• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • āyāsaḥ

    See also āyāsa.


    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 251, col. 3.
    āyāsaḥ [ā-yas-ghañ]

    1 Effort, exertion, trouble, difficulty, pain, labour; bahulāyāsa Bg. 18. 24; cf. anāyāsa also.

    2 Fatigue, weariness; snehamūlāni duḥkhāni dehajāni bhayāni ca . śokaharṣau tathāyāsaḥ sarvaṃ snehāt pravartate .. Mb.

    3 Mental pain, anguish.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 349.
    āyāsaḥ [ā-yas-ghañ] 1 Effort, exertion, trouble, difficulty, pain, labour; bahulāyāsa Bg.18.24; cf. anāyāsa also. -2 Fatigue, weariness; snehamūlāni duḥkhāni dehajāni bhayāni ca | śokaharṣau tathāyāsaḥ sarvaṃ snehāt pravartate || Mb. -3 Mental pain, anguish; sā vinīya tamāyāsam Rām.2.25.1; apūrvaḥ khalu asya āyāsaḥ Pratimā 1. -4 Unsteadiness, wavering; ātmajñānamanāyāsastitikṣā dharmanityatā Mb.5.34.73.

    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 185.
    āyāsaḥ , puṃ, (āṅ + yas + ghañ .) śrāntiḥ . tat-
    paryyāyaḥ . śramaḥ 2 klamaḥ 3 kleśaḥ 4 pariśramaḥ 5
    prayāsaḥ 6 vyāyāmaḥ 7 . iti hemacandraḥ .. (ati-
    yatnaḥ . prayatnaḥ . yathā sāhityadarpaṇe, —
    “ratyāyāsamanastāpakṣutpipāsādisambhavā” .
    mahābhārate, —
    “śokaharṣau tathāyāsaḥ sarvvaṃ snehāt pravarttate” .
    rāmāyaṇe, —
    “naivāyāsaṃ kvacit bhadre prāpsase na ca vipriyaṃ” .)