• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • āvedana

    See also āvedanam, āvedanaṃ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 123.
    āvedana n. (-naṃ) Representing, addressing or apprising respectfully.

    E. āṅ and vedana informing.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 100, col. 1.
    ā-vedana (naṃ) 1. n. Informing.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 131, col. 3.
    Ā-vedana, am, n. representation, stating a com-

    plaint, addressing or apprising respectfully.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 69.
    āvedana n. communication, denunciation, statement of a complaint.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 155, col. 2.
    ā-vedana n. announcing, informing, AitBr.
    ☞ p. 155, col. 2.
    stating a complaint
    ☞ p. 155, col. 2.
    addressing or apprising respectfully.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 101, col. 1.
    āvedana

    n. (-naṃ) Representing, addressing or apprising respectfully.

    E. āṅ and vedana informing.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 126, col. 1.
    ā-vedana- nt. annonce ; annonce légale.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 713.
    āvedana (wie eben) n. Ankündigung, Anmeldung: dīkṣāyāḥ AIT. BR. 8, 25.
    ☞ vol. 5, p. 1125.
    āvedana , svāgamāvedana KATHĀS. 70, 48. 121, 270.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 190, col. 1.
    āvedana n.

    — 1) Ankündigung , Anmeldung.

    — 2) gerichtliche Anzeige 214,13. 30.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 45, col. 2.
    āvedana n. das Zeigen, Vorführen, die Anzeige; Denunciation (j).

