of a relation, the commission of prohibited acts, &c.
E. a neg. śauca purification.
Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 59, col. 2 .
aśauca aśauca n. (śuci) impureté.
Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 97, col. 2 .
a-śauca- nt. impureté; malpropreté;
-ka- id.
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 515 .
aśauca (3.
a + śauca) = āśauca P. 7, 3, 30. n.
Unreincheit :
strīṇām VET. 21, 9. in relig. Sinne
M. 11, 183.
☞
vol. 5,
p. 1071 .
aśauca Unreinheit (in religiösem Sinne)
Verz. d. Oxf. H. 14,b,21. 87,b,7. 8 u.s.w.
TATTVAS. 20.
☞
vol. 7,
p. 1705 .
aśauca HEM. YOGAŚ. 4, 55.
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 137, col. 2 .
aśauca n.
Unreinlichkeit Spr. 328.
Unreinheit (in rituellem Sinne).
°nirṇaya m. Titel eines Werkes.
Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch
☞
p. 80, col. 3 .
aśauca auch: Unehrlichkeit.
Vācaspatyam
☞
p. 486, col. 1 .
aśauca na0 śucerbhāvaḥ śaucaṃ na0 ta0 . 1 śucitvābhāve smṛti- prasiddhe, vihi —takarmmānadhikāritvasampādake 2 adharmmaviśeṣe ca . “janane maraṇe caiva tryahāśaucasya bhāginaḥ ” smṛtiḥ . “samānaṃ laghu cāśaucaṃ pūrvveṇaiva viśudhyati . asamānaṃ dvitīyeneti ” yamaḥ . svārthe ṣyañ āśaucyamapyatra “āśau- cyādvipramucyeta ” smṛtiḥ . “aśaucaṃ dvividhaṃ kālakṛtaṃ vastusvabhāvakṛtañca tatra kālakṛtaṃ “savraṇaḥ sūtakītyā- dinā ” aśuddhiśabde 480 pṛṣṭhe darśitam tathāca . sapiṇḍamaraṇajananādikṛtaṃ kālaviśeṣe'śaucam kālā- pagame ca tannāśaḥ . tacca cetananiṣṭham . bahudhā cāsya śuddhitattvādau prapañcaḥ . vastūnāmaśaucaṃ svabhā- vāt yathā malamūtrādeḥ, yatsaṃsārgāditaravastūnā- mapyaśaucaṃ śuddhyabhāvaḥ evaṃ teṣāṃ saṃsargādikṛtaṃ ceta- nāderaśaucaṃ yathā ucchiṣṭacaṇḍālādisparśe evamaśau- cisvāmikadravyaviśeṣāṇāmāpyaśaucam śuddhyabhāvaḥ . atha sapiṇḍāsapiṇḍādibhedenāśaucakālaviśeṣo yathā “janane maraṇe ca saptamapuruṣaparyyantaṃ viprasya daśāhaḥ, kṣatriyasya dvādaśāhaḥ, vaiśvasya pañcadaśāhaḥ, śūdrasya māsaḥ . daśamapuruṣa paryyantaṃ sarvvavarṇṇeṣu tryahaḥ caturdaśapuruṣaparyyantaṃ pakṣiṇī janmanāmasmṛtiparyyantamekāhaḥ tataḥ snānamātram . ka- nyāyāḥ sāpiṇḍyaṃ tripauruṣam . atha videśasthāśaucam . aśaucakālābhyantare videśasthasyāśaucaśravaṇe śeṣāhaiḥ śuddhiḥ . aśocakālottaraśravaṇe tu jñātijananāśaucaṃ nāstyeva . putrajanane tu sacelasnānāt śuddhiḥ . maraṇāśauce tu varṣābhyantaraśravaṇe tryahāt śuddhiḥ . sacelasnānādaṅgā- spṛśyatvanivṛttiḥ . varṣottaraśravaṇe snānena śuddhiḥ sapiṇḍānām . putrādīnāntu mātṛpitṛbharttṛmaraṇe varṣottaramekāhena śuddhiḥ, dvitīyavarṣe śravaṇe sadyaḥ . saṃpūrṇā- śaucātikrame tryahāśaucaṃ na bālādyaśaucātikrame khaṇḍā- śaucātikrame vā . athagarbhasrāvāśaucam . garbhasrāve tu strīṇāmeva ṣaṇmāṣābhyantare'śaucaṃ tacca laukike karmmaṇi māsasamasaṃkhyadinavyāpakaṃ dvitīyamāsāvadhimāsasamasaṃkhyadi- nādhikaikadināt paraṃ vrāhmaṇyā vaidikakarmmādhikāraḥ kṣatri- yāyā dinadvayāt vaiśyāyādinatrayāt śūdrāyāstu dinaṣaṭ- kāditi hāralatā prabhṛtayaḥ . saptamāṣṭamamāsīyagarbhapatane strīṇāṃ saṃpūrṇāśaucam nirguṇasapiṇḍānāmahorātraṃ yatheṣṭā caraṇapapiṇḍānāṃ trirātram tacca jātasya taddinaeva maraṇe jñeyaṃ dvitoyadinādau tu maraṇenavamādimāsajātabālakavat . atha stryaśaucam . kanyāyāḥ janmaprabhṛtidvivarṣābhya- ntaramaraṇe sadyaḥ śaucaṃ tadupari vāgdānaparyyantamekāhaḥ . vāgdānottaravivāhaparyyantaṃ bharttṛkule pitṛkule ca kanyāyā ādantajanmamaraṇe sadyaḥ śaucam, ā cūḍāde- karātrakam, ā pradānāttrirātraṃ, syāditi viśeṣaḥ . dattaka- nyāyāḥ pitṛgṛhe prasavamaraṇayoḥ pitroḥ śayanādisaṃsargaśū- nyayorapi trirātraṃ tathāvighabandhuvargāṇāmekarātram samparke daśarātram . atha bālādyaśaucam . navamādimāsajātabā- lakasyāśaucakālābhyantaramaraṇe mātāpitroraspṛśyatvayuktaṃ tadeva jananāśaucaṃ jñātīnāntvaśaucaṃ nāsti navamādi- māsamṛtajātayostu kanyāputrayoḥ pitrādisapiṇḍānāṃ jananāśaucaṃ saṃpūrṇṇam . puttrajanmani mukhadarśanāt pūrvvaṃ sacelasnānaṃ kṛtvā brāhmaṇebhyaśca yathāśakti dattvā bālakāya kāñcanaṃ dattvā mukhaṃ paśyeta . tataḥ punaḥ sacelasnānam . anyāśaucamadhye'pi jātakarmmaṣaṣṭhīpūje karttavye . putraja- nmanimittakaṃ vṛddhiśrāddhaṃ nāḍīcchedāt pūrvvam aśocānte vā karttavyam . puttrakanyājanane strīṇāṃ svajātyuktadaśāhāditaḥ paraṃ lokikakarmmādhikāraḥ . puttrajanane tu vaidikakarmmādhiṃ- kāroviṃśatirātrottaraṃ snānāt, kanyājanane tu māsottaraṃ snānāt brāhmaṇyāḥ . śūdrāyāstūmayatraiva māsottaraṃ snānāt śuddhiḥ . etat sarvvaṃ puttrakanyayorvidyamānatve bodhyam . jananāśaucakālottaraṃ ṣaṇmāsābhyantaramajāta dantamaraṇe pitrorekāhaḥ . evaṃ nirguṇasodarasya, sapi- ṇḍānāntu sadyaḥ . ṣaṇmāsābhyantare'pi jātadantasya maraṇe pitrostryahaḥ sapiṇḍānāmekāhaḥ ṣaṇmāsopari dvivarṣaparyyantaṃ pitrostryahaḥ . sapiṇḍānāmakṛtacūḍemṛte ekāhaḥ kṛtacūḍe tryahaḥ . dvivarṣopari sarbdheṣāmanupanītasya maraṇe māsatrayā dhikaṣaḍvarṣaṃ yāvat tryahaḥ . pañcavarṣopanītasya tadānī- mapi daśa . haḥ . māsatrayādhikaṣaḍvarṣopari sarveṣāṃ daśā- haḥ . śūdāṇāṃ tu ṣaṇmāsopari dvivarṣābhyantare pañcāhaḥ . atrāpi kṛtacūḍasya dvādaśāhaḥ . dvivarṣopari ṣaḍvarṣābhya- ntare dvādaśāhaḥ . atrāpi daivāt kṛtodvāhe'pi māsaḥ . ṣaḍvarṣopari māsaḥ . atra māsavarṣaparigaṇanā sāvanena “sūtakādiparicchedodinamāsāvdapāstathā . madhyamagrahabhukti- śca sāvanena prakīrttitā ” iti sūryyasiddhāntāt . athāsapi- ṇḍāśaucaṃ guru mātāmahamaraṇe trirātraṃ bhaginīmātulānī mātulapitṛṣvasṛmātṛṣvasṛgurvvaṅganāmātāmahīmaraṇe pakṣiṇī . śvaśrūśvaśurayorbhinnagrāmasthayormaraṇe'horātram . ācāryya- patnī putrayorupādhyāyasya mātṛvaimātreyasya śyālakasya sahā- dhyāyinaḥ śiṣyasya ca maraṇe'horātraṃ mātṛṣvasrīyapitṛṣva- srīyamātulaputrabhāgineyamaraṇe pakṣiṇī . pitāmahabhaginīpu- trapitāmahībhrātṛtadbhaginīputrarūpapitṛbāndhavatrayamaraṇe pakṣi ṇī . mātāmahabhaginīputramātāmahībhaginīputramātāmahī- bhrātṛputtrarūpamātṛbāndhavatrayamaraṇe'horātram . ekagrāmavā- sigotrajamaraṇe'horātramaurasavyatiriktaputtrajananamaraṇayoḥ parapūrvvabhāryyāprasavamaraṇayośca trirātram . sajātīyapuruṣāntara- saṃgṛhītasvabhāryyāmaraṇetrirātram . mātṛṣvasṛpitṛṣvasṛmātu- labhaginīputrāṇāṃ gṛhasthitānāmācāryyasya ca maraṇe trirā- tram . śvaśrūśvaśurayoḥsannidhimaraṇe trirātraṃ śvaśrūśvaśurayo- rekagrāmasthitayormmaraṇe pakṣiṇī . prathamamanyenoḍhā tenaiva janitaputtrā putrasahitaivānyamāśritā paścāttenāpi janita- putrā tayoḥ putrayoryathāsambhavaṃ prasavamaraṇayordvitīyaputtra- pituścatrirātraṃ tatsapiṇḍāmāmekarātraṃ tathāvidhaputtrayoḥ parasparaprasavamaraṇayormātṛjātyuktamaśaucam . dauhitramaraṇe pakṣiṇī . pitṛmātṛmaraṇe ūḍhānāṃ kanyānāṃ trirātram . yadi mātraṣvasṛprabhṛtīnāṃ dahanavahane karoti tadā trirātram . mātāmahādīnāṃ trirātrābhyantaramaraṇaśravaṇe taccheṣeṇa śuddhiḥ . tattatkālottaraśravaṇe tu nāśaucaṃ kintvācārāt snānam . athamṛtyuviśeṣāśaucam . śāstrānanumatabuddhipūrvvakātmaghāti- nonāśaucādi . śāstrānumatyā'naśanādimṛtasya pramādādana- śanāśanivahnijaloccadeśaprapatanasaṃgrāmaśṛṅgidaṃṣṭrinakhivyāla viṣacāṇḍālacaurahatasya trirātram . śṛṅgyādibhiḥstriyā ca krīḍāṃ kurvvataḥ pramādahatasyāpi nāśaucādi . nāgavipriya- kāritvena uddhatasya maraṇoddeśena pravṛttasya vidyuddhatasya ca cau- ryyādidoṣeṇa rājñā hatasya ca kalahaṃ kṛtvā rāṇḍālādyaira- samānairhatasya ca vyādhijanakauṣadhasya viṣasya vahneśca dāturmara ṇepāṣaṇḍaprāyāśritasya ca nityaṃ parāpakāriṇaśca krodhāt svayaṃ prāyoviṣavahniśastrodbandhanajalagirivṛkṣaprapātairmṛtasya carmmamāṃ- sāsthyādimayapātranirmmāturviprādeśca manuṣyabadhasthānāghi kā- riṇaśca kaṇṭhadeśotpannabhagarogasya puṃskarmmāśaktanapuṃsakasya ca brāhmaṇaviṣayāparādhakaraṇānnihatasya ca buddhipūrvvakabrāhmaṇa- hatasya ca mahāpātakinaśca evaṃvidhapatitānāṃ na dāhādikaṃ kāryyam . tatkṛtvā taptakṛcchradvayaṃ kuryyāt . mlecchataskarā- dibhiryuddhe svāmyarthaṃ hatasya viprāderdāhādikamastyeva . akṛ- taprāyaścittasya galatkuṣṭhinona