• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • āyana


    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 126, col. 2.
    Āyana, am, n., Ved. coming.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 148, col. 1.
    1. ā́yana n. coming, approaching, RV.; AV.; VS.
    ☞ p. 148, col. 1.
    (for 2. āyana See s.v.)
    ☞ p. 148, col. 1.
    2. āyana mfn. (fr. ayana), belonging to the solstice Comm. on Sūryas.
    ☞ p. 148, col. 1.
    (for 1. āyana See under āya.)

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 348.
    āyana Ved. Coming, approaching.
    ☞ vol. 1, p. 348.
    āyana a. Belonging to the solistice (as in uttarāyaṇa, dakṣiṇāyana).

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 675.
    ā́yana (von i mit ā) n. das Kommen: āyâne te pàrāyâṇè dūrvā̂ rohantu pùṣpiṇī̂ḥ ṚV. 10, 142, 8. VS. 22, 7. AV. 6, 122, 2.
    ☞ vol. 5, p. 1114.
    āyana adj. von ayana 2) c) d): valana Schol. zu SŪRYAS. 4, 24. fg.

    Grassmann Wörterbuch zum Rig Veda

    ☞ p. 182.
    ā́yana, n., das Ankommen [von i mit ā́, vgl. áyana]; Gegensatz: parā́yaṇa.

    -am {850,6}.

