āvedana
See also
āvedanam,
āvedanaṃ.
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 123.
āvedana n. (
-naṃ) Representing, addressing or apprising respectfully.
E. āṅ and vedana informing.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 100, col. 1.
ā-vedana (naṃ) 1. n. Informing.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)
☞
p. 131, col. 3.
Ā-vedana, am, n. representation, stating a com-
plaint, addressing or apprising respectfully.
Cappeller Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 69.
āvedana n. communication, denunciation, statement of a complaint.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 155, col. 2.
ā-vedana n. announcing, informing,
AitBr.
☞
p. 155, col. 2.
stating a complaint
☞
p. 155, col. 2.
addressing or apprising respectfully.
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 101, col. 1.
āvedana n. (-naṃ) Representing, addressing or apprising respectfully.
E. āṅ and vedana informing.
Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 126, col. 1.
ā-vedana- nt. annonce ; annonce légale.
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 713.
āvedana (wie eben) n.
Ankündigung, Anmeldung:
dīkṣāyāḥ AIT. BR. 8, 25.
☞
vol. 5,
p. 1125.
āvedana ,
svāgamāvedana KATHĀS. 70, 48. 121, 270.
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 190, col. 1.
āvedana n.
— 1) Ankündigung , Anmeldung.
— 2) gerichtliche Anzeige 214,13. 30.
Cappeller Sanskrit Wörterbuch
☞
p. 45, col. 2.
āvedana n. das Zeigen, Vorführen, die Anzeige; Denunciation (j).
Vācaspatyam
☞
p. 831, col. 2.
āvedana na0 ā + vida—ṇic—lyuṭ . 1 vijñāpane vyavahā-
2 rotthāpane (nāliśakarā) “rājñe kuryyāt pūrvvamāveda-
naṃ yaḥ” iti nāradaḥ . āvedyate anena karaṇe lyuṭ .
vyāvahārotthāpake 3 bhāṣāpatre (ārajī) tallakṣa-
ṇādi smṛtau darśitaṃ yathā “pratyarthino'gratolekhyaṃ
yathā''veditamarthinā . samāmāsatadarddhāharnāmajātyādi-
cihnitam” yā0 smṛ0 . “niveśya kālaṃ varṣañca māsaṃ pakṣaṃ
tithiṃ tathā . velāṃ pradeśaṃ viṣayaṃ sthānaṃ jātyākṛtī
vayaḥ . sādhyaṃ pramāṇaṃ dravyañca saṃkhyāṃ nāma tathātmanaḥ .
rājñāṃ ca kramaśonāma nivāsaṃ sādhyanāma ca . kramāt
pitṝṇāṃ nāmāni pīḍāmāharttṛdāyakau . kṣamāliṅgāni
cānyāni pakṣaṃ saṃkalpya kīrttayet” kātyā0 . “arthavat-
kramasaṃyuktaṃ paripūrṇamanākulam . sādhyavadvācakapadaṃ prakṛtā-
rthānubandhi ca . prasiddhamaviruddhañca niścitaṃ sādhanakṣamam .
saṃkṣiptaṃ nikhilārthañca deśakālāvirodhi ca . varṣarttu-
māsapakṣāharvelādeśapradeśavat . sthānāvasathasādhyākhyā-
jātyākāravayoyutam . sādhyapramāṇasaṃkhyāvadātmapratyarthināma
ca . parātmapūrvvajānekarājanāmabhiraṅkitam . kṣamāliṅgā-
tmapīḍāvat kathitāharttṛdāyakam . yadāvedayate rājñe
tadbhāṣetyabhidhīyate” nāra0 atra viśeṣaḥ vīrami0 . “deśaścaiva
tathā sthānaṃ sanniveśastathaiva ca . jātiḥ saṃjñā nivāsaśca
pramāṇaṃ kṣetranāma ca . pitṛpaitāmahañcaiva pūrvvarājānukīrtta-
nam . sthāvareṣu vivādeṣu daśaitāni niveśayet” kātyā0
saṃkhyāviśeṣanirddeśe “āsanaṃ śayanaṃ yānaṃ tāmraṃ kāṃsya-
mayomayam . dhānyamaśmamayaṃ yacca dvipadañca catuṣpadam .
