• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ī

    See also eṣyāmi, i, in, iḥ, īḥ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 134.
    ī The fourth letter of the alphabet, corresponding to I long, having the sound of ee in feel, and distinguished by an accent from the former, as ī.
    ☞ p. 134.
    ī m. (-īḥ) A name of KANDARPA. f. (īḥ) A name of LAKṢMĪ. Ind. An interjection of.

    1 Pain.

    2 Anger.

    3 Consciousness or perception.

    4 Consideration.

    5 Compassion.

    ☞ p. 134.
    ī r. 2nd cl. (eti)

    1 To go.

    2 To pervade.

    3 To conceive or become pregnant.

    4 To desire.

    5 To throw or direct.

    6 To eat. This root is not generally admitted, though it occurs in composition, as with ut (udīte) To appear. r. 4th cl. (ṅa) īṅa (īyate) To go.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 109, col. 2.
    ī The fourth vowel, i long as in
    the words police, caprice.
    ☞ p. 109, col. 2.
    ī (īḥ) 1. m. Name of Cupid. f. Of
    Lakshmī. interj. Ah!
    ☞ p. 109, col. 2.
    ī (la) eti 2. a. To desire; to move;
    to eat. With ut to appear 1. d.
    udīte- (ya, ṅa) 4. d. iyate to go.

    Benfey Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 102, col. 2.
    ī Ī, see i.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 143, col. 1.
    ī 1 . ī, the fourth letter of the alphabet,

    corresponding to i long, and having the sound of ee

    in feel.
    ☞ p. 143, col. 2.
    ī 2 . ī, īs, m., N. of Kandarpa, the god of

    love; ī or īs, f., N. of Lakṣmī.
    ☞ p. 143, col. 2.
    ī 3 . ī, ind. an interjection of pain, anger,

    consciousness or perception, consideration, compassion.
    ☞ p. 143, col. 2.
    ī 4 . ī for rt. i. See under 5. i.

    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 282, col. 3.
    ī
    I. 4 A. (īyate) To go.
    II. 2 P.

    1

    1 To go.

    2 To shine.

    3 To pervade.

    4 To desire, wish.

    5 To throw.

    6 To eat.

    7 To beg (A.).

    8 To become pregnant.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 170, col. 1.
    1. ī the fourth letter of the alphabet, corresponding to i long, and having the sound of ee in feel.
    ☞ p. 170, col. 1.
    2. ī m. N. of Kandarpa, the god of love, L.
    ☞ p. 170, col. 1.
    ī f. (ī or īs) N. of Lakṣmī, L. [also in MBh. xii, 11220, according to, Nīlak. (who reads puṇyacañcur ī)].
    ☞ p. 170, col. 1.
    3. ī ind. an interjection of pain or anger
    ☞ p. 170, col. 1.
    a particle implying consciousness or perception, consideration, compassion.
    ☞ p. 170, col. 1.
    4. ī for √ i. See 5. i.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 110, col. 2.
    ī The fourth letter of the alphabet, corresponding to I long, having
    the sound of ee in feel, and distinguished by an accent from the
    former, as ī.
    ☞ p. 110, col. 2.
    ī

    m. (īḥ) A name of KANDARPA.

    f. (īḥ) A name of LAKSHMI. ind.
    An interjection of,

    1. Pain.

    2. Anger.

    3. Consciousness or percep-
    tion.

    4. Consideration.

    5. Compassion.

    ☞ p. 110, col. 2.
    ī

    r. 2nd cl. (eti)

    1. To go.

    2. To pervade.

    3. To conceive or become
    pregnant.

    4. To desire.

    5. To throw or direct.

    6. To eat. This root
    is not generally admitted, though it occurs in composition, as with
    ut (udīte) To appear.

    r. 4th cl. (ṅa) īṅ (īyate) To go.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 391.
    ī I. 4 Ā. (īyate) To go. -II. 2 P. 1 To go. -2 To shine. -3 To pervade. -4 To desire, wish. -5 To throw. -6 To eat. -7 To beg (Ā). -8 To become pregnant.

