āvirbhāva
See also
āvirbhāvaḥ.
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 123.
āvirbhāva m. (
-vaḥ) Manifestation, presence, becoming visible.
E. āvis manifestly, and bhāva condition.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 99, col. 2.
āvi-rbhāva (vaḥ) 1. m. Manifestation.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)
☞
p. 131, col. 3.
āvirbhāva āvir-bhāva. See under āvis.
Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 261, col. 1.
āvirbhāva &c. See āvis.
Cappeller Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 68.
āvirbhāvá m. °rbhūti f. coming forth, appearance, notoriety.
Macdonell Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 42, col. 3.
āvirbhāva āvir-bhāva, m., °rbhūti -bhūti, f.
manifestation.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 155, col. 3.
āvir—bhāva m. manifestation, becoming visible, presence,
ŚBr.;
ChUp.;
Sāh.
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 101, col. 1.
āvirbhāva m. (-vaḥ) Manifestation, presence, becoming visible.
E. āvis
manifestly, and bhāva condition.
Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
vol. 1,
p. 362.
āvirbhāva &c. See āvis.
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 711.
āvirbhāvá (von
bhū mit
āvis) m.
Offenbarwerdung, Offenkundigkeit VYUTP. 111.
ŚAT. BR. 10, 3, 5, 16.
CHĀND. UP. 7, 26, 1.
SĀH. D. 23, 10.
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 189, col. 2.
āvirbhāvá m. und °rbhūti f. das Offenbarwerden.
Cappeller Sanskrit Wörterbuch
☞
p. 45, col. 2.
āvirbhāvá m. °rbhūti f. das Offenbarwerden.
Vācaspatyam
☞
p. 830, col. 1.
āvirbhāva pu0 āvis + mū—ṣañ . 1 prakāśe sāṃkhyamatasiddhe
utpattisthānīye'bhivyaktisvarūpe 2 bhāvadharmabhede tathā hi
naiyāyikādayaḥ kriyānirodhabuddhivyapadeśārthakriyāvyavasthā-
bhedāt kāryyasya kāraṇāt bhinnatayā kāraṇādutpattiritya-
ṅgīcakruḥ tadenmatamanūdya sāṃ0 ta0 kau0 dūṣayitvā satāmeva
kāryyāṇāmāvirbhāvaḥ iti sthirokaraṇena kāryyakāraṇayo-
rabhinnatvaṃ samarthitam yathā svātmani kriyānirodhabuddhi-
vyapadeśārthakriyāvyavasthābhedāśca naikāntikaṃ bhedaṃ sādhayitu
marhanti ekasminnapi tattadviśeṣāvirbhāvatirobhāvābhyāmeteṣā
mavirodhāt yathā hi kūrmasyāṅgāni kūrmaśarīre niviśamānāni-
tirobhavanti niḥsaranti cāvirbhavanti na tu kūrmatastadaṅgā
nyutpadyante pradhvaṃsante vā evamekasyā mṛdaḥ suvarṇasya vā-
ṣaṭamukuṭādayoviśeṣā niḥsaranta āvirbhavanta utpadyanta
ityucyante na punarasatāmutpādaḥ satāṃ vā nirodhaḥ . yathāha
bhagavān kṛṣṭadvaipāyanaḥ “nāsatovidyate bhāvo nābhāvo vidyate
sata iti” . yathā kūrmaḥ svāvayavebhyaḥ saṅkocivikāśibhyona
bhinnaḥ evaṃ ghaṭamukuṭādayo'pi mṛtsuvarṇādibhyona bhinnāḥ .
evañcet tantuṣu paṭaiti vyapadeśo yatheha vane tilakā ityu
papannaḥ . na cārthakriyābhedo'pi bhedamāpādayati ekasyāpi
nānārthakriyādarśanāt yathaika eva vahnirdāhakaḥ prakā-
śakaḥ pācakaśceti . nāpyarthakriyāvyavasthā vastubhede hetuḥ
teṣāmeva samastavyastānāmarthakriyāvyavasthādarśanāt yathā
pratyekaṃ viṣṭayo vartmadarśanalakṣaṇāmarthakriyāṃ kurvvanti na tu
śivikāvahanaṃ, militāstu śivikāṃ vahanti evaṃ tantavaḥ
pratyekaṃ prāvaraṇamakurvvāṇā api militāḥ āvi-
rbhūtapaṭabhāvāḥ prāvariṣyanti . syādetat . āvirbhāvaḥ
paṭasya kāraṇavyāpārāt prāk sannasan vā asaṃścet prāptaṃ
tarhyasata utpādanam . atha san, kṛtaṃ tarhikāraṇavyāpāreṇa,
na hi sati kāryyekāraṇavyāpāraprayojanaṃ paśyāmaḥ . āvi-
rbhāve cāvirbhāvāntarakalpane'navasthāprasaṅgaḥ . tasmādāvirbhū-
tapaṭabhāvāstantavaḥ kriyanta iti riktaṃ vacaḥ . athāsadutpadyata
ityatrāpi mate keyamasadutpattiḥ satī asatī vā, satī cet kṛtaṃ
tarhi kāraṇaiḥ, asatī cettasyā apyutpattyantaramityanavasthā .
athotpattiḥ paṭānnārthāntaram api tu paṭaevāsau tathāpi
yāvaduktaṃ bhavati paṭaiti tāvaduktaṃ bhavatyutpadyataiti . tataśca
paṭaitya kte utpadyataiti na vācyaṃ paunaruktyāt vinaśyatītya-
pi na vācyaṃ utpattivināśayoryugapadekatra virodhāt
tasmādiyaṃ paṭotprattiḥ svakāraṇasamavāyo vā svasattāsama-
vāyovā ubhayathāpi notpadyate atha ca tadarthāni kāraṇāni
vyāpāryante evaṃ paṭāderābirbhāve'pi kāraṇāpekṣetyupapannam .
na ca paṭarūpeṇa kāraṇānāṃ sambandhaḥ, tadrūpasyākriya-
tvāt kriyāsambandhitvācca kārakāṇām anyathā kāraṇatvā-
bhāvāt . tasmāt satkāryyamiti puṣkalam” sā0 kau0 .
prapañcastu abhivyaktiśabde 300 pṛṣṭhādau dṛśyaḥ . bāhya-
meyavimukhatāpādakaḥ kaścanāntaro dharmaḥ sattvaṃ tasyodrekaḥ
rajastamasī abhibhūyādhirbhāvaḥ” sā0 da0 . devādīnāṃ
manuṣyādyākāragrahaṇarūpe 3 avatāre ca . “tadā me manasā-
dhyāto dayāsindhurjanārddanaḥ . bhaktānāmanukampārthaṃ yaścā-
virbhāvamicchati jaimi0 bhā0 .