• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • āyatiḥ

    See also āyati, āyatti, āyattiḥ.


    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 251, col. 2.
    āyatiḥ f.

    1 Length, extension.

    2 Future time, the future; °bhaṃga K. 55 (length also), 58, Dk. 29; bhūyasī tava yadāyatāyatiḥ Śi. 14. 5; rahayatyāpadupetamāyatiḥ Ki. 2. 14; Ms. 7. 169; anāyati kṣamaṃ vacaḥ Pt. 3. 112 imprudent, not good for the future; °glānibhūtaḥ Mu. 4. 12; sthira° Ki. 1. 23, permanent.

    3 Future consequence or result; āyatiṃ sarvakāryāṇāṃ tadātvaṃ ca vicārayet Ms. 7. 178; Ki. 1. 15, 2. 43, 3. 43; Ki. 4. 21 fruit-yielding season.

    4 Majesty, dignity.

    5 Stretching the hand, accepting, obtaining.

    6 Work (karman); yathā mitraṃ dhruvaṃ labdhvā kṛśamapyāyatikṣamaṃ Ms. 7. 208 (karmakṣamaṃ Kull.).

    7 Connection, junction.

    8 Meeting, union.

    9 Source, descent; tadāyatiḥ Dk. 154 descended from him.

    10 Restraint (of mind).

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 348.
    āyatiḥ f. 1 Length, extension; Mb.5.166.3; stretching, extending; teṣāṃ deveṣvāyatirasmākaṃ teṣu nābhayaḥ Rv.1.139.9. -2 Future time, the future; āyatipradarśanam; Kau. A.2.10, ˚bhaṅga K.55 (length also), 58; Dk.29; bhūyasī tava yadāyatāyatiḥ Śi.14.5; rahayatyāpadupetamāyatiḥ Ki.2.14; Ms.7.169; anāyatikṣamaṃ vacaḥ Pt.3.111 imprudent, not good for the future; ˚glānibhītaḥ Mu.4.12; sthira˚ Ki.1.23 permanent. -3 Future consequence or result; āyatiṃ sarvakāryāṇāṃ tadātvaṃ ca vivārayet Ms.7.178; Ki.1.15,2.43,3.43; Ki.4.21; fruit-yielding season. -4 Majesty, dignity; āyatīmiva vidhvastām Rām.5.19.12. -5 Stretching the hand, accepting, obtaining. -6 Work (karman); yathā mitraṃ dhruvaṃ labdhvā kṛśamapyāyatikṣamam Ms.7.208 (karmakṣamam Kull.). -7 Connection, junction. -8 Meeting, union. -9 Source, descent; yadāyatiḥ Dk.154 descended from him. -10 Restraint (of mind). -11 Arrival; utpattimāyatiṃ sthānaṃ vibhutvaṃ caiva pañcadhā Praśna. Up.3.12. -12 A long line, succession; drakṣyanti samare yodhāḥ śalabhānāmivāyatiḥ Mb.7.159.71.

    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 185.
    āyatiḥ , strī, (āṅ + yam + ktin .) uttarakālaḥ .
    bhaviṣyatkālaḥ .
    (yathā manuḥ, 7 . 169, 7 . 178 .
    “yadāvagacchedāyatyāmādhikyaṃ dhruvamātmanaḥ .
    tadātve cālpikāṃ pīḍāṃ tadā sandhiṃ samāśrayet” .
    “āyatiṃ sarvvakāryyāṇāṃ tadātvañca vicārayet” ..)
    prabhāvaḥ . koṣadaṇḍajaṃ tejaḥ . ityamaraḥ .. dairghyaṃ .
    saṅgaḥ . iti viśvahemacandrau .. prāpaṇaṃ . iti
    dharaṇī .. (rājataraṅgiṇī .
    “pratāpamāyatiṃ śobhāṃ hemantāhasya vāridaḥ .
    smṛtiśeṣāṃ karotyeva lobhaśca pṛthivībhujāṃ” ..)