dāhādikaṃ kāryyaṃ śastreṇā- bhimukhahatasya sadyaḥ śaucaṃ dāhādi ca . gavārthe brāhmaṇārthe vā daṇḍena yuddhahatasyāhorātramaśaucam . nṛpatirahitayuddhe laguḍādihatasya parāṅmukhahatasya trirātram . goviprapālane- 'bhimukhaparāṅmukhatvābhyāṃ hatasya sadyastrirātre . śastraghāte- tarakṣate saptāhādūrddhvaṃ maraṇe sampūrṇaṃ, śastraghāte tryahādūrddhvaṃ ca prakṛtāśaucam . śuddhi0 ta0 . etatpramāṇāni tatraivā nu sandheyāni . “mātṛvadvarṇasaṅkarāḥ ” ityuktermūddhāvasiktāmbaṣṭhādīnā manulomajānāṃ mātṛvarṇānusāreṇāśaucam pratilonajānāṃ tu “śūdreṇa tu sadharmmāṇaḥ sarve'padhvaṃsajāḥ smṛtāḥ ” ityukteḥ śūdratulyāśaucamiti raghunandanādayaḥ . ācārastu mātṛ- tulyatayā dṛśyate ataeva caṇḍālādīnāṃ daśāhāśaucācāraḥ . devatāmantrādidāturmaraṇe trirātram . vedāṅgādi śāstrā- dhyāpakasya tathāvidhaśiṣyasya ca maraṇe ekāhaḥ “gṛhīto devatā mantraḥ sāvitrīgrahaṇaṃ kṛtam . yasmāttasya trirātraṃ syāt brahmavidyā grahoyataḥ ” iti “upanīyādhyāpakoyastasminnapi trirātrakam . vedavedāṅgaśāstrāṇāṃ vyākhyānaṃ śikṣitaṃ yataḥ . jñānaṃ pratiṣṭhitaṃ yena vedābhyāsoyataḥ kṛtaḥ . tasminmṛte caikarātraṃ guroḥśiṣye tathaiva ” ca mṛtsyasūktokteḥ dattaka putrasya grahītrādikule trirātram janakakule'śaucābhāvaḥ . tatrāyaṃ viśeṣaḥ . sapiṇḍadattakasyāpi trirātraṃ vācanikaṃ tatputrādīnāṃ tu saṃpūrṇṇamiti . asapiṇḍadattakasya tatputrā- ṇāñca trirātramiti bahavaḥ sapiṇḍāsapaṇḍidattakatatputrāṇāṃ trirātramiti “bhinnagotrāḥ pṛthakpiṇḍāḥ pṛthagvaṃśakarāḥ smṛtāḥ . janane maraṇe caiva tryahāśaucasya bhāginaḥ ” ityukte riti dattakamomāṃsādayaḥ . śavānugamanāśaucam . brāhma- ṇaśavasyānugamane brāhmaṇasya sacelasnānāgnisparśaghṛtaprāśanaiḥ śuddhiḥ . kṣatriyasyaikāhena, vaiśyasya dvyahena, śūdrasya prāṇā- yāmaśatena dinatrayeṇa ca śuddhiḥ . pramādācchūdraśavānugamane jalāvagāhāgnisparśaghṛtaprāśanaiḥ śuddhiḥ . anāthabrāhmaṇasya dharmabuddhyā dahanavahanayoḥ snānaghṛtaprāśanābhyāṃ sadyaḥ śaucam . lobhena sajātīyadāhe svajātyuktāśaucam . asajātīya- śavasya dahanavahanasparśaiḥ śavajātyuktāśaucam . snehāda- sambandhidāhakaviprasya tadgṛhavāse trirātraṃ tatkulānna- bhojane daśarātraṃ tadgṛhavāse tadannābhojane cāhorātraṃ viśeṣavacanābhāve sambandhinomātulāderasnehenāpi adāhe trirātraṃ citādhūnasevane sacelasnānaṃ mṛte śūdre'sthisañca- yanakālābhyantare tadgṛhaṃ gatvā'śrupātane viprasya trirātrama śaucaṃ, sthānāntare viśeṣavacanābhāve'horātraṃ tadgṛhe tadūrddhvaṃ māsābhyantare'horātraṃ sacelasnānañca . sajāterdivasenaiva kṣattriyavaiśyayordvyahena brāhmaṇaḥ śudhyati śūdrastu sparśaṃ vinānugamane sarvatra naktena . mṛtasya śūdrasya bāndhavaiḥ saha rodanarahitavilāpamātre'horātreṇa . asthisañcayana- kālaśca brāhmaṇasya caturahaḥ śūdrasya daśāhaḥ . tryahā- śauce dvitīyāhaḥ . maraṇāśauce viprasya caturthāhe'spṛśyatā- nivṛttiḥ . śūdrasya daśamadine sarvasya khaṇḍāśaucakāle tribhāgakālena atikrāntāśauce sacelasnānena janane tu sapiṇḍānāṃ spṛśyataiva . putrotpattau snānāt pituḥ spṛśyatvaṃ evaṃ vimātṝṇāmapi . evaṃ sūtikāsparśe piturvimātṝṇāñca sūtikātulyakālāspṛśyatvam . anyeṣāṃ snānamātraṃ kanyā putrajanane māturddaśarātramaṅgāspṛśyatvaṃ śūdrāyāstu daśa- rātramaspṛśyatvam . aśaucakālādi viṣaye ca prāyonibandha- karttṛṇāṃ matabhedodṛśyate bāhulyabhayāt tanna likhitam svasva- deśapracalitanibandhānusāreṇa tadavameyam . aśauce tu varṇṇādi viśeṣādau daśa pakṣā hāralatāyāṃ dakṣeṇoktāḥ yathā “sadyaḥśaucaṃ tathaikāhastryahaścaturahastathā . ṣaḍdaśa dvādaśāhaśca pakṣomāsastathaiva ca . maraṇāntaṃ tathā cānyat daśa pakṣāstu sūtake ” . tatra maraṇāntaṃ jananamara- ṇabhinnanimittam . yathā “kriyāhīnasya mūrkhasya mahārogiṇa eva ca . yatheṣṭācaraṇasyāhurmaraṇāntamaśaucakam ” śu0 ta0 smṛtiḥ . “asnātvā cāpyahutvā ca adattvā'śnaṃstathā dvijaḥ . evaṃvidhasya viprasya sarvvadā sūtakaṃ bhavet ” dakṣaḥ “anya pūrvvā yasya gehe bhāryyā syāttasya nityaśaḥ . aśaucaṃ sarvvakāryyeṣu dehe bhavati sarvvadeti ” ni0 si0 