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 91, col. 1.
    ī ī, 4e lettre de l'alphabet, répondant à l'ī long.
    ☞ p. 91, col. 1.
    ī ī. emi 2. Cette racine confond ses formes et ses significations avec celles de i; elle n'est guère employée que dans le Vd., où elle a surtout le sens de: aller à, s'adresser à, prier, adorer.
    ☞ p. 91, col. 1.
    ī ī indéc. interjection pour appeler du secours.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 133, col. 1.
    ī- f. Lakṣmī.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 835.
    1. ī interj. gaṇa cādi zu P. 4, 1, 57. VOP. 2, 19. krodhe duḥkhabhāvane . pratyakṣe saṃnidhau H. an. 7, 3. viṣāde 'nukampāyām MED. avy. 4.
    ☞ vol. 1, p. 835.
    2. ī pron. s. īm .
    ☞ vol. 1, p. 835.
    3. ī Verbalwurzel s. 3. i .
    ☞ vol. 1, p. 835.
    4. ī

    1) m. der Liebesgott TRIK. 1, 1, 38.

    — 2) f. (nom. ī oder īs) ein N. der Lakṣmī H. 226. MED. avy. 4.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 210, col. 3.
    1. *ī Interj. krodhe , duḥkhabhāvane , pratyakṣe , saṃnidhau , viṣāde , anukampāyām.
    ☞ vol. 1, p. 210, col. 3.
    2. ī in īmahe s. 3. i.
    ☞ vol. 1, p. 211, col. 1.
    3. *ī (Nom. ī oder īs) f. Bein. der Lakṣmī.
    ☞ vol. 1, p. 211, col. 1.
    4. ī = īm.

    Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch

    ☞ p. 107, col. 1.
    3. ī (Nom. ī) soll nach Nīlak. MBh. 13, 17, 107 in cañcarī enthalten sein.
    ☞ p. 107, col. 1.
    *ī f. Bein. der Lakṣmī, Yudh. 7, 129 (in subhairavāsīdaṃ: suṣṭhu bhairavā bhīmā asayo yeṣāṃ te subhairavāsayaḥ; teṣām īṃ lakṣmīṃ dadātīti subhairavāsīdaḥ … evaṃbhūtaṃ taṃ tādṛśaṃ rākṣasam). *
    ☞ p. 388, col. 2.
    *ī f. = Lakṣmī, Kir. XV, 45. *

    Bopp Glossarium Sanscritum

    ☞ p. 41, col. 2.
    1. ī 4. A. (gatau) ire.
    ☞ p. 41, col. 2.
    2. ī 2. P. (kāntigativyāptikṣepaprajanakhādaneṣu) deside-

    rare; ire; occupare; jaculari; generare; edere. In

    Rosenii Vêdorum specimine p. 14. invenitur forma ATM.

    īmahe quod Rosenius per precamur vertit; non minus

    tamen quadrat sensus desideramus; sic 1. c. p. 24. not. 2.:

    tamit sahitva īmahe eum in societatem desideramus.

    (Gr. nisi sunt mutilata ex

    v. 2. iṣ.).

    Abhidhānaratnamālā of Halāyudha

    ☞ p. 100.
    ī;
    ī duḥkhabhāvane krodhe pratyakṣe sannidhāvapi .. 875 ..
    5.1.1.875

    Vācaspatyam

    ☞ p. 1006, col. 1.
    ī avya0 ī kvip . 1 viṣāde 2 duḥkhabhāvanāyām 3 krodhe
    4 anukampāyām 5 pratyakṣe 6 sannidhau 7 saṃbodhane ca . medi
    nyāmayaṃ sāntatayā paṭhitaḥ . pṛṣo0 sādhuḥ .
    ☞ p. 1006, col. 1.
    ī strī asya viṣṇoḥ patno ṅīṣ . lakṣmyām .
    ☞ p. 1006, col. 1.
    ī kāntau (icchāyām) gatau vyāptau kṣepe bhojane saka0 garbha-
    grahaṇe aka0 adādi aniṭ para0 . eti ītaḥ
    iyanti . ait . aiṣīt . iyāya iyatuḥ . etā eṣyati
    aiṣyat . “ītaḥ . asyātmanepaditvamapi “na hi taraṇi-
    rudīte” dikparādhīnavṛttiḥ” kavika0 ṭī0 durgā0 .
    ☞ p. 1006, col. 1.
    ī yācane dvikra0 ātmane0 adādi aniṭ niru0 .
    īte iyīta ītām . aita . aiṣṭa . iye . “ā vodevāsa
    īmahe vāmaṃ pratyadhvare” yaju0 4, 5 . “ajasraṃ gharmamī-
    mahe” yaju0 26, 6 .
    ☞ p. 1006, col. 1.
    ī gatau divā0 saka0 aniṭ ātma0 . īyate aiṣṭa . ītaḥ
    “padmairanvītabadhūmukhadyutaḥ” māghaḥ . īṅ—gatau malli0 .
    ☞ p. 1598, col. 1.
    ī “īrmūrttiḥ strī mahāmāyā lolākṣī vāmalocanam . go-
    vindaḥ śekharaḥ puṣṭiḥ subhadrā ratnasaṃjñakaḥ . viṣṇurlakṣmī-
    rmaheśaśca vahniśuddhvaḥparāparaḥ . kālottarī bheruraṇḍā ratiśca
    pāṇḍuvarddhanaḥ . śivottamaḥ śivā tuṣṭiścaturthī vindumā-
    linī . vaiṣṇavī vallavī jihvā kāmakalā sanādikā .
    pāvakaḥ koṭaraḥ kīrttirmohinī kālakārikā . kucadvandvaṃ
    tarjjanīśo śāttistripurasundarī .
    ☞ p. 1598, col. 2.
    ī “īkāraṃ parameśāni svayaṃ paramakuṇḍalīm . brahmāvaṣṇu-
    mayaṃ varṇaṃ tathā rudramayaṃsadā . pañcadevamayaṃvarṇaṃ pīta
    vidyullatākṛtim . caturjñānamayaṃ varṇaṃ pañcaprāṇamayaṃ
    sadā” .

