āyana
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)
☞
p. 126, col. 2.
Āyana, am, n., Ved. coming.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 148, col. 1.
1. ā́yana n. coming, approaching,
RV.;
AV.;
VS.
☞
p. 148, col. 1.
☞
p. 148, col. 1.
2. āyana mfn. (
fr. ayana), belonging to the solstice
Comm. on
Sūryas.
☞
p. 148, col. 1.
(for 1. āyana See under āya.)
Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
vol. 1,
p. 348.
āyana Ved. Coming, approaching.
☞
vol. 1,
p. 348.
āyana a. Belonging to the solistice (as in uttarāyaṇa, dakṣiṇāyana).
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 675.
ā́yana (von
i mit
ā) n.
das Kommen:
āyâne te pàrāyâṇè dūrvā̂ rohantu pùṣpiṇī̂ḥ ṚV. 10, 142, 8.
VS. 22, 7.
AV. 6, 122, 2.
☞
vol. 5,
p. 1114.
āyana adj. von
ayana 2) c) d):
valana Schol. zu
SŪRYAS. 4, 24. fg.
Grassmann Wörterbuch zum Rig Veda
☞
p. 182.
ā́yana, n.,
das Ankommen [von i mit ā́,
vgl. áyana]; Gegensatz: parā́yaṇa.
-am {850,6}.
-e [L.] {968,8}.
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 181, col. 1.
1. ā́yana n. das Kommen.
☞
vol. 1,
p. 181, col. 1.
2. āyana Adj. zum Solstitium in Beziehung stehend.
Vācaspatyam
☞
p. 771, col. 1.
āyana na0 ayanameva svārthe aṇ ā + ayanaṃ vā prā0 sa0 .
1 samyagāmane “āyane te parāyaṇe dūrvvā rohantu puṣpiṇīḥ”
a0 10, 142, 8 . ayanasyedam aṇ . grahāṇāṃ
dakṣiṇottaragamanarūpāyanasya 2 sambandhini tri0 tacca āyanava-
lanāyanadṛkkarmmādi jyotiṣaprasiddhaṃ tatrāyanavalanaṃ yathā
si0 śi0 “yutāyanāṃśoḍupakoṭiśiñjanī jināṃśamaurvyā
1 397 guṇitā vibhājitā . dyujīvayā labdhaphalasya
kārmukam bhavecchaṃśāṅgāyanadikkamāyanam” . “grahasya
sāyanāṃśasya koṭijyā jināṃśajyayā guṇyā dyujyayā
bhaktā phalasya cāpamāyanaṃ valanaṃ bhavati yasminnayane
grahovarttate taddik bhavati” pramitā0 . āyana
dṛkkarma si0 śi0 uktaṃ yathā . “āyanaṃ valanamasphaṭeṣuṇā
saṃguṇaṃ dyuguṇabhājitaṃ hatam . pūrṇapūrṇadhṛtibhirgṛhāśrita-
vyakṣabhodayahṛdāyanāḥ kalāḥ . asphuṭeṣuvalanāhatistu vā
yaṣṭihṛt phalakalāḥ syurāyanāḥ . tā grahe'yanapṛṣatkayoḥ
kramādekabhinnakakubhorṛṇaṃ dhanam” . “grahasya yadāyanaṃ valanaṃ
tadasphuṭaśareṇa saṃguṇya taddyujyayā bhajet . phalamaṣṭā-
daśaśataiḥ 1800 saṃguṇya yasmin rāśau grahovarttate tasya
nirakṣodayāsubhirvibhajet . phalamāyanakalā bhavanti . atha
vāyanavalanakalā asphuṭena śareṇa saṃguṇya yaṣṭyā vibhajet .
phalamāyanakalāḥ svalpāntarā bhavantītyanukalpaḥ . graho
yasminnayane varttate tasyāyanasya grahaśarasya ca yadyekā dik-
tadā tā āyanāḥ kalā grahe ṛṇaṃ kāryyāḥ . yadi tayo-
rbhinnā dik tadā dhanaṃ kāryāḥ . evaṃ kṛtāyanadṛkvarmako
graho bhavati . atropapattirgole savistarābhihitā .
athehāpi kiñciducyate . krāntivṛtte yadgrahasthānacihnaṃ
tadyadā kṣitije lagati na tadā grahaḥ . yato'sau
śarāgre . śarāgraṃ hi kadambābhimukham . yadottarakadambaḥ
kṣitijādupari bhavati tadā tadunmukhena śareṇa grahaḥ kṣiti-
jādunnāmyate . kṣitijakadambayorantaraṃ tadevottaramāyanaṃ
valanam . yadā kṣītijādadhaḥ kadambastadā śareṇa graho
nāmyate kṣitijakadambayorantaraṃ tadā dakṣiṇaṃ valanam .
ato valanavaśena grahasyonnāmanaṃ nāmanaṃ ca . unnāmito
graha ādāvevoditaḥ . nāmitaḥ paścādudeṣyati . sa ca
kiyatā kāleneti tadāyanaṃ trairāśikena . yadi trijyā-
tulye karṇekadambakṣitijayorantarakalā valanasaṃjñā labhyante
tadā asphuṭaśaratulye kimiti phalaṃ grahādadho'valamba-
rūpāḥ kalā bhavanti . grahasthāneṃ yaddyujyāvṛttaṃ tatra tā
jīvārūpāḥ . tāsāṃ trijyāvṛttapariṇāmāyānyo'nu-
pātaḥ . yadi dyujyāvṛttaetāvatī jyā tadā trijyāvṛtte
kiyatītyevaṃ yāḥ phalakalāstā evāsavaḥ . phalasya dhanuḥ
svalpatvānnotpadyata iti na kṛtam . taiḥ krāntivṛtte
pariṇāmāyānyo'nupātaḥ . yadi nirakṣodayāsubhī rāśikalā
aṣṭādaśa śatāni labhyante tadaibhirasubhiḥ kimiti phalaṃ krā-
ntivṛttapariṇatāḥ kalā bhavanti . yadottaraṃ kila tralanamuśruraśca
vikṣepastadā tena vikṣepeṇonnāmito graho yāvat titijaṃ
nīyate tāvat krāntivṛttagrahasthāmāt pṛṣṭhataḥ krāntivṛttaṃ
kṣitije lagati tadeva sthānaṃ kṛtadṛkkarmako graha . kiṃ
bahunā gole krāntimaṇḍale yathāsthānaṃ vimaṇḍalaṃ vinyasya
tatra grahaṃ ca dattvā cihnaṃ kāryam . atha dhruvādgrahopari
nīyamānaṃ vṛttākāraṃ sūtraṃ yatra krāntivṛtte lagati tatra
kṛtadṛkkarmako grahaḥ . evaṃ dhruvānnīyamānena sūtreṇa śarakṛtaṃ
tryasraṃ bhavti . krāntivṛttagrahasyānādagrataḥ pṛṣṭhato vā
āyanakalātulye'ntare tat sūtraṃ krāntivṛtte lagati .
ata āyanakalā bhujaḥ, asphuṭaḥvikṣepaḥ koṭiḥ, śarā-
grakrāntivṛttayorantare yāvat sūtrakhaṇḍaṃ sa tatra karṇaḥ .
etat tryasraṃ valanatryasrasaṃbhavam . atastrairāśikena valana-
kalānāmānayanam . yadi yaṣṭikoṭyā valanakalābhujo
labhyate tadā asphuṭavikṣepakoṭyā kimiti phalamāyana-
kalā iti sarvamupapannam” pramitākṣarā .