smṛtiḥ “mara- ṇāntapakṣastu nindārthavādaparaḥ “nāmadhārakaviprastu daśāhaṃ sūtakī bhavediti ” mādhavaghṛtavacane nāmadhārakaviprasyāpi daśāhāśaucavidhānāt ” ni0 si0 . dāsādyaśauce viśeṣaḥ tatra dāsāḥ pañcadaśadhā dāsaśabde vakṣyamāṇāsteṣu garbhadāsasya sapiṇḍāntarajananamaraṇayoḥ svāmikāryye sadyaḥ śaucaṃ bhakta- dāsasya tryahaḥ “sadyaḥspṛśyo garbhadāso bhaktadāsastryahā- cchuciḥ ” ni0 si0 smṛtyukteḥ karmmakaradāsānāṃ viśeṣaḥ “mūlyaiḥ karmmakarāḥ śūdrā dāsodāsāstathaiva ca . snāne śarīrasaṃskāre gṛhakarmaṇyadūṣitāḥ ” śātā0 uktaḥ . dattadāsadāsyādīnāṃ tu, “dāsī dāsaśca sarvvovai yasya varṇṇasya yo bhavet . tadvarṇṇa- sya bhavecchaucaṃ dāsyā māsantu sūtakam ” aṅgi0 “svāmi- śaucena dāsādyāḥ spṛśyāḥ māsāttukarmmasu . yogyāḥ syu rmāsatodāsī sūtake spṛśyatāmiyāt ” ṣaṭtri0 . datta- dāsādīnāṃ sapiṇḍamaraṇādau svāmyaśaucasamasaṃkhyakadinā- dūrddhvam satyapi māsādyaśauce svāmikāryye spṛśyateti haradattaḥ evamantevāsināmapi . “dāsāntevāsibhṛtakāḥ śiṣyā- ścaikatravāsinaḥ . svāmitulyena śaucena śudhyanti mṛtasūtake ” vṛha0 ukteḥ . dāsādeḥ svāmitatsapiṇḍamaraṇe'śaucamāha viṣṇuḥ “patnīnāṃ dāsānāmānulomye svāmitulyamaśaucaṃ mṛte svāminyātmīyam ” atrānulomyenetyukteḥ prātilomye'śaucā- bhāva eva tasya śāstrīyadāsatvābhāvāt “varṇṇānāmānulomyena dāsyaṃ na pratilomata ” iti yājña0 smṛtyā prātilomyena dāsatvaniṣedhāt . “sūtakānāṃ pariccheda ityādi sū0 si0 prāguktavacanāt sāvanadinasyaiva grāhyatā . mitākṣarākṛtā tu rātriṃ vibhāgāṃ kṛtvādyabhāgadvaye cet pūrvvadinam, antye cet paradinamiti ārambhakāle viśeṣa uktaḥ . prāgarddharātrāt prāgvā sūryyodayāt pūrvvadinamiti matāntaram . eteṣu deśācārato vyavasthā . aśaucyannabhakṣaṇe'pi tattulya- maśaucam . “atha brāhmaṇādīnāmaśauce yaḥ sakṛdevā- nnamaśnāti tasya tāvadaśaucam yāvatteṣām ” viṣṇuḥ etat jñānataḥ, ajñāne tu “antardaśāhebhuktvānnaṃ mṛtake sūtake'pi vā tasyāśaucaṃ bhavettāvadyāvadannaṃ vrajatyadhaḥ ” aṅgirasoktaṃ- jñeyam “ubhayatra daśāhāni kulasyānnaṃ na bhujyata ” iti yamaḥ . ubhayatra jananamaraṇayoḥ daśāhānītyaśaucakālo- palakṣaṇam . kulasya sūtakayuktasya sambandhyannamasakulyairna- bhoktavyam . sakulyānāṃ na punardoṣaḥ “sūtake tu kulasyānnamadoṣaṃ manurabravīt ” iti tenaivoktatvāt ayañca niṣedhodātṛbhoktroranyatareṇa jananamaraṇe jñāte sati draṣṭavyaḥ . “ubhābhyāmaparijñāte sūtakaṃ naiva doṣakṛt . ekenāpi parijñāte bhokturdoṣamupāvahediti ṣaḍtriṃśa- nmatadarśanāt . tathāvivāhādiṣu sūtakotpatteḥ prāk brāhmaṇārthaṃ pṛthakkṛtamannaṃ bhoktavyameva . “vivāhotsavayajñeṣu tvantarā mṛtasūtake . pūrvasaṅkalpitārtheṣu na doṣaḥ pari- kīrttita ” iti vṛhaspatismaraṇāt tathā'paro'pi viśeṣaḥ ṣaḍviṃśanmate darśitaḥ . “vivāhotsavayajñeṣu tvantarāmṛta- sūtake . parairannaṃ pradātavyambhoktavyañca dvijottamaiḥ . bhuñjā- nneṣu tu vipreṣu tvantarā mṛtasūtake . anyagehodakācāntāḥ sarve te śucayaḥ smṛtāḥ ” ni0 si0 iti . tathā'śauciparigra- hatve'pi keṣu citdravyeṣu doṣābhāvaḥ . yathāha marīciḥ . “lavaṇe madhumāṃse ca puṣpamūlaphaleṣu ca . śākakāṣṭhatṛṇeṣvapsu dadhisarpiḥpayaḥsu ca . tilauṣadhājine caiva pakvāpakve svayaṃgrahaḥ . paṇyeṣu caiva sarveṣu nāśaucaṃ mṛtasūtake ” iti . śākvambhakṣya jātam . apakvantaṇḍulādi . svayaṃgraha iti khayameva svāmyanujñāto gṛhṇīyāt na taddhastāt . etadapyāmānnaviṣayaṃ satrapravṛttaviṣayañca . “annasatrapravṛ- ttānāmāmamannamagarhitam . bhuktvā pakvānnameteṣāṃtri rātrantu payaḥ pibediti ” aṅgiraḥ smaraṇāt . atra pakvaśabdo- 'bhakṣyavyatiriktaudanādiviṣayaḥ . śavasaṃsarganimittāśau- ce tvaṅgirasā viśeṣauktaḥ . “aśaucaṃ yasya saṃsargādāpatedgṛ- hamedhinaḥ . kriyāstasyaiva lupyante gṛhyāṇāñca na tadbhave- diti ” . tadaśaucaṅkevalaṃ gṛhamedhina eva na punastadgṛhama- vānāṃ bhāryādīnāntaddravyāṇāñca bhavedityarthaḥ . eva- mevātikrāntāśauce'pi . “saṃsargādyasya cāśaucaṃ yasyā- tikrāntakālatā . tadīyasya padārthasya nāśaucaṃ vidyate kvacit ” ṣaṭtri0 ni0 si0 . karmmaviśeṣe karmmārambhe ca tattatkarṇṇaṇi