    Vācaspatyam

    ☞ p. 831, col. 2.
    āvedana na0 ā + vida—ṇic—lyuṭ . 1 vijñāpane vyavahā-
    2 rotthāpane (nāliśakarā) “rājñe kuryyāt pūrvvamāveda-
    naṃ yaḥ” iti nāradaḥ . āvedyate anena karaṇe lyuṭ .
    vyāvahārotthāpake 3 bhāṣāpatre (ārajī) tallakṣa-
    ṇādi smṛtau darśitaṃ yathā “pratyarthino'gratolekhyaṃ
    yathā''veditamarthinā . samāmāsatadarddhāharnāmajātyādi-
    cihnitam” yā0 smṛ0 . “niveśya kālaṃ varṣañca māsaṃ pakṣaṃ
    tithiṃ tathā . velāṃ pradeśaṃ viṣayaṃ sthānaṃ jātyākṛtī
    vayaḥ . sādhyaṃ pramāṇaṃ dravyañca saṃkhyāṃ nāma tathātmanaḥ .
    rājñāṃ ca kramaśonāma nivāsaṃ sādhyanāma ca . kramāt
    pitṝṇāṃ nāmāni pīḍāmāharttṛdāyakau . kṣamāliṅgāni
    cānyāni pakṣaṃ saṃkalpya kīrttayet” kātyā0 . “arthavat-
    kramasaṃyuktaṃ paripūrṇamanākulam . sādhyavadvācakapadaṃ prakṛtā-
    rthānubandhi ca . prasiddhamaviruddhañca niścitaṃ sādhanakṣamam .
    saṃkṣiptaṃ nikhilārthañca deśakālāvirodhi ca . varṣarttu-
    māsapakṣāharvelādeśapradeśavat . sthānāvasathasādhyākhyā-
    jātyākāravayoyutam . sādhyapramāṇasaṃkhyāvadātmapratyarthināma
    ca . parātmapūrvvajānekarājanāmabhiraṅkitam . kṣamāliṅgā-
    tmapīḍāvat kathitāharttṛdāyakam . yadāvedayate rājñe
    tadbhāṣetyabhidhīyate” nāra0 atra viśeṣaḥ vīrami0 . “deśaścaiva
    tathā sthānaṃ sanniveśastathaiva ca . jātiḥ saṃjñā nivāsaśca
    pramāṇaṃ kṣetranāma ca . pitṛpaitāmahañcaiva pūrvvarājānukīrtta-
    nam . sthāvareṣu vivādeṣu daśaitāni niveśayet” kātyā0
    saṃkhyāviśeṣanirddeśe “āsanaṃ śayanaṃ yānaṃ tāmraṃ kāṃsya-
    mayomayam . dhānyamaśmamayaṃ yacca dvipadañca catuṣpadam .
    maṇimuktāprabālāni hīrakaṃ rūpyakāñcanam . yadi dravyasamūhaḥ
    syāt saṃkhyā kāryyā tadaiva tu . yasmin deśe ca yaddravyaṃ
    yena mānena mīyate . tena tasmiṃstadā saṃkhyā karttavyā
    vyavahāribhiḥ” hārī0 “deśakālavihīnaśca dravyasaṃkhyā
    vivarjjitaḥ . kriyāmānavihīnaśca pakṣonādeya iṣyate”
    kātyā0 . kriyā pramāṇaṃ, mānaṃ sādhyaparimāṇam .
    bhāṣādoṣāśca nāradoktā yathā . “anyārthamarthahīnañca
    pramāṇāgamavarjjitam . lekhyahīnādhikaṃ bhraṣṭaṃ bhāṣādoṣā
    udāhṛtāḥ” iti vibhajya teṣāṃ lakṣaṇānyāha sa eva .
    “arthe sādhāraṇe'pyeko'sambandho'thāniyuktakaḥ . lekhayet
    yantu bhāṣārthamanyārthaṃ taṃ vidurbudhāḥ . brahmahāyamiti dveṣāt
    krodhādvāpi vadettu yaḥ . sādhyañca mocayet paścādarthahīnantu
    taṃ viduḥ . gaṇite likhite meye tathā kṣetragṛhā-
    diṣu . yatra saṃkhyā na nirdiṣṭā sā pramāṇavivarjjitā .
    vidyayā prāptamarthārthaṃ labdhaṃ krītaṃ kramāgatam . na tvevaṃ
    likhyate yatra sā bhāṣā syādanāgamā . samā māsastathā
    pakṣastithirvārastathaiva ca . yatraitāni na likhyante lekhya-
    hīnāṃ tu tāṃ viduḥ” lekhayitvā tu tāṃ bhāṣāmani-
    rdiṣṭe tathottare . nirdiśet sākṣiṇaḥ pūrvvamadhikāṃ tāṃ
    vinirdiśet . yatra syāttu yathāpūrbdhaṃ nirdiṣṭaṃ pūrvva-
    vādinā . sandhigdhameva lekhyena bhraṣṭāṃ bhāṣāṃ tu tāṃ
    viduḥ” . bhāṣādoṣāntaramāha” kātyā0 . aprasiddhaṃ ni-
    rābādhaṃ nirarthaṃ niḥprayojanam . asādhyaṃ vā viruddhaṃ vā
    pakṣābhāsaṃ vivarjjayet” . tatra aprasiddhamāha vṛha0 “na
    kenacit kṛtoyastu so'prasiddha udāhṛtaḥ” . yathā halasahasra
    kṛṣṭaṃ kṣetramapahṛtam” vīrami0 “madīyaṃ śaśaviṣāṇaṃ gṛhītvā