    -e [L.] {968,8}.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 181, col. 1.
    1. ā́yana n. das Kommen.
    ☞ vol. 1, p. 181, col. 1.
    2. āyana Adj. zum Solstitium in Beziehung stehend.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 771, col. 1.
    āyana na0 ayanameva svārthe aṇ ā + ayanaṃ vā prā0 sa0 .
    1 samyagāmane “āyane te parāyaṇe dūrvvā rohantu puṣpiṇīḥ”
    a0 10, 142, 8 . ayanasyedam aṇ . grahāṇāṃ
    dakṣiṇottaragamanarūpāyanasya 2 sambandhini tri0 tacca āyanava-
    lanāyanadṛkkarmmādi jyotiṣaprasiddhaṃ tatrāyanavalanaṃ yathā
    si0 śi0 “yutāyanāṃśoḍupakoṭiśiñjanī jināṃśamaurvyā
    1 397 guṇitā vibhājitā . dyujīvayā labdhaphalasya
    kārmukam bhavecchaṃśāṅgāyanadikkamāyanam” . “grahasya
    sāyanāṃśasya koṭijyā jināṃśajyayā guṇyā dyujyayā
    bhaktā phalasya cāpamāyanaṃ valanaṃ bhavati yasminnayane
    grahovarttate taddik bhavati” pramitā0 . āyana
    dṛkkarma si0 śi0 uktaṃ yathā . “āyanaṃ valanamasphaṭeṣuṇā
    saṃguṇaṃ dyuguṇabhājitaṃ hatam . pūrṇapūrṇadhṛtibhirgṛhāśrita-
    vyakṣabhodayahṛdāyanāḥ kalāḥ . asphuṭeṣuvalanāhatistu vā
    yaṣṭihṛt phalakalāḥ syurāyanāḥ . tā grahe'yanapṛṣatkayoḥ
    kramādekabhinnakakubhorṛṇaṃ dhanam” . “grahasya yadāyanaṃ valanaṃ
    tadasphuṭaśareṇa saṃguṇya taddyujyayā bhajet . phalamaṣṭā-
    daśaśataiḥ 1800 saṃguṇya yasmin rāśau grahovarttate tasya
    nirakṣodayāsubhirvibhajet . phalamāyanakalā bhavanti . atha
    vāyanavalanakalā asphuṭena śareṇa saṃguṇya yaṣṭyā vibhajet .
    phalamāyanakalāḥ svalpāntarā bhavantītyanukalpaḥ . graho
    yasminnayane varttate tasyāyanasya grahaśarasya ca yadyekā dik-
    tadā tā āyanāḥ kalā grahe ṛṇaṃ kāryyāḥ . yadi tayo-
    rbhinnā dik tadā dhanaṃ kāryāḥ . evaṃ kṛtāyanadṛkvarmako
    graho bhavati . atropapattirgole savistarābhihitā .
    athehāpi kiñciducyate . krāntivṛtte yadgrahasthānacihnaṃ
    tadyadā kṣitije lagati na tadā grahaḥ . yato'sau
    śarāgre . śarāgraṃ hi kadambābhimukham . yadottarakadambaḥ
    kṣitijādupari bhavati tadā tadunmukhena śareṇa grahaḥ kṣiti-
    jādunnāmyate . kṣitijakadambayorantaraṃ tadevottaramāyanaṃ
    valanam . yadā kṣītijādadhaḥ kadambastadā śareṇa graho
    nāmyate kṣitijakadambayorantaraṃ tadā dakṣiṇaṃ valanam .
    ato valanavaśena grahasyonnāmanaṃ nāmanaṃ ca . unnāmito
    graha ādāvevoditaḥ . nāmitaḥ paścādudeṣyati . sa ca
    kiyatā kāleneti tadāyanaṃ trairāśikena . yadi trijyā-
    tulye karṇekadambakṣitijayorantarakalā valanasaṃjñā labhyante
    tadā asphuṭaśaratulye kimiti phalaṃ grahādadho'valamba-
    rūpāḥ kalā bhavanti . grahasthāneṃ yaddyujyāvṛttaṃ tatra tā
    jīvārūpāḥ . tāsāṃ trijyāvṛttapariṇāmāyānyo'nu-
    pātaḥ . yadi dyujyāvṛttaetāvatī jyā tadā trijyāvṛtte
    kiyatītyevaṃ yāḥ phalakalāstā evāsavaḥ . phalasya dhanuḥ
    svalpatvānnotpadyata iti na kṛtam . taiḥ krāntivṛtte
    pariṇāmāyānyo'nupātaḥ . yadi nirakṣodayāsubhī rāśikalā
    aṣṭādaśa śatāni labhyante tadaibhirasubhiḥ kimiti phalaṃ krā-
    ntivṛttapariṇatāḥ kalā bhavanti . yadottaraṃ kila tralanamuśruraśca
    vikṣepastadā tena vikṣepeṇonnāmito graho yāvat titijaṃ
    nīyate tāvat krāntivṛttagrahasthāmāt pṛṣṭhataḥ krāntivṛttaṃ
    kṣitije lagati tadeva sthānaṃ kṛtadṛkkarmako graha . kiṃ
    bahunā gole krāntimaṇḍale yathāsthānaṃ vimaṇḍalaṃ vinyasya
    tatra grahaṃ ca dattvā cihnaṃ kāryam . atha dhruvādgrahopari
    nīyamānaṃ vṛttākāraṃ sūtraṃ yatra krāntivṛtte lagati tatra
    kṛtadṛkkarmako grahaḥ . evaṃ dhruvānnīyamānena sūtreṇa śarakṛtaṃ
    tryasraṃ bhavti . krāntivṛttagrahasyānādagrataḥ pṛṣṭhato vā
    āyanakalātulye'ntare tat sūtraṃ krāntivṛtte lagati .
    ata āyanakalā bhujaḥ, asphuṭaḥvikṣepaḥ koṭiḥ, śarā-
    grakrāntivṛttayorantare yāvat sūtrakhaṇḍaṃ sa tatra karṇaḥ .
    etat tryasraṃ valanatryasrasaṃbhavam . atastrairāśikena valana-
    kalānāmānayanam . yadi yaṣṭikoṭyā valanakalābhujo
    labhyate tadā asphuṭavikṣepakoṭyā kimiti phalamāyana-
    kalā iti sarvamupapannam” pramitākṣarā .