aśaucābhāvaḥ yathoktam . “kāravaḥ śi- lvino vaidyā dāsīdāsāstathaiva ca . rājāno rājabhṛtyāśca sadyaḥśaucāḥ prakīrttitāḥ ” pracetasā, . laghuviṣṇunā ca “vrataya- jñavivāhesu śrāddhe homārcane jape . āraddhe sūtakaṃ na syā- danārabdhe tu sūtakam . prārambhovaraṇaṃ yajñe saṃkalpo vrata bandhayoḥ . nāndīśrāddhaṃ vivāhādau śrāddhe pākapariṣkriyā ” varaṇamiti ṛtvikparam teṣāñca madhuparkagrahaṇottara- maśaucābhāvaḥ . “gṛhītamaṣumarkāstu yajamānāttu ṛtvijaḥ . paścādaśaucaṃ patitaṃ na bhavediti niścayaḥ ” brahmapurā0 ukteḥ etanmūlakameva triṃśacchlokyāṃ tattatkāryyeṣu aśaucābhāvavacanam yathā “tattatkāryyeṣu satrivrati- nṛpanṛpavaddīkṣitartviksvadeśabhraṃśāpatsvapyanekaśrutipaṭhanabhiṣa- kkāruśilpyāturāṇām . saṃprārabdheṣu dānopanayanayajana- śrāddhayuddhapratiṣṭhācūḍātīrthāṅgayātrājapapariṇayanādyutsave- ṣvetadeva ” “tīrtheti ākasmikatīrthaprāptau tadaṅgaṃ śrāddha- maśauce karttavyam “vivāhadurgayajñeṣu yātrāyāṃ tīrtha- karmaṇi . na tatra sūtakaṃ tadvat karmma yajñādi kārayet ” paiṭho0 ukteḥ yātrā rathayātrādi . japaḥ puraścaraṇādi saṃkalpitastotrapāṭhādiśca . vratī saṃkalpena gṛhītavratādiḥ “gṛhītaniyamasyāpi na syādanyasya kasyaciditi ” brāhmokteḥ “varaṃ prāṇān parityakṣye muṇḍanaṃ śiraso'pi vā natvanabhyarcya bhīñjayaṃ bhagavantaṃ trilocanam ” ityuktaniyamavato devapūjāyāmadhikāraḥ . kṛtaniyamaviṣayā “śivaviṣṇvarcanaṃdīkṣā yasya cāgniparigrahaḥ . śrautakarmmāṇi kurvvīta snātaḥ śuddhi- mavāpnuyāt ” yamoktiḥ “japo devārcanavidhiḥ kāryyodīkṣānvi- tairnaraiḥ nāsti pāpaṃ yatasteṣāṃ sūtakaṃ vā yatātmanām ” muktā- palī ca . “atha sūtakinaḥ pūjāṃ vakṣyāmyāgamacoditām . snātvā nirvarttya nityañca mānasyā kriyayā hi vai . bāhya- pūjākrameṇaiva dhyānayogena pūjayet ” śāradā . mānasajape tu akṛtaniyamasyāpi aśucerapyaghikāraḥ “aśucirvā śucirvāpi gacchan tiṣṭhaṃstathā svapan . mantraikasmaraṇovidvān manasaiva samamyaset “rāmārcanacandrikokteḥ “mānasamapyuśuciti ” vacanaṃ tu paṭhanapāṭhanāviṣayam . tārādiviṣaye na akṛtani- yamasyāpyadhikāraḥ “tārāyāścaiva kālyāśca tripurāyā viśeṣa- taḥ . janane maraṇe caiva na tyajeyurjapārcanam ” iti tantrokteḥ . anyāśauce niyamāḥ ni0 si0 yājñavalkyaḥ “iti saṃplutya gacche- bhurgṛhaṃ bālapuraḥsarāḥ . vidaśya nimbapatrāṇi niyatā dvāri vaśmanaḥ . ācamyāgnyādi salilaṃ gomayaṃ gaurasarṣapān . praviśeyuḥ samālabhya kṛtvāśmani padaṃ śanaiḥ ” . “praveśānādikaṃ karma pretasaṃsparśināmapi ” ni0 si0 . “krītalabdhvāśanābhūmau svapeyuste pṛthakkṣitau yā0 idañcādye'hni . yathāśuddhi- tattve vaijavāpaḥ “śamīmālabhante “śamī me pāpaṃ śamayatviti ” aśmānamālabhante “aśmeva sthirobhūyāsamiti ” agnim- “agnirnaḥśarma yacchatviti ” jyogityantarā gāmajamupaspṛśantaḥ krītvā labdhvāvānyagehādekānnamalavaṇamekarātraṃ divā- bhoktavyaṃ “trirātraṃ ca karmmoparamaṇam ” krītādyaśanamupavāsā- śaktasya . āśvalānastu “naitasyāṃ rātryāmannaṃ paceraṃstri- rātramakṣāralavaṇāśinaḥ syurddhādaśarātraṃ cetyāha mahāguruṣu ” . aśaktau ratnākare āpastambaḥ “bhāryāḥ paramagurusaṃsthāyāṃ cā- kālabhojanāni kūvīṃran ” yadā mṛtiḥ paradine tāvatkālami- tyarthaḥ . vṛhaspatiḥ “adhaḥśayyāsanā dīnā malinā bhogava- rjitāḥ . akṣāralavaṇānnāḥ syuḥrlabdhakrītāśanāstathā ” akṣā- ralavaṇaśabde'kṣāralavaṇaśabdārtha uktaḥ . bhogo'bhyaṅgatāmbūlādiḥ “tailābhyaṅgo bāndhavānāmaṅgasaṃvāhanañca yat . tena cāpyā- yate janturyaccāśnanti svabāndhavāḥ mārka0 purā0 vākyantu a- ntyadinaviṣayam “aśaucānte tilakalkaiḥ snātā gṛhaṃ praviśe- yuriti viṣṇūkteḥ sapiṇḍānāmasthisañcayanādūrddhaṃbhogo'pyuktaḥ viṣṇu0 pu0 . “śayyāsanopamogastu sapiṇḍānāmapīṣyate asthisañcayanādūrddhaṃ saṃyogastu na yoṣitām ” tilān dadata pānīyaṃ dīpaṃ dadata jāgrataḥ . jñātibhiḥ saha bhoktavya metat preteṣu durlabham ” bhāratam! bhojanaṃ ca divaiva . divā caiva ca bhoktavyamamāṃsaṃ manujarṣabhetyakteḥ prāguktavaijavāpokteśca . “krītvā labdhvā vā divānnamaśnīyuḥ ” pāraskarokteśca aśaucamadhye yatnena bhojayecca