maṇimuktāprabālāni hīrakaṃ rūpyakāñcanam . yadi dravyasamūhaḥ
syāt saṃkhyā kāryyā tadaiva tu . yasmin deśe ca yaddravyaṃ
yena mānena mīyate . tena tasmiṃstadā saṃkhyā karttavyā
vyavahāribhiḥ” hārī0 “deśakālavihīnaśca dravyasaṃkhyā
vivarjjitaḥ . kriyāmānavihīnaśca pakṣonādeya iṣyate”
kātyā0 . kriyā pramāṇaṃ, mānaṃ sādhyaparimāṇam .
bhāṣādoṣāśca nāradoktā yathā . “anyārthamarthahīnañca
pramāṇāgamavarjjitam . lekhyahīnādhikaṃ bhraṣṭaṃ bhāṣādoṣā
udāhṛtāḥ” iti vibhajya teṣāṃ lakṣaṇānyāha sa eva .
“arthe sādhāraṇe'pyeko'sambandho'thāniyuktakaḥ . lekhayet
yantu bhāṣārthamanyārthaṃ taṃ vidurbudhāḥ . brahmahāyamiti dveṣāt
krodhādvāpi vadettu yaḥ . sādhyañca mocayet paścādarthahīnantu
taṃ viduḥ . gaṇite likhite meye tathā kṣetragṛhā-
diṣu . yatra saṃkhyā na nirdiṣṭā sā pramāṇavivarjjitā .
vidyayā prāptamarthārthaṃ labdhaṃ krītaṃ kramāgatam . na tvevaṃ
likhyate yatra sā bhāṣā syādanāgamā . samā māsastathā
pakṣastithirvārastathaiva ca . yatraitāni na likhyante lekhya-
hīnāṃ tu tāṃ viduḥ” lekhayitvā tu tāṃ bhāṣāmani-
rdiṣṭe tathottare . nirdiśet sākṣiṇaḥ pūrvvamadhikāṃ tāṃ
vinirdiśet . yatra syāttu yathāpūrbdhaṃ nirdiṣṭaṃ pūrvva-
vādinā . sandhigdhameva lekhyena bhraṣṭāṃ bhāṣāṃ tu tāṃ
viduḥ” . bhāṣādoṣāntaramāha” kātyā0 . aprasiddhaṃ ni-
rābādhaṃ nirarthaṃ niḥprayojanam . asādhyaṃ vā viruddhaṃ vā
pakṣābhāsaṃ vivarjjayet” . tatra aprasiddhamāha vṛha0 “na
kenacit kṛtoyastu so'prasiddha udāhṛtaḥ” . yathā halasahasra
kṛṣṭaṃ kṣetramapahṛtam” vīrami0 “madīyaṃ śaśaviṣāṇaṃ gṛhītvā
na prayacchati” mitā0 “svalpāparādhaḥ svalpārtho nirarthaka iti
smṛtaḥ” vṛha0 “yathāhamanena sasmitamīkṣita iti” smṛti-
candrikā . “kāryyabādhāvihīnastu vijñeyoniṃṣprayo-
janaḥ” vṛha0 . “yathā'yaṃ devadattomadīyagṛhasannidhau
susvaramadhīte ityādi” mitā0 nirarthakaniṣprayojanau
anyathā'pi vṛha0 lakṣitau yathā “kusīdādyaiḥ padai
rhīnovyavahāronirarthakaḥ . vākpāruṣyādibhiścaiva vijñe-
yoniṣprayojanaḥ” . “kusīdamṛṇadānaṃ tatprabhṛtibhiśca-
turddaśabhirarthaviṣayavyavahāraiḥ hīno nirarthakaḥ, pāruṣyādibhi-
hiṃsātmakaiścaturbhirhīnoniṣprayojanaḥ” vīrami0 . asā-
dhyaviruddhāvāha vṛha0 . “mamānena pradātavyaṃ śaśaśṛṅgakṛtaṃ
dhanuḥ . asambhāvyamasādhyaṃ taṃ pakṣamārhumanīṣiṇaḥ .
