āyatiḥ
See also
āyati,
āyatti,
āyattiḥ.
Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 251, col. 2.
āyatiḥ f. 1 Length, extension.
2 Future time, the future;
°bhaṃga K. 55 (length also), 58,
Dk. 29;
bhūyasī tava yadāyatāyatiḥ Śi. 14. 5;
rahayatyāpadupetamāyatiḥ Ki. 2. 14;
Ms. 7. 169;
anāyati kṣamaṃ vacaḥ Pt. 3. 112 imprudent, not good for the future;
°glānibhūtaḥ Mu. 4. 12;
sthira° Ki. 1. 23, permanent.
3 Future consequence or result;
āyatiṃ sarvakāryāṇāṃ tadātvaṃ ca vicārayet Ms. 7. 178;
Ki. 1. 15, 2. 43, 3. 43;
Ki. 4. 21 fruit-yielding season.
4 Majesty, dignity.
5 Stretching the hand, accepting, obtaining.
6 Work (
karman);
yathā mitraṃ dhruvaṃ labdhvā kṛśamapyāyatikṣamaṃ Ms. 7. 208 (
karmakṣamaṃ Kull.).
7 Connection, junction.
8 Meeting, union.
9 Source, descent;
tadāyatiḥ Dk. 154 descended from him.
10 Restraint (of mind).
Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
vol. 1,
p. 348.
āyatiḥ f. 1 Length, extension; Mb.5.166.3; stretching, extending; teṣāṃ deveṣvāyatirasmākaṃ teṣu nābhayaḥ Rv.1.139.9. -2 Future time, the future; āyatipradarśanam; Kau. A.2.10, ˚bhaṅga K.55 (length also), 58; Dk.29; bhūyasī tava yadāyatāyatiḥ Śi.14.5; rahayatyāpadupetamāyatiḥ Ki.2.14; Ms.7.169; anāyatikṣamaṃ vacaḥ Pt.3.111 imprudent, not good for the future; ˚glānibhītaḥ Mu.4.12; sthira˚ Ki.1.23 permanent. -3 Future consequence or result; āyatiṃ sarvakāryāṇāṃ tadātvaṃ ca vivārayet Ms.7.178; Ki.1.15,2.43,3.43; Ki.4.21; fruit-yielding season. -4 Majesty, dignity; āyatīmiva vidhvastām Rām.5.19.12. -5 Stretching the hand, accepting, obtaining. -6 Work (karman); yathā mitraṃ dhruvaṃ labdhvā kṛśamapyāyatikṣamam Ms.7.208 (karmakṣamam Kull.). -7 Connection, junction. -8 Meeting, union. -9 Source, descent; yadāyatiḥ Dk.154 descended from him. -10 Restraint (of mind). -11 Arrival; utpattimāyatiṃ sthānaṃ vibhutvaṃ caiva pañcadhā Praśna. Up.3.12. -12 A long line, succession; drakṣyanti samare yodhāḥ śalabhānāmivāyatiḥ Mb.7.159.71.
Śabdakalpadruma
☞
vol. 1,
p. 185.
āyatiḥ , strī, (āṅ + yam + ktin .) uttarakālaḥ .
bhaviṣyatkālaḥ .
(yathā manuḥ, 7 . 169, 7 . 178 .
“yadāvagacchedāyatyāmādhikyaṃ dhruvamātmanaḥ .
tadātve cālpikāṃ pīḍāṃ tadā sandhiṃ samāśrayet” .
“āyatiṃ sarvvakāryyāṇāṃ tadātvañca vicārayet” ..)
prabhāvaḥ . koṣadaṇḍajaṃ tejaḥ . ityamaraḥ .. dairghyaṃ .
saṅgaḥ . iti viśvahemacandrau .. prāpaṇaṃ . iti
dharaṇī .. (rājataraṅgiṇī .
“pratāpamāyatiṃ śobhāṃ hemantāhasya vāridaḥ .
smṛtiśeṣāṃ karotyeva lobhaśca pṛthivībhujāṃ” ..)