svagotrajān ” ādi purā0 jñātibhiḥ saha bhojanañca tṛtīyādidinaparam . prathame'hni tṛtīye ca saptame daśame tathā . jñātibhiḥ saha bhoktavyamiti ” marī- cyukteḥ . “māṃsāśanaṃ ca nāśnīyuḥ śayīraṃśca pṛthak kṣitau ” manuḥ . lavaṇakṣīramāṃṣānnāpūpamāṃsāni pāyasam . varjjaye- dāhatānneṣubālavṛddhāturairvinā ” devajānīyakāri0 “matsya māsāni na bhakṣayeyurā pradānāt ” gauta0 “aghasrastare trya- hamanaśnanta āsīran ” vasiṣṭhaḥ aśauce pīṭhādiniṣedhāt avakāle upaveśārthaṃ kaṭamrastaraḥ kāryyaḥ “pāṇiṣu mṛṇmayeṣu parṇṇapuṭeṣu vā 'śnīran ” hārītaḥ . “upavāso gurau prete patnyāḥ putrasya caivahi ” marīciḥ . antyadine viśeṣaḥ “yasya yasya tu varṇṇasya yadyat syāt paścimaṃ tvahaḥ . sa tatra gṛha- śuddhiṃ ca vastraśuddhiṃ karotyapi . grāmādbahistatogatvā pretaspṛṣṭe tu vāsasī . antyānāmāśritānāñca tyaktvā snānaṃ karotyatha ” brāhmam atra tilakalkādisnānaṃ prāguktam aśocāheṣu sarvvadineṣu varjjanīyadharmmakṛtyamāha śaṅkhaḥ “dānaṃ grahohomaḥ svādhyāyaḥ pitṛkarma ca . pretapiṇḍakriyā varjjamaśauce vinivarttate ” atra viśeṣomitākṣarāyām “aśucitvena sakalaśrautasmārttakarmmādhikāranivṛttau prasa- ktāyāṃ keṣucidabhyanujñānārya māha . “vaitānaupāsanāḥ kā- ryāḥ kriyāśca śruticodanāt ” yā0 . vitāno'gnīnāṃ vistā- raḥ tatra bhavāvaitānā stenāgnisādhyāḥ agnihotradarśapūrṇa māsyādyāḥ kriyā ucyante . pratidinamupāsyata ityupāsano gṛhyo'gnistatrabhavāḥ aupāsanāḥ sāyamprātarhomakriyā u- cyante . tā vaitānopāsanā vaidikyaḥ kriyāḥ kāryāḥ kathaṃ vaidikatvamiti cet śruticodanāt . tathāhi . “yāvajjīva magnihotrañjahuyāt ” ityādi śrutibhiragnihotrādīnāṃ co- danā spaṣṭaiva . tathā “aharahaḥ svāhāṃ kuryādannā'bhāve kena- cidā kāṣṭāditi ” śrutyaupāsanahomo'pi codyate . atra ca śrautatvaviśeṣaṇopādānāt smārttakriyāṇāṃ dānādī nāmananuṣṭhānaṅgamyate . ataeva vaiyāghrapādenoktam . “smārtta karmmaparityāgo rāhoranyatra sūtake . śraute karmmaṇi ta- tkālaṃ snātaḥ śuḍvimavāpnuyāditi ” . śrotānāñca kāryatvā- bhidhānānnityanaimittikānāṃ karaṇam . yayāha paiṭhīnasiḥ . “nityāni nivartteranvaitānavarjjaṃ śālāgnau caika ” iti . nityāni nivartteran ityaviśeṣeṇābaśyakānāṃ nityanaimi- ttikānānnivṛttau prasaktāyāṃ vaitānavarjamityagnitrayasā- dhyāvaśyakānāmparyudāsaḥ . śālāgnau caika iti gṛhyāgnau bhavānāmapyāvaśyakānāṃ pākṣikaḥ paryyudāsa uktaḥ . ataste- ṣvaśaucaṃ nāstyeva . kāmyānāṃ punaḥśaucābhāvādananuṣṭhānam . manunāpyanenaivābhiprāyeṇoktam . “pratyūhennāgniṣu kriyā ” i- ti . agniṣu kriyā na pratyūhedityanagnisādhyārnāmpañcama- hāyajñādīnānnivṛttiḥ . ata eva saṃvarttaḥ . “homantatra prakurvvīta śuṣkānnena phalena vā . pañcayajñavidhānantu na kuryyān mṛtyujanmanoriti ” . vaiśvadevasya agnisādhyatve'pi vacanānnivṛttiḥ “viprodaśāhamāsīta vaiśvadevavivarjjita ” iti tenaivoktatvāt . “sūtake karmaṇāntyāgaḥ sandhyādīnāṃ vidhī- yata “itiyadyapi sandhyāyānivṛttiḥ śrūyate tathāpyañjaliprakṣe pādikaṅkāryyam . “sūtake sāvitryā cāñjalimprakṣipya pradakṣiṇaṃ kṛtvā sūryyaṃ dhyāyannamaskuryāditi ” paiṭhinasismaraṇāt . yadya- pi vaitānaupāsanāḥkāryyā iti sāmānyenoktaṃ tathāpyanye- na kārayitavyam . “anya etāni kuryuriti ” paiṭhīnasismara- ṇāt . vṛhaspatināpyuktam . “sūtake mṛtake caiva aśaktau śrā- ddhabhojane . pravāsādininitteṣu hāvayenna tu hāpayet ” iti . tathā smārttatve'pi piṇḍapitṛyajñaśrāvaṇīkarmmāśvayujyādikaśca nityohomaḥkāryya eva . “sūtake tu samutpanne smārttaṅkarmma- kathambhavet! . piṇḍayajñaṃ caruṃ homamasagotreṇa kāraye- diti ” jātūkarṇyasmaraṇāt . yadyapi sāṅge karmaṇyakarttṛtva- ntathāpi svadravyatyāgātmakampradhānaṃ svayaṅkuryyāt tasyā- nanyaniṣpādyatvāt . ataevoktam . “śraute karmaṇi tatkālaṃ snātaḥ śuddhimavāpnuyāditi ” . yatpunaḥ “dānampratigrahohomaḥ svādhyāyaśca nivarttata ” iti homapratiṣedhaḥ . sa kāmyābhi- prāyo vaiśvadevābhiprāyo vā vyavasthāpanīyaḥ ” ityarntana . saṃdhyādī nāmapyapavādamāhāparārkepulastyaḥ “saṃdhyāmiṣṭiṃ caruṃ homaṃ yāvajjīvaṃ samācaret . na tyajet sūtake vāpi