yasminnāvedite pakṣe prāḍviveke'tha rājani . pure
rāṣṭre virodhaḥ syādviruddhaḥ so'bhidhīyate” anye'pi
pakṣābhāsāḥ smṛticandrikāyāmuktā yathā “bhinna-
kramovyutkramārthaḥ prakīrṇṇārtho nirarthakaḥ . atīta-
kālovā dviṣṭhaḥpakṣonādeya iṣyate . yathāsthānāniveśena
naiva pakṣārthakalpanā . gamyate tena pakṣaḥ sa bhinnakrama udā-
hṛtaḥ” . vyatyastākṣarasanniveśobhinnakrama ityarthaḥ . vyut-
kramārtho vyavahitānvayenārthabodhakvaḥ . prakīrṇṇārtho'sa-
ṅkalitārthaḥ . “mūlamarthaṃ parityajya tadguṇoyatra likhyate .
nirarthakaḥ sa vai pakṣo bhūtasādhanavarjjitaḥ . bhūtakālamati-
krāntaṃ dravyaṃ yatra hi likhyate . atītakālaḥ pakṣo'sau
pramāṇe satyavismṛtaḥ . yasmin pakṣe dvidhā sādhyaṃ bhinnakāla-
vimarṣaṇam . vimṛṣyate kriyābhedāt dviṣṭhaḥ sa iha cocyate” .
anye ca bhāṣāyā doṣāstatraivoktāḥ . “anyākṣaraniveśena
anyathāgamanena ca . ākulaṃ tu bhavellekhyaṃ kriyā caivā-
kulā bhavet . sādhanaṃ saha sādhyena nirddiṣṭaṃ yatra lekhayet .
uktikramavihīnatvāt so'pi pakṣo na siddhyati . viru-
ddhaścāviruddhaśca dvāvapyarthau niveśitau . ekasmin yatra dṛśyete
taṃ pakṣaṃ dūratastyajet . parāparaviruddhāni yaḥ padāni
niveśayet . viruddhapadasaṃkīrṇṇā bhāṣā tasya na sidhyati”
anekapadasaṃkīrṇṇasya duṣyatvaṃ ca yugapattatsādhanāyogyasthale
eva . krameṇa tu tatsādhanayogyatve tadapi grāhyameva “bahu pratijñaṃ
yat kāryyaṃ vyavahāreṣu niścitam . kāmaṃ tadapi gṛhṇīyādrājā
tattvabubhutsayeti” kātyā0 ukteḥ bhāṣāpatrañca saṃskṛtadeśabhā-
ṣānyatareṇa yathābodhaṃ lekhyam mūrkhāṇāmapi vādiprativādi
tādarśanāt ataeva adhyāpane'pi tathātvaṃ viṣṇu dha0 uktam .
“saṃskṛtaiḥ prākṛtairvākyairyaḥ śiṣyamanurūpataḥ . deśabhāṣādyupā-
yaiśca bodhayet sa guruḥ smṛtaḥ” iti . yena sarveṣāmavabodhastathā
lekhyam vya0 ta0 raghu0 . tacca yāvaduttaraṃ pāṇḍulekhaṃ kṛtvā
śodhanīyam yathoktaṃ pūrvvapakṣaṃ svabhāvoktaṃ prāḍviveko'bhi-
lekhayet . pāṇḍulekhena phalake tataḥ patre niveśayet”
vṛha0 . “pāṇḍulekhena phalake bhūmau vā prathamaṃ likhet .
ūnādhikaṃ tu saṃśodhya paścāt patre niveśayet .
śodhayet pūrvvavādantu yāvannottaradarśanam . avaṣṭabdhasyottareṇa
nivṛttaṃ śodhanaṃ bhavet” nāra0 .
Renou Vocabulaire du rituel védique
☞
p. 31.
Indian Epigraphical Glossary
☞
p. 40.
āvedana (EI 28), same as
avadāna or
āvadāna of Oḏiyā
records; tax in general. Cf. Ep. Ind., Vol. XXX, p. 115.