• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • āvirbhāva

    See also āvirbhāvaḥ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 123.
    āvirbhāva m. (-vaḥ) Manifestation, presence, becoming visible.

    E. āvis manifestly, and bhāva condition.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 99, col. 2.
    āvi-rbhāva (vaḥ) 1. m. Manifestation.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 131, col. 3.
    āvirbhāva āvir-bhāva. See under āvis.

    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 261, col. 1.
    āvirbhāva &c. See āvis.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 68.
    āvirbhāvá m. °rbhūti f. coming forth, appearance, notoriety.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 42, col. 3.
    āvirbhāva āvir-bhāva, m., °rbhūti -bhūti, f.
    manifestation.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 155, col. 3.
    āvir—bhāva m. manifestation, becoming visible, presence, ŚBr.; ChUp.; Sāh.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 101, col. 1.
    āvirbhāva

    m. (-vaḥ) Manifestation, presence, becoming visible.

    E. āvis
    manifestly, and bhāva condition.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 362.
    āvirbhāva &c. See āvis.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 711.
    āvirbhāvá (von bhū mit āvis) m. Offenbarwerdung, Offenkundigkeit VYUTP. 111. ŚAT. BR. 10, 3, 5, 16. CHĀND. UP. 7, 26, 1. SĀH. D. 23, 10.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 189, col. 2.
    āvirbhāvá m. und °rbhūti f. das Offenbarwerden.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 45, col. 2.
    āvirbhāvá m. °rbhūti f. das Offenbarwerden.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 830, col. 1.
    āvirbhāva pu0 āvis + mū—ṣañ . 1 prakāśe sāṃkhyamatasiddhe
    utpattisthānīye'bhivyaktisvarūpe 2 bhāvadharmabhede tathā hi
    naiyāyikādayaḥ kriyānirodhabuddhivyapadeśārthakriyāvyavasthā-
    bhedāt kāryyasya kāraṇāt bhinnatayā kāraṇādutpattiritya-
    ṅgīcakruḥ tadenmatamanūdya sāṃ0 ta0 kau0 dūṣayitvā satāmeva
    kāryyāṇāmāvirbhāvaḥ iti sthirokaraṇena kāryyakāraṇayo-
    rabhinnatvaṃ samarthitam yathā svātmani kriyānirodhabuddhi-
    vyapadeśārthakriyāvyavasthābhedāśca naikāntikaṃ bhedaṃ sādhayitu
    marhanti ekasminnapi tattadviśeṣāvirbhāvatirobhāvābhyāmeteṣā
    mavirodhāt yathā hi kūrmasyāṅgāni kūrmaśarīre niviśamānāni-
    tirobhavanti niḥsaranti cāvirbhavanti na tu kūrmatastadaṅgā
    nyutpadyante pradhvaṃsante vā evamekasyā mṛdaḥ suvarṇasya vā-
    ṣaṭamukuṭādayoviśeṣā niḥsaranta āvirbhavanta utpadyanta
    ityucyante na punarasatāmutpādaḥ satāṃ vā nirodhaḥ . yathāha
    bhagavān kṛṣṭadvaipāyanaḥ “nāsatovidyate bhāvo nābhāvo vidyate
    sata iti” . yathā kūrmaḥ svāvayavebhyaḥ saṅkocivikāśibhyona
    bhinnaḥ evaṃ ghaṭamukuṭādayo'pi mṛtsuvarṇādibhyona bhinnāḥ .
    evañcet tantuṣu paṭaiti vyapadeśo yatheha vane tilakā ityu
    papannaḥ . na cārthakriyābhedo'pi bhedamāpādayati ekasyāpi
    nānārthakriyādarśanāt yathaika eva vahnirdāhakaḥ prakā-
    śakaḥ pācakaśceti . nāpyarthakriyāvyavasthā vastubhede hetuḥ
    teṣāmeva samastavyastānāmarthakriyāvyavasthādarśanāt yathā
    pratyekaṃ viṣṭayo vartmadarśanalakṣaṇāmarthakriyāṃ kurvvanti na tu
    śivikāvahanaṃ, militāstu śivikāṃ vahanti evaṃ tantavaḥ
    pratyekaṃ prāvaraṇamakurvvāṇā api militāḥ āvi-
    rbhūtapaṭabhāvāḥ prāvariṣyanti . syādetat . āvirbhāvaḥ
    paṭasya kāraṇavyāpārāt prāk sannasan vā asaṃścet prāptaṃ
    tarhyasata utpādanam . atha san, kṛtaṃ tarhikāraṇavyāpāreṇa,
    na hi sati kāryyekāraṇavyāpāraprayojanaṃ paśyāmaḥ . āvi-
    rbhāve cāvirbhāvāntarakalpane'navasthāprasaṅgaḥ . tasmādāvirbhū-
    tapaṭabhāvāstantavaḥ kriyanta iti riktaṃ vacaḥ . athāsadutpadyata
    ityatrāpi mate keyamasadutpattiḥ satī asatī vā, satī cet kṛtaṃ
    tarhi kāraṇaiḥ, asatī cettasyā apyutpattyantaramityanavasthā .
    athotpattiḥ paṭānnārthāntaram api tu paṭaevāsau tathāpi
    yāvaduktaṃ bhavati paṭaiti tāvaduktaṃ bhavatyutpadyataiti . tataśca
    paṭaitya kte utpadyataiti na vācyaṃ paunaruktyāt vinaśyatītya-
    pi na vācyaṃ utpattivināśayoryugapadekatra virodhāt
    tasmādiyaṃ paṭotprattiḥ svakāraṇasamavāyo vā svasattāsama-
    vāyovā ubhayathāpi notpadyate atha ca tadarthāni kāraṇāni
    vyāpāryante evaṃ paṭāderābirbhāve'pi kāraṇāpekṣetyupapannam .
    na ca paṭarūpeṇa kāraṇānāṃ sambandhaḥ, tadrūpasyākriya-
    tvāt kriyāsambandhitvācca kārakāṇām anyathā kāraṇatvā-
    bhāvāt . tasmāt satkāryyamiti puṣkalam” sā0 kau0 .
    prapañcastu abhivyaktiśabde 300 pṛṣṭhādau dṛśyaḥ . bāhya-
    meyavimukhatāpādakaḥ kaścanāntaro dharmaḥ sattvaṃ tasyodrekaḥ
    rajastamasī abhibhūyādhirbhāvaḥ” sā0 da0 . devādīnāṃ
    manuṣyādyākāragrahaṇarūpe 3 avatāre ca . “tadā me manasā-
    dhyāto dayāsindhurjanārddanaḥ . bhaktānāmanukampārthaṃ yaścā-
    virbhāvamicchati jaimi0 bhā0 .