• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • īśvarasākṣin


    Vācaspatyam

    ☞ p. 1048, col. 2.
    īśvarasākṣin pu0 īścara eva sākṣī . vedāntimatasiddhe māyo
    pahite caitanye sa ca vedāntaparibhāṣāyāṃ darśito yathā
    “īśvarasākṣī tu māyīpahitaṃ caitanyaṃ taccaikaṃ tadupādhibhūta-
    māyāyā ekatvāt “indromāyābhiḥ pururūpaīyata” ityādi
    śrutau māyābhiriti bahuvacanasya māyāgataśaktiviśeṣābhi-
    prāyatayā māyāgatasatvarajastamorūpaguṇābhiprāyatayā co-
    papattiḥ . “māyāntu prakṛtiṃ vidyānmāyinantu maheśvaram .
    taratyavidyāṃ vitatāṃ hṛdi yasminniveśite . yogo māyā-
    mameyāya tasmai vidyātmane namaḥ” . “ajāmekāṃ lohita-
    śuklakṛṣṇāṃ bahvīḥ prajāḥ sṛjamānāṃ sarūpāḥ . ajo
    hyeko juṣamāṇo'nuśete jahātyenāṃ bhuktabhogāmajo'nyaḥ”
    ityādiśrutiṣu ekavacanena lāghavānugṛhītena māyāyā
    ekatvaṃ niścīyate . tataśca tadupahitaṃ caityanyamīśvarasākṣī
    taccānādi tadupādhermāyāyā anāditvāt . māyāvacchinnaṃ
    caitanyañca parameśvaraḥ māyāyāviśeṣaṇatve īśvaratvaṃ upā-
    dhitve sākṣitvam itīśvaratvasākṣitvayorbhedaḥ na tu dharmmiṇorī
    śvaratatsākṣiṇoḥ . sa ca parameśvara eko'pi svopādhī-
    bhūtamāyāniṣṭhasatvarajastamoguṇabhedena brahmaviṣṇumaheśvarādi-
    śabdavācyatāṃ majate . nanvośvarānāditve “tadekṣata bahu syāṃ
    prajāyeya ityādau sṛṣṭipūrvvasamaye parameśvarasyāgantukamīkṣa-
    ṇamucyamānaṃ kathamupapadyate? . ucyate . yathā viṣayendriya-
    sannikarṣādikāraṇavaśena jīvopādhyantaḥkaraṇasya vṛttibhedā
    jāyante tathā sṛjyamānaprāṇikarmmavaśena parameśvaropādhīmū-
    tamāyayā vṛttiviśeṣāḥ idamidānīṃ sraṣṭavyamidamidānīṃ
    pālayitavyamidamidānīṃ saṃharttavyamityākārāvṛttibhedājāyante
    tāsāñca vṛttīnāṃ tatprativimbitanyasya ca sāditvamiti”