    na prayacchati” mitā0 “svalpāparādhaḥ svalpārtho nirarthaka iti
    smṛtaḥ” vṛha0 “yathāhamanena sasmitamīkṣita iti” smṛti-
    candrikā . “kāryyabādhāvihīnastu vijñeyoniṃṣprayo-
    janaḥ” vṛha0 . “yathā'yaṃ devadattomadīyagṛhasannidhau
    susvaramadhīte ityādi” mitā0 nirarthakaniṣprayojanau
    anyathā'pi vṛha0 lakṣitau yathā “kusīdādyaiḥ padai
    rhīnovyavahāronirarthakaḥ . vākpāruṣyādibhiścaiva vijñe-
    yoniṣprayojanaḥ” . “kusīdamṛṇadānaṃ tatprabhṛtibhiśca-
    turddaśabhirarthaviṣayavyavahāraiḥ hīno nirarthakaḥ, pāruṣyādibhi-
    hiṃsātmakaiścaturbhirhīnoniṣprayojanaḥ” vīrami0 . asā-
    dhyaviruddhāvāha vṛha0 . “mamānena pradātavyaṃ śaśaśṛṅgakṛtaṃ
    dhanuḥ . asambhāvyamasādhyaṃ taṃ pakṣamārhumanīṣiṇaḥ .
    yasminnāvedite pakṣe prāḍviveke'tha rājani . pure
    rāṣṭre virodhaḥ syādviruddhaḥ so'bhidhīyate” anye'pi
    pakṣābhāsāḥ smṛticandrikāyāmuktā yathā “bhinna-
    kramovyutkramārthaḥ prakīrṇṇārtho nirarthakaḥ . atīta-
    kālovā dviṣṭhaḥpakṣonādeya iṣyate . yathāsthānāniveśena
    naiva pakṣārthakalpanā . gamyate tena pakṣaḥ sa bhinnakrama udā-
    hṛtaḥ” . vyatyastākṣarasanniveśobhinnakrama ityarthaḥ . vyut-
    kramārtho vyavahitānvayenārthabodhakvaḥ . prakīrṇṇārtho'sa-
    ṅkalitārthaḥ . “mūlamarthaṃ parityajya tadguṇoyatra likhyate .
    nirarthakaḥ sa vai pakṣo bhūtasādhanavarjjitaḥ . bhūtakālamati-
    krāntaṃ dravyaṃ yatra hi likhyate . atītakālaḥ pakṣo'sau
    pramāṇe satyavismṛtaḥ . yasmin pakṣe dvidhā sādhyaṃ bhinnakāla-
    vimarṣaṇam . vimṛṣyate kriyābhedāt dviṣṭhaḥ sa iha cocyate” .
    anye ca bhāṣāyā doṣāstatraivoktāḥ . “anyākṣaraniveśena
    anyathāgamanena ca . ākulaṃ tu bhavellekhyaṃ kriyā caivā-
    kulā bhavet . sādhanaṃ saha sādhyena nirddiṣṭaṃ yatra lekhayet .
    uktikramavihīnatvāt so'pi pakṣo na siddhyati . viru-
    ddhaścāviruddhaśca dvāvapyarthau niveśitau . ekasmin yatra dṛśyete
    taṃ pakṣaṃ dūratastyajet . parāparaviruddhāni yaḥ padāni
    niveśayet . viruddhapadasaṃkīrṇṇā bhāṣā tasya na sidhyati”
    anekapadasaṃkīrṇṇasya duṣyatvaṃ ca yugapattatsādhanāyogyasthale
    eva . krameṇa tu tatsādhanayogyatve tadapi grāhyameva “bahu pratijñaṃ
    yat kāryyaṃ vyavahāreṣu niścitam . kāmaṃ tadapi gṛhṇīyādrājā
    tattvabubhutsayeti” kātyā0 ukteḥ bhāṣāpatrañca saṃskṛtadeśabhā-
    ṣānyatareṇa yathābodhaṃ lekhyam mūrkhāṇāmapi vādiprativādi
    tādarśanāt ataeva adhyāpane'pi tathātvaṃ viṣṇu dha0 uktam .
    “saṃskṛtaiḥ prākṛtairvākyairyaḥ śiṣyamanurūpataḥ . deśabhāṣādyupā-
    yaiśca bodhayet sa guruḥ smṛtaḥ” iti . yena sarveṣāmavabodhastathā
    lekhyam vya0 ta0 raghu0 . tacca yāvaduttaraṃ pāṇḍulekhaṃ kṛtvā
    śodhanīyam yathoktaṃ pūrvvapakṣaṃ svabhāvoktaṃ prāḍviveko'bhi-
    lekhayet . pāṇḍulekhena phalake tataḥ patre niveśayet”
    vṛha0 . “pāṇḍulekhena phalake bhūmau vā prathamaṃ likhet .
    ūnādhikaṃ tu saṃśodhya paścāt patre niveśayet .
    śodhayet pūrvvavādantu yāvannottaradarśanam . avaṣṭabdhasyottareṇa
    nivṛttaṃ śodhanaṃ bhavet” nāra0 .

    Renou Vocabulaire du rituel védique

    ☞ p. 31.

    Indian Epigraphical Glossary

    ☞ p. 40.
    āvedana (EI 28), same as avadāna or āvadāna of Oḏiyā

    records; tax in general. Cf. Ep. Ind., Vol. XXX, p. 115.