tyajan gacchedadhodvijaḥ . sūtake mṛtake caiva saṃdhyākarmmasamācaret . manasoccārayenmantrān prāṇāyāmamṛte dvijaḥ ” 1 yattucandrikā- yāṃ jāvālaḥ “sandhyāṃ pañca mahāyajñānnaityikaṃ smṛtikarmma ca . tanmadhye hāpayetteṣāṃ daśāhānte punaḥ kriyeti ” yacca saṃvartaḥ “sūtake karmmaṇāṃ tyāgaḥ sandhyādīnāṃ vidhīyateḥ ” yacca viṣṇu0 purā0 “sarvakālamupāsā tu sandhyayoḥ pārthiveṣyate . anyatra sūtakāśaucavibhramāturabhītitaḥ ” iti tat saṃpūrṇasandhyāparam “arghyāntā mānasī sandhyā kuśavārivivarjiteti ” śuddhidīpe cyavanokteḥ paiṭhīnasistvatra mantroccāraṇamapyāha “sūtake sāvi- tryāñjaliṃprakṣipya sūryyaṃdhyāyannamaskuryyāt ” prayogaparijāte bharadvājopi “sūtake mṛtake kuryyāt prāṇāyāmamamantrakam . ta- thā mārjanamantrāṃstu manasoccāryyamārjayet . gāyatrīṃ samyagu- ccāryyasūryāyārghyaṃ nivedayet . mārjanaṃ tu na vā kāryyamupasthānaṃ na caivahi ” evaṃ mitākṣarāparijātādau aśauce sandhyā- karaṇabhedasyokteḥ gauḍānāṃ tadanācaraṇamanācāra eva tasya śrautatvena smṛtyā bādhānucitatvāditi draṣṭavyam . “grahaṇādāvapyaśaucāpavādamāha vyāghraḥ “smārtakarmapari- tyāgo rāhoranyatra sūtake iti ” laiṅge “sūtake mṛtake caiva na doṣo rāhudarśane . tāvadeva bhavecchuddhviryāvanmukti rna dṛśyate ” prayogapārijāte “vṛhaspatiḥ “kanyāvivāhasaṃkrāntau sūtakaṃ na kadācana ” . mahāgurunipātavarṣamadhye karmmaviśeṣe'- śaucam . “snānaṃ caiva mahādānaṃ svādhyāyaṃ cāgnitarpaṇam . prathamāvde na kurvvīta mahāgurunipātane ” hemā0 smṛtiḥ . mahāguravaśca mātā pitā bharttā ca atiguruśabdeuktāḥ . “pramī- tau pitarau yasya dehastasyāśucirbhavet . nāpi daivaṃ na vā paitraṃ yā- vat pūrṇṇo na vatsaraḥ ” devī pu0 agnitarpaṇaṃ lakṣahomādi, na tvādhānaṃ tasya prathamābde'pi vidhānāt yathā “pituḥ sapiṇḍī karaṇaṃ vārṣikaṃ mṛtavāsare . ādhānādyupasaṃprāptāvetat prāgapi vatsarāt ” hemā0 uśa0 . agnitarpaṇamityatra a- nyatarpaṇamiti śuddhitattve pāṭhaḥ . ādhānādītyādipadena ā- vaśyaka vṛddhinimittanityakarmmaṇorgrahaṇam . śrāddhakaumudyāṃ devī pu0 “mahātīrthasya gamanamupavāsavratāni ca . saṃsatsare na kuvvīṃta mahāgurunipātane ” etadekavākyatayā prāguktavacane snānapadaṃ kāmyatīrthādisnānaparam mahādānasāhacaryyāt snādhyāyapada mapi kāmyavedapārāyaṇaparam “tathaiva kāmyaṃ yat karmma vat- sarāt prathamādṛte ” laghuhā0 vacanaikavākyatvāt “mahāguru nipāte tu kāmyaṃ kiñcit na cācaret . ārttvijyaṃ brahmacaryyaṃ ca śrāddhaṃ daivayutañca yat ” kāli0 pu0 “sapiṇḍī kāraṇādūrddhaṃ pretaḥ pārvaṇabhugbhavet . vṛddhīṣṭāpūrttayogyaśca gṛ- hasthaśca sadā bhavet ” matsya pu0 . vṛddhītyanena vṛddhinimittaka sapiṇḍanābhāve nādhikārītyarthaḥ gṛhasthaśca sadā bhavedityanena gṛhasthocitanityapañcayajñeṣvadhikāraḥ . ataeva pitṛmaraṇā- śaucottarameva vaiśvadevaśrāddhaṃ vihitam . evaṃ vṛddhiśrāddhābhāve varṣaparyyantaṃ tattatkarmmaṇyaśaucamiti sthite “preta karmmāṇya- nivarttya carennābhyudayakriyām . ācaturthaṃ tataḥ puṃsi pañcame śubhadaṃ bhavediti ” jyotiṣavākyaṃ śubhadamityuktyā śuddhyarthaca- turthābdakarttavyaśrāddhottaraṃ prāśastyamātraparameva . etaccāśaucaṃ varṣamadhye āvaśyakavṛddhyarthasapiṇḍanābhāvaeva . “arvāk saṃvat- sarāt vṛddhau pūrṇṇe saṃvatsare'pi vā ” ityādi smṛtyanusāreṇa āvaśyakavṛddhinimittasapiṇḍāpakarṣe tu kāmyādikarmakaraṇa- yogyatā . atra viśeṣamāha laugākṣiḥ . “anyeṣāṃ pretakarmmāṇi mahāgurunipātane . kuryyāt saṃvatsarādarvāk śrāddhamekaṃ tu va- rjayet ” pretakarmma dāhādyekādaśāhāntaṃ tatrāśaucāntarasyā pratibandhakatvāt “ādyaṃ śrāddhamaśuddho'pi kuryyādekādaśe'ha nīti nirṇṇa0 si0 dhṛtasmṛteḥ . tena ekaṃ sapiṇḍanaṃ vārṣi- kādi ca . evaṃ devī0 pu0 vacane'pi baitrapadaṃ pārvaṇasapiṇḍana- vārṣikaparam . atrāpavādaḥ mādhavīye ṛṣya0 “patnyāḥ putrasya tatputrabhrātrostattanayeṣu ca . snuṣāsvasrośca pitrośca saṃghātamaraṇaṃ yadi . arvāgavdānmātṛpitṛpūrvvaṃ sapiṇḍamācaret ” laugā0 “patnīputrastathā pautro bhrātā tatputrakāapi . pitarau ca yadekasmin mriyeran vāsare tadā . ādyamekādaśe kuryyāt tripakṣe