• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • īrṣyā


    Benfey Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 106, col. 1.
    īrṣyā īrṣy + ā, f. 1. Envy, Man. 7,

    48. 2. Jealousy, Bhartṛ. 1, 2. — Comp.

    Sa-īrṣya + m, adv. full of jealousy,

    Pañc. 27, 10.

    Lanman’s Sanskrit Reader Vocabulary

    ☞ p. 131, col. 1.
    īrṣyā́, f. ill-will; envy; jealousy. [contracted fr. irasyā́, q. v.: cf. śīrṣ-an and śiras.]

    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 283, col. 2.
    īrṣyā rṣā [īrṣy-ap] Envy, jealousy, envy of another's success, spite, malice.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 78.
    īrṣyā́ f. envy, jealousy.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 47, col. 3.
    īrṣyā īrṣy-ā́, f. envy; jealousy: -lu, -vat,
    -ú, a. envious, jealous; -ita, (pp.) n. jealousy,
    envy; -in, a. jealous; envious.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 170, col. 3.
    īrṣyā́ (ā́), f. envy or impatience of another's success
    ☞ p. 170, col. 3.
    spite, malice
    ☞ p. 170, col. 3.
    jealousy, AV.; Mn.; MBh.; Kathās. &c.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 393.
    īrṣyā, irṣā [īrṣy-ap] Envy, jealousy, envy of another's success, spite, malice.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 851.
    īrṣyā́ (wie eben) f. Neid, Eifersucht AK. 1, 1, 7, 24. H. 391. AV. 6, 18, 1. 3. 7, 45, 1. ètāmètasyèrṣyāmùdbhāgnimîva śamaya 74, 3. P. 1, 4, 37. M. 7, 48. MBH. 3, 11240. 14, 1025. SUŚR. 1, 70, 13. 245, 9. īrṣyākalaha BHARTṚ. 1, 2. KATHĀS. 13, 98. paramerṣyādharmaṃ vahantaḥ PAÑCAT. 218, 5. PRAB. 49, 11. KATHĀS. 5, 15. 10, 10. SĀH. D. 46, 16. VOP. 5, 15. serṣya adj. PRAB. 17, 6. f. ā KATHĀS. 13, 75. serṣyam adv. 6, 145.

    — Vgl. īrṣā .

    ☞ vol. 5, p. 1150.
    īrṣyā Z. 2 füge 2. nach śamaya hinzu. serṣyam adv. PAÑCAT. 27, 10. īrṣyā SARVADARŚANAS. 39, 2. 5 fehlerhaft für īryā (īryyā) .

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 213, col. 1.
    īrṣyā́ f. Neid , Eifersucht.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 52, col. 2.
    īrṣyā́ f. Neid, eifersucht.

    Bopp Glossarium Sanscritum

    ☞ p. 43, col. 2.
    īrṣyā f. invidia. AM. (v. īrṣā).

    Abhidhānaratnamālā of Halāyudha

    ☞ p. 85.
    īrṣyā;
    īrṣyā syātkuhanā dambho mithyācaryā ca kukkuṭiḥ .
    4.1.1.740

    Vācaspatyam

    ☞ p. 1010, col. 2.
    īrṣyā strī īrṣya—bhāve a strītvāt ṭāp . akṣamāyām para-
    vṛddhyasahiṣṇutāyām . “paiśunyaṃ sāhasaṃ droha īrṣyāsūyārtha-
    dūṣaṇam . vāgdaṇḍajañca pāruṣyaṃ krodhajo'pi gaṇo'ṣṭakaḥ”
    manuḥ eteṣāñca krodhaprabhavatvāt krodhajatvam ataeva “krudhadru-
    herṣyāsūyārthānāṃ yaṃ prati kopaḥ” pā0 “drohādayo'pi
    kopaprabhavā eva gṛhyante'to viśeṣaṇaṃ sāmānyena yaṃ
    pratikopaḥ” si0 kau0 . “īrṣyāśokaklamāpetā mohamāt-
    saryyavarjjitāḥ” bhā0 va0 260 “tyakterṣyastyaktamanyuśca
    smagamāno'bravīdidam” bhā0 anu0 2 a0 . ayaṃ
    śabdoniryakāra iti kecit “īrṣyatestṛtīyasyeti” vārtti0
    ukteḥ kavikalpadrume, pā0 gaṇapāṭhe ca yāntatayā
    pāṭhāt niryakārapāṭhe mūlaṃ mṛgyam . tena sayakāraeva
    sādhīyān .

    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 216.
    īrṣyā , strī, (īrṣyaṇaṃ . īrṣya + ac + ṭāp .) parot-
    karṣāsahiṣṇutā . rīṣa iti bhāṣā . tatparyyāyaḥ ..
    akṣāntiḥ 2 . ityamaraḥ .. (yathā, manuḥ . 7 . 48 ..
    (“paiśunyaṃ sāhasaṃ droha īrṣyāsūyārthadūṣaṇam .
    vāgdaṇḍajañca pāruṣyaṃ krodhajo'pi guṇāṣṭakaḥ” .
    striyaḥ patyuranyapriyāsaṅga darśanādijanito māna-
    bhedaḥ . yathā, śṭaṅgāraśatake ..
    “vacobhirīrṣyākalahena līlayā
    samastabhātaiḥ khalu bandhanaṃ striyaḥ” .)