āvartta
See also
āvarta,
āvartaḥ,
āvarttaḥ.
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 122.
āvartta m. (
-rttaḥ)
1 Revolving, turning round.
2 A whirlpool.
3 A lock of hair that curls backwards, especially on a horse.
4 Deliberation, revolving.
5 A mineral substance, pyrites, marcasite.
E. āṅ, vṛta to choose, ghañ aff.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 99, col. 1.
ā-vartta (rttaḥ) 1. m. A revolving; a
whirlpool; reflexion; horse's
mane curled backward; pyrites.
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 100, col. 1.
āvartta m. (-rttaḥ)
1. Revolving, turning round.
2. A whirlpool.
3. A lock
of hair that curls backwards, especially on a horse.
4. Deliberation,
revolving.
5. A mineral substance, pyrites, marcasite.
E. āṅ be-
fore vṛt to choose, ghañ aff.
Vācaspatyam
☞
p. 827, col. 2.
āvartta pu0 ā + vṛta—bhāvādo ghañ . cakrākāreṇa jalasya
svayaṃ 1 bhramaṇe, (ghuraṇo) ghravākhye ghoṭakacihne 2 romasaṃsthāna-
bhede rājāvattanāmake 3 maṇau 4 āvarttane, . 5 meghā-
dhipabhede ca 6 mākṣikadhātau na0 . “nṛpaṃ tamāvarttamanojña-
nābhiḥ” raghuḥ “tathāpi samatāvartte mohagartte nipātitāḥ”
devīmā0 “triyute, śākavarṣe tu caturbhiḥ śeṣite kramāt .
āvarttaṃ viddhi saṃvarttaṃ puṣkaraṃ droṇamambudam . āvartto
nirjalomeghaḥ saṃvarttaśca bahūdakaḥ . puṣkaroduṣkarajalo
droṇaḥ samyakprapūrakaḥ” jyo0 ta0 . “āvarttinaḥ śubhaphala-
pradaśuktiyuktā āpannadevamaṇayobhṛtarandhrabhāgāḥ . aśvā-
pyaghurvasumatīmatirocamānāstūrṇṇaṃ payodhaya ivormibhirā-
patantaḥ” māghaḥ . “āvarttinaḥ daśāvarttayuktāḥ praśasāyo
ṇini . te ca “dvāvurasyau śirasyau dvau dvo dvau randhropara-
ndhrayoḥ . ekobhāle hyapāne ca daśāvarttā dhravāḥ smṛtāḥ”
payodhipakṣe jalabhramaḥ” malli0 āśvāvarttaśca aśvaśabde
503 pṛṣṭhe uktaḥ . 7 āvarttākāre dehināṃ romasaṃsthānabhede
pu0 aśvānāmapi uktadhruvarūpāvarttoromasaṃsthānaviśeṣa eveti
bodhyam . ṇic—bhāve ac . 8 punaḥ punaścālane 9 parighaṭṭame
(āoṭāna) 10 dhātūnāṃ drāvaṇe (galāna) 11 cintā-
yāñca cintayā hi cittaṃ svaviṣayeṣu punaḥpunaścālyate
iti tasyāḥ tathātvam . āvarttyate samantāt aneka-
koṭiṣu ā + vṛta—ṇic—karmmaṇi ac . aneka koṭisparśini
12 saṃśaye “bhramaṃ saṃmohamāvartta mabhyāsādvidhitojayet”
bhā0 śā0 273 a0 āvarttamanekakoṭisparśena saṃśayam
abhyāsāt tattvābhyāsāt” nīlaka0 . āvarttate karttari
ac . 13 āvarttamāne tri0 “dakṣiṇāvarttaśaṅkho'yaṃ hanta
cūrṇṇīkṛtomayā” sā0 da0 14 saṃsāre pu0 tasyāniśamāvartta-
mānatvāttathātvam . “imamāvarttaṃ nāvarttante” iti śrutiḥ
“śaṅkhanābhyākṛtiryonistrāvarttā mā prakīrttitā