• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • aśa


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 87.
    aśa r. 5th cl. (ū.) aśū (aśnute)

    1 To pervade or occupy.

    2 To heap or crowd. r. 9th cl. (aśnāti) To eat, to eat hungrily.

    With pra prefixed, to begin to eat.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 72, col. 2.
    aśa

    r. 5th cl. (ū) aśū (aśnute)

    1. To pervade or occupy.

    2. To heap or
    crowd.

    r. 9th cl. (aśnāti) To eat, to eat hungrily.

    With pra prefixed,
    to begin to eat.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 473, col. 1.
    aśa saṃhatau—vyāptau ca svādi0 ātma0 saka0 veṭ . aśnute
    āśiṣṭa āṣṭa ānaśe . aśitā—aṣṭā akṣyate-
    aśiṣyate aśluvānaḥ aṣṭiḥ vyaṣṭiḥ samaṣṭiḥ “khaṃ
    prāvṛṣeṇyairiva cānaśe'bdaiḥ” bhaṭṭiḥ “pratāpastasya
    bhānośca yugapadyānaśe diśaḥ” raghuḥ .
    ☞ p. 473, col. 1.
    aśa bhojane kryādi0 para0 saka0 seṭ . aśnāti āśīt .
    āśa . aśitā aśiṣyati . “tryahaṃ parañca nāśnīyāt
    prājāpatyaṃ caran dvijaḥ, manuḥ tadahaṃ bhaktyupahṛtama-
    śrāmi prayatātmanaḥ” gītā .

    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 136.
    aśa ū ṅa na (svādiṃ-ātmaṃ-sakaṃ-veṭ .) vyāpti-
    saṃhatyoḥ . ū ṅa aśiṣyate akṣyate . na aśno-
    ti . saṃhatiḥ samūhaḥ . iti durgādāsaḥ ..
    (“yaddadāti gayāsthaśca sarvvamānantyamaśnute” .
    iti yājñavalkyasaṃhitā .)
    ☞ vol. 1, p. 136.
    aśa ga (kryādiṃ-paraṃ-sakaṃ-seṭ .) bhojane . aśnātyannaṃ
    bubhukṣitaḥ . iti durgādāsaḥ .

    Kṛdantarūpamālā

    ☞ p. 45.
    (48) “aśa bhojane” (IX-kryādiḥ-1523. saka. se-para-)

    ‘vyāptāvaśnuta ityāhuḥ, aśnātīti tu bhojane .’ (166) iti devaḥ .

    āśakaḥ-āśakaḥ-śikā, aśiśiṣakaḥ-ṣikā, 6 aśāśakaḥ-śikā,

    aśitā-trī, āśayitā-trī, aśiśiṣitā-trī, aśāśitā-trī; 1 aśnan-tī, ā 2śayan-ntī, aśiśiṣan-ntī; --

    aśiṣyan-ntī-tī, āśayiṣyan-ntī-tī, aśiśiṣiṣyan-ntī-tī;

    — aśāśyamānaḥ, aśāśiṣyamāṇaḥ 3 aṭ-aśau-aśaḥ; — -- 3 aśitam- A taḥ, āśitam-taḥ, aśiśiṣitam, aśāśitaḥ-tavān;

    aśaḥ, āśaḥ, 4 annāśaḥ, kuṇḍāśī, 5 narāśī, B C phalāśī, aśi D śiṣuḥ;

    anā 6 śvān;

    aśitavyam, āśayitavyam, aśiśiṣitavyam, aśāśitavyam;

    aśa E nīyam, āśanīyam, aśiśiṣaṇīyam, aśāśanīyam;

    āśyam, āśyam, aśiśiṣyam, aśāśyam;

    īṣadaśaḥ-duraśaḥ-svaśaḥ; — --

    aśyamānaḥ, āśyamānaḥ, aśiśiṣyamāṇaḥ, aśāśyamānaḥ;

    āśaḥ, āśaḥ; aśiśiṣaḥ, aśāśaḥ;

    aśitum, āśayitum, aśiśiṣitum, aśāśitum; 1 aṣṭiḥ, āśanā, aśiśiṣā, āśiśayiṣā, aśāśā, 2 aśanāyā; 3

    aśanam, āśanam, aśiśiṣaṇam; aśāśanam;

    aśitvā, āśayitvā, aśiśiṣitvā, aśāśitvā;

    samaśya, prāśya, samaśiśiṣya, samaśāśya;

    āśam 2, aśitvā 2, āśam 2, āśayitvā 2, aśiśiṣam 2, aśiśiṣitvā 2, aśāśam 2; aśāśitvā.

    [Footnote]6. ‘sūcipūtribhūvyaṭyartyaśūrṇotibhyo yaṅ vācyaḥ’ (vā. 3-1-22) iti yaṅ .

    [Footnote]1. ‘kryādibhyaḥ—’ (3-1-81.) iti śnā-

    vikaraṇapratyayaḥ . ‘śnā'bhyastayorātaḥ’

    (6-4-111) iti ālopaḥ .

    [Footnote]2. ‘nigaraṇacalanā—’ (1-3-87) iti

    ṇyantāt parasmaipadameva .

    [Footnote]3. ‘vraścabhrasja—’ (8-2-36) iti

    ṣatvam . tasya jaśtvena ḍaḥ .

    [Footnote]3. ā ‘kto'dhikaraṇe ca dhrauvyagatipratya-

    vasānārthebhyaḥ’ (3-4-76) iti

    adhikaraṇe ktaḥ .

    [Footnote]A. ‘sadodgārasugandhīnāṃ phalānāmalamā-

    śitāḥ’ bha. kā. (7-38) āṅ--

    pūrvāt ‘ādikarmaṇiktaḥ’—(3-4-71)

    iti kartari ktaḥ .

    [Footnote]4. ‘karmaṇyaṇ’ (3-2-1) ityaṇ .

    [Footnote]5. ‘supyajātau ṇiniḥ—’ (3-2-78)

    iti ṇiniḥ .

    [Footnote]B. ‘parastrībhogaharaṇaṃ dharma eva narā-

    śinām . mukhamastītyabhāṣiṣṭhāḥ kā

    me sāśaṅkatā tvayi’ bha. kā. (9-122)

    [Footnote]C. ‘phalāśino nirjharakuñjabhājaḥ

    divyāṅganā'naṅgarasānabhijñāḥ .’ bha.

    kā. (12-49)

    [Footnote]D. ‘lokānaśiśiṣostulyaḥ kṛtāntasya

    viparyaye . vane cikariṣorvṛkṣān balaṃ

    jigariṣuḥ kapeḥ ..’ bha. kā. (3-54)

    [Footnote]6. ‘upeyivān—’ (3-2-109) iti nañ-

    pūrvakādasmāt kvasanto nipātitaḥ .

    [Footnote]E. ‘aśanīyamivāśaṃsurmahānāyāda-

    śobhanaḥ, bha. kā. (7-79)

    [Footnote]1. ṣatvam ṣṭutvam . ‘titutra—’ (7-2-9)

    iti neṭ .

    [Footnote]2. ‘a pratyayāt’ (3-3-102) itya-

    pratyayaḥ .

    [Footnote]3. aśanamātmana icchatītyarthe kyaci,

    ‘aśanāyodanyadhanāyā bubhukṣāpi-

    pāsāgardheṣu’ (7-4-34) iti nipā-

    tanādītvābhāvaḥ .

    striyāṃ kyajantādakārapratyayaḥ .