īśvarasākṣin
Vācaspatyam
☞
p. 1048, col. 2.
īśvarasākṣin pu0 īścara eva sākṣī . vedāntimatasiddhe māyo
pahite caitanye sa ca vedāntaparibhāṣāyāṃ darśito yathā
“īśvarasākṣī tu māyīpahitaṃ caitanyaṃ taccaikaṃ tadupādhibhūta-
māyāyā ekatvāt “indromāyābhiḥ pururūpaīyata” ityādi
śrutau māyābhiriti bahuvacanasya māyāgataśaktiviśeṣābhi-
prāyatayā māyāgatasatvarajastamorūpaguṇābhiprāyatayā co-
papattiḥ . “māyāntu prakṛtiṃ vidyānmāyinantu maheśvaram .
taratyavidyāṃ vitatāṃ hṛdi yasminniveśite . yogo māyā-
mameyāya tasmai vidyātmane namaḥ” . “ajāmekāṃ lohita-
śuklakṛṣṇāṃ bahvīḥ prajāḥ sṛjamānāṃ sarūpāḥ . ajo
hyeko juṣamāṇo'nuśete jahātyenāṃ bhuktabhogāmajo'nyaḥ”
ityādiśrutiṣu ekavacanena lāghavānugṛhītena māyāyā
ekatvaṃ niścīyate . tataśca tadupahitaṃ caityanyamīśvarasākṣī
taccānādi tadupādhermāyāyā anāditvāt . māyāvacchinnaṃ
caitanyañca parameśvaraḥ māyāyāviśeṣaṇatve īśvaratvaṃ upā-
dhitve sākṣitvam itīśvaratvasākṣitvayorbhedaḥ na tu dharmmiṇorī
śvaratatsākṣiṇoḥ . sa ca parameśvara eko'pi svopādhī-
bhūtamāyāniṣṭhasatvarajastamoguṇabhedena brahmaviṣṇumaheśvarādi-
śabdavācyatāṃ majate . nanvośvarānāditve “tadekṣata bahu syāṃ
prajāyeya ityādau sṛṣṭipūrvvasamaye parameśvarasyāgantukamīkṣa-
ṇamucyamānaṃ kathamupapadyate? . ucyate . yathā viṣayendriya-
sannikarṣādikāraṇavaśena jīvopādhyantaḥkaraṇasya vṛttibhedā
jāyante tathā sṛjyamānaprāṇikarmmavaśena parameśvaropādhīmū-
tamāyayā vṛttiviśeṣāḥ idamidānīṃ sraṣṭavyamidamidānīṃ
pālayitavyamidamidānīṃ saṃharttavyamityākārāvṛttibhedājāyante
tāsāñca vṛttīnāṃ tatprativimbitanyasya ca sāditvamiti”