    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 215.
    ī dīrgha īkāraḥ . caturthasvaravarṇaḥ . asyoccāraṇasthānaṃ
    tālu . (sa ca dīrghaḥ dvimātratvāt trimātrāśraya-
    tvāt plutaśca bhavati .) (vistṛtista hrasvaikāre
    draṣṭavyā .)
    “īkāraṃ parameśāni svayaṃ paramakuṇḍalī .
    brahmaviṣṇumayaṃ varṇaṃ tathā rudramayaṃ sadā ..
    pañcadevamayaṃ varṇaṃ pītavidyullatākṛtim .
    caturjñānamayaṃ varṇaṃ pañcaprāṇamayaṃ sadā” ..
    iti kāmadhenutantram . (vaṅgīyabhāṣāyāṃ .) tasya
    lekhanaprakāro yathā .
    “ūrddhvādhaḥ kuñcitā madhye trikoṇādhogatā punaḥ .
    adhogatā koṇaśīrṣā kuñcitā dakṣataḥ śubhā ..
    śīrṣāddakṣe koṇayutā kuñcitorddhvagatā punaḥ .
    candrasūryyāgnirūpā sā mātrāśaktiḥ prakīrttitā” ..
    iti varṇeddhāratantrama .. * .. asya nāmāni yathā, —
    “ī strīmūttirmmahāmāyā lolākṣī vāmalocanam .
    govindaḥ śekharaḥ puṣṭiḥ subhadrā ratnasaṃjñakaḥ ..
    viṣṇurlakṣmīḥ prahāsaśca vāgviśuddhaḥ parāparaḥ .
    kālottarīyo bheruṇḍā ratiśca pauṇḍravarddhanaḥ ..
    śivottamaḥ śivā tuṣṭiścaturthī vindumālinī .
    vaiṣṇavī vaindavī jihvā kāmakalā sanādakā ..
    pāvakaḥ koṭaraḥ kīrttirmohanī kālakārikā ..
    kucadvandvaṃ tarjjanī ca śāntistripurasundarī” ..
    iti tantroktavarṇābhidhānam .. (mātṛkānyāse'sya
    vāmacakṣuṣi sthānam . yathā, mātṛkānyāsadhṛta-
    mantre . “iṃ namo dakṣiṇacakṣuṣi īṃ namo vāma-
    cakṣuṣi .)
    ☞ vol. 1, p. 215.
    ī , la, kāntau . gatau . vyāptau . kṣepe . prajane .
    khādane . iti kavikalpadrumaḥ .. (adāṃ-paraṃ-sakaṃ-
    akaṃ ca-aniṭ .) kāntiricchā . prajano garbha
    grahaṇaṃ ityarthaḥ . la eti gauḥ garbhaṃ gṛhṇāti ityarthaḥ .
    “na hi taraṇirudīte dik parādhīnavṛttiḥ” .
    iti gaṇakṛtā nityatvādātmanepada . dhāturayaṃ kai-
    ścinna manyate . iti durgādāsaḥ ..
    ☞ vol. 1, p. 215.
    ī , ṅa ya, gatau . iti kavikalpadrumaḥ .. (divāṃ-ātmaṃ-
    sakaṃ -aniṭ .) ṅa ya īyate . iti durgādāsaḥ ..
    ☞ vol. 1, p. 215.
    ī , vya viṣādaḥ . anukampā . iti medinī .. krodhaḥ .
    duḥkhabhāvanaṃ . pratyakṣaṃ . sannidhiḥ . iti hema-
    candraḥ .. (sambodhanam .)

