• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • īrkṣya


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 135.
    īrkṣya r. 1st cl. (īrkṣyati) To envy, to feel impatient at another's prosperity.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 111, col. 1.
    īrkṣya

    r. 1st cl. (īrkṣyati) To envy, to feel impatient at another's
    prosperity.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 393.
    īrkṣya See īrṣy.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 1010, col. 1.
    īrkṣya īrṣyāyāṃ paravṛddhyahiṣṇutāyām bhvā0 para0 saka0
    seṭ . īrkṣyate airkṣyīt . īrkṣyām babhūva āsa cakāra .
    īrkṣyitā īrkṣyāt īrkṣiṣyati airkṣiṣyat . īrkṣyā .

    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 216.
    īrkṣya , īrṣe . (bhvādiṃ-paraṃ-akaṃ -seṭ .) parābhyudayāsahi-
    ṣṇutāyāmiti yāvat . iti kavikalpadrumaḥ ..
    dīrghādiḥ . rephayuktaḥ . īrṣā parādoṣāsahi-
    ṣṇutvamiti kecit . īrkṣyati khalaḥ sādhave .
    ṣadvayānta ityeke . iti durgādāsaḥ ..

    Kṛdantarūpamālā

    ☞ p. 86.
    (85) “īrkṣya īrṣyāyām” (I-bhvādiḥ-510-saka-seṭ-para.)

    īrṣyā = asahanam .

    īrkṣyakaḥ-rkṣyikā, īrkṣyakaḥ-rkṣyikā, 1 īrcikṣyiṣakaḥ-ṣikā;

    īrkṣyitā-trī, īrkṣyayitā-trī, īrcikṣyiṣitā-trī;

    īrkṣyan-ntī, īrkṣyayan-ntī, īrcikṣyiṣan-ntī;

    īrkṣyiṣyan-ntī-tī, īrkṣyayiṣyan-ntī-tī, īrcikṣyiṣiṣyan-ntī-tī;

    — īrkṣyayamāṇaḥ, īrkṣyayiṣyamāṇaḥ; 2 īrṭ-īrkṣyau-īrkṣyaḥ; — --

    īrkṣyitam-taḥ-tavān, īrkṣyitaḥ, īrcikṣyiṣitaḥ-tavān;

    īrkṣyaḥ, īrkṣyaḥ, īrcikṣyiṣuḥ;

    īrkṣyitavyam, īrkṣyayitavyam, īrcikṣyiṣitavyam;

    īrkṣyaṇīyam, īrkṣyaṇīyam, īrcikṣyiṣaṇīyam;

    īrkṣyam, īrkṣyam, īrcikṣyiṣyam;

    īṣadīrkṣyaḥ, durīrkṣyaḥ, svīrkṣyaḥ; --

    īrkṣyamāṇaḥ, īrkṣyamāṇaḥ, īrcikṣyiṣyamāṇaḥ;

    īrkṣyaḥ, īrkṣyaḥ, īrcikṣyiṣaḥ;

    īrkṣyitum, īrkṣyayitum, īrcikṣyiṣitum; A īrkṣyā, īrkṣyaṇā, īrcikṣyiṣā;

    īrkṣyaṇam, īrkṣyaṇam, īrcikṣyiṣaṇam;

    īrkṣyitvā, īrkṣyayitvā, īrcikṣyiṣitvā;

    samīrkṣya, samīrkṣya, samīrcikṣyiṣya;

    īrkṣyam 2, īrkṣyitvā 2, īrkṣyam 2, īrkṣyayitvā 2, īrcikṣyiṣam 2, īrcikṣyiṣitvā 2.

    [Footnote]1. abhyāse cakārekārayoḥ, uttarakhaṇḍe kakāraṣakārayakārāṇāṃ ca śravaṇaṃ bodhyam .

    [Footnote]2. ‘skoḥ saṃyogādyoḥ—’ (8-2-29) iti kakārasya lopaḥ . ṣakārasya jaśtvam .

    yakārasya saṃyogāntalopaḥ .

    [Footnote]A. ‘rādhākṛterkṣyākalahāvalokanāt īrṣyāṃ hayantyā ramayā pramoditam .’ dhā. kā. 1-66.