• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • īśvaraḥ

    See also īśvara.


    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 217.
    īśvaraḥ , puṃ, (īṣṭe iti . īś + varac . yadvā, aśnute
    vyāpnotīti aśadhātorvaraṭ upadhāyā ītvaṃ ca .)
    śivaḥ . (yathā, kumāre . 7 . 31 .
    “tadgauravānmaṅgalamaṇḍanaśrīḥ
    sā paspṛśe kevalamīśvareṇa” .
    “atheśvaraṃ devagaṇaḥ saha saptarṣibhirvibhum” ..
    “vāgbhiḥ sthitaḥ stuvan yāvacchive bhāve śivaḥ sthitaḥ .
    śivaṃ śivāya bhūtānāṃ sthitaṃ jñātvā kṛtāñjaliḥ ..
    krodhāgniruktavān devamahaṃ kiṃ karavāṇi te” .
    “tamuvāceśvaraḥ krodhaṃ jvaro loke bhaviṣyasi” ..
    iti carake cikitsāsthāne tṛtīyādhyāyaḥ ..
    “tataḥ sṛṣṭvā prajāḥ śeṣaṃ tadā taṃ krodhamīśvaraḥ .
    vinyastavān sa bhūteṣu sthāvareṣu careṣu ca” ..
    iti suśrute kalpasthāne tṛtīyādhyāyaḥ ..)
    kandarpaḥ . iti medinī ..
    “viśuddhasattvapradhānājñānopahitacaitanyam” .
    iti vedāntaḥ .. nyāyamate īśvaraguṇāḥ . saṃkhyādi-
    pañca buddhiḥ icchā yatnaśca . īśvarasvarūpaṃ brahmaśabde
    draṣṭavyam .. aiśvaryyaśālī . tatparyyāyaḥ . rāṣṭrī 1
    aryyaḥ 2 niyutvān 3 inainaḥ 4 . iti vedani-
    rghaṇṭau 2 adhyāyaḥ .. śrīhariḥ . yathā .
    rudrauvāca .
    “hare kathaya deveśa devadevaka īśvara .
    ko dhyeyaḥ kaśca vai pūjyaḥ kairvrataistuṣyate paraḥ” ..
    ityādi . śrīhariruvāca .
    “śṛṇu rudra pravakṣyāmi brahmaṇā ca suraiḥ saha .
    ahaṃ hi devo devānāṃ sarvvalokeśvareśvaraḥ ..
    ahaṃ dhyeyaśca pūjyaśca stuto'haṃ stutibhiḥ suraiḥ .
    ahaṃ prapūjito rudra dadāmi paramāṃ gatim” ..
    ityādi ca gāruḍe 2 adhyāyaḥ ..
    (svanāmakhyāto nṛpatibhedaḥ . yathā, mahābhārate .
    “matimāṃśca manuṣyendraḥ īśvaraśceti viśrutaḥ” .)