    Whitney Roots

    ☞ p. 9.

    √ ī see √ 1 i

    Index to the Names in the Mahābhārata

    ☞ p. 326, col. 1.
    Ī = Śiva (1000 names2).

    Kṛdantarūpamālā

    ☞ p. 78.
    (77) “ī (vī) gativyāptiprajanakāntyasanakhādaneṣu”

    (II-adādiḥ-1048-sa. ani. para.)

    ‘ayatyetīyate gatyāṃ, adhīte'dhyeti ceṅikoḥ .’ (ślo 14) iti devaḥ .

    prajanam = garbhagrahaṇam . ‘vī gati—’ (īī-1048. saka. ani. para.) iti

    dhātau praśliṣṭo'yaṃ dhātuḥ .

    āyakaḥ-yikā, āyakaḥ-yikā, 5 īṣiṣakaḥ-ṣikā;

    etā-trī, āyayitā-trī, īṣiṣitā-trī; 6 iyan B -tī, āyayan-ntī, īṣiṣan-ntī;

    eṣyan-ntī-tī, āyayiṣyan-ntī-tī, īṣiṣiṣyan-ntī-tī;

    — āyayamānaḥ, āyayiṣyamāṇaḥ;

    īḥ—iyau-iyaḥ; — -- A ītaḥ-tam-tavān, āyitam-taḥ, īṣiṣitaḥ-tavān;

    ayaḥ, āyaḥ, īṣiṣiṣuḥ, āyiyayiṣuḥ;

    etavyam, āyayitavyam, īṣiṣitavyam;

    ayanīyam, āyanīyam, īṣiṣaṇīyam;

    eyam, upeyam B, āyyam, īṣiṣyam;

    īṣadayaḥ, durayaḥ, svayaḥ; — --

    īyamānaḥ, āyyamānaḥ, īṣiṣyamāṇaḥ;

    ayaḥ, āyaḥ, īṣiṣaḥ;

    etum, āyayitum, īṣiṣitum;

    ītiḥ, āyanā, īṣiṣiṣā; āyiyayiṣā;

    ayanam, āyanam, īṣiṣaṇam;

    ītvā, āyayitvā, īṣiṣitvā;

    samīya-pratīya, C samāyya, samīṣiṣya;

    āyam 2, ītvā 2, āyam 2, āyayitvā 2, īṣiṣam 2; īṣiṣitvā 2.

    [Footnote]5. ‘iko jhal’ (1-2-9) iti sanaḥ kittvam . ‘parjanyavallakṣaṇaṃ pravartate’ (bhāṣyam)

    iti nyāyāt ‘ajjhanagamāṃ sani’ (6-4-16) iti dīrghaḥ .

    [Footnote]6. ‘aci śnudhātu—’ (6-4-77) itīyaṅ .

    [Footnote]B. ‘iyañjanaṃ rājapathaṃ samāyāt vātākulodbhātapatākamīśaḥ ..’ dhā. kā. 2-48.

    [Footnote]A. ‘idaṃ vaco'nuccaramāṇa īte tasmin svamādāya śiśuṃ nikāyyam .’ vāsudevavijaye

    --2-20. īte iti ktāntāt saptamī .

    [Footnote]B. ‘ī gatāviti dhātoryat, tasmādeyamiti sthite . ‘eṅī’ ti pararūpe syādupeya-

    miti na tviṇaḥ ..’ iti prakriyāsarvasve (pu. 80).

    [Footnote]C. ‘pratīya sā pūrdadṛśe janena dyaurbhānuśītāṃśuvinākṛteva . rājanyanakṣatrasamanvitā'pi

    śokāndhakārakṣatasarvaceṣṭā ..’ bha. kā. 3-19.

    Indian Epigraphical Glossary

    ☞ p. 131.
    ī l13a-kkāśu, also called īl13a-kkaruṅ-kāśu and karuṅ-kāśu

    (SITI); the Ceylonese coin.

    Puranic Encyclopedia

    ☞ p. 316, col. 1.
    Ī . (ī). This letter means ‘Rati’ and Lakṣmī. Agni

    Purāṇa, Chapter 348).

    Tāntrikābhidhānakośa

    ☞ vol. 1, p. 219. ☞ vol. 2, p. 301.