tu sapiṇḍanam ” idam ekadinamaraṇaviṣayameva “mahāgurunipāte tu pretakāryyaṃ yathāvidhi . kuryyāt saṃvat sarādarvvāgekoddiṣṭaṃ na pārvaṇam ” iti dhavalanibandha- vākyāt . “mātā caiva tathā bhrātā bhāryyā putrastathā snuṣā . eṣāṃ mṛtau carecchrāddhamanyasya na punaḥ pituḥ ” iti bhṛguvacanaṃ bhinnadinamaraṇe'pi piturmṛtāvanyasya sapiṇḍanaṃ na kāryyameṣā- meva kāryyamityetatparamiti ni0 si0 . “pitaryyuparate putro- mātuḥ śrāddhānnirvattate . mātaryyapi ca vṛttāyāṃ pitṛśrāddhā- dṛte samām ” mādha0 vṛha0 vacanantu vārṣikaśrāddhaparam mātuḥ ṛte ityākarṣaḥ mātaraṃ pitaraṃ ca vinā anyasya- śrāddhāt vārṣikaśrāddhāt samāṃ vyāpya nivarttate ityarthaḥ . “anyaśrāddhaṃ parānnañca gandhamālyañca maithunam . varjjayedguru- pāte tu yāvat pūrṇṇo na vatsaraḥ ” devalavacane anyapadaṃ bhṛguvacanoktamātrādibhinnaparam . annapadañca svinnānnaparaṃ “bhi- pso'strī bhaktamandho'nnamityamarokteḥ “svinnamannamudāhṛtam ” ityukteśca na tu parasvāmikāmānnamātraparamannaśabdena rūdyā paribhāṣayā ca siddhānnasyaiva jhaṭityupasthāpakatvāt āmānnasya lakṣyārthatayā vilambenopasthiteśca . evame- vācāraḥ “viśeṣataḥ śivāpūjāṃ pramītapitṛko naraḥ . yāvat vatsaraparyyantaṃ manasā'pi na cintayet ” kālikāpu0 vākyaṃ vārṣikadurgāpūjāviṣayaṃ nityapūjāyāḥ karttavyatāyāḥ daśāhamadhye'pi prāgukteḥ . “dvayoreva mahāgurvvoravdamekamaśaucakam . nānyeṣāmadhikāśaucaṃ sva- jātivihitāt kileti ” śrāddhakau0 dhṛtajātū0 vacanaṃ tu puru- ṣaviṣayam . strīṇāṃ bhartturmahāgurutāyāḥ sarvvasammatatvena tanmaraṇe adhikāśaucasyocitatvāt ataeva “mahāguruvipa- ttiṣu ityādinā sāmānyato bahuvacanamupāttam . “gayāśrāddhaṃ mṛtānāṃ tu pūrṇṇe tvavde praśasyate ” hemā0 bhavi0 pu0 . tīrtha- śrāddhaṃ gayāśrāddham śrāddhamanyacca paitṛkam . avdamadhye na kurvīta mahāguruvipattiṣu tristha0 garu0 pu0 . idaṃ vṛddhyarthasapiṇḍanābhāve . vṛddhau sapiṇḍanāpakarṣe tu varṣamadhye'pi darśādikaṃ kāryyameva “pituḥ sapiṇḍanaṃ kṛtvā kuryyānmāsānumāsikam ” chandogapa0 vacanāt “sapiṇḍī- karaṇādūrddhvaṃ naraḥ pārvvaṇabhugbhavet ” mātsyāt “tataḥ prabhṛti vai pretaḥ pitṛsāmānyamaśnute . vindate pitṛlokaṃ ca tataḥ śrāddhaṃ pravarttate ” iti hārītavacanācceti śūla pāṇiḥ . “udvāhaścopanayanaṃ prathame'vde mahīpate! . kṛte sapiṇḍane'pyūrddhvamasthnāṃ coddharaṇaṃ tyajet . tathāpi karttumicchanti trīṇiṃ caitāni vai sutāḥ . māsikānya vaśiṣṭāni cāpakṛṣya caret punaḥ ” brahma vai0 pu0 . atredaṃ bodhyaṃ vṛddhiṃ vinā kuladharmmaikaputratvādivaśataḥ varṣamadhye sapiṇḍanāpakarṣe'pi pitṛtvaprāptirvarṣāntaeva “kṛte sapiṇḍīkaraṇe naraḥ saṃvatsarāt param . pretadehaṃ pari- tyajya bhogadehaṃ prapadyate ” viṣṇu dha0 ukteḥ “arvāk saṃvat- sādyasya sapiṇḍīkaraṇaṃ bhavet . pretatvamapi tasyāpi vijñeyaṃ vatsaraṃ nṛpa! ” ityagnipu0 ukteśca . tena etadviṣaye mahāgurūṇāṃ pretatvasattvena vivāhopanayanādau daivapaitreṣu ca nādhikāraḥ vṛddhinimitte sapiṇḍane saṃvatramaprāpyāpi pretatvavimu- ktistena sarvvatrādhikāraḥ . “arvāk saṃvatsarādvṛddhau pūrṇṇe saṃvatsare'pivā . ye sapiṇḍīkṛtāḥ pretā na teṣāṃ ca pṛthakkriyā ” śātā0 vākye pūrṇṇavatsarasyeva vṛddhyārambha kālasyāpi pretatvavimocanahetutvokteḥ tathātvam . yataḥ sapiṇḍīkatā ato na pretāḥ pretapadapratipādyā vimukta pretabhāvā ityarthaḥ . tatra viśeṣaḥ . “asthikṣepaṃ gayāśrāddhaṃ śrāddhaṃ cāparapākṣikam . prathame'vde'pi kurvīta yadi syādbhaktimān sutaḥ ” madanapārijātadhṛtavacanam . “bhaktimān bhaktyākhya- śrāddhakārīti madanapārijātādayaḥ . “bhaktiśrāddhaṃ tu tristhalī- setau uktam tacca gayāśrāddhādipaddhatau asmābhirdarśitaṃ tata- evāvagamyam . evaṃ kṣatāśaucamapi karmma viśeṣānarhatvaprayo- jakam . vivaraṇaṃ kṣatāśaucaśabde ” grahaṇe'śaucaṃ grahaṇa- śabde vakṣyate . rajasvalāśaucantu aśuddhiśabde uktaprāyam . “apāṭavādyaśaucādyairyadi vighnaṃ prajāyate . tadaśauce vya- tīte tu teṣāṃ śrāddhaṃ vidhīyate ” tithi0 ta0 smṛtiḥ .
Aufrecht’s Catalogus Catalogorum
☞
vol. 1,
p. 34, col. 1 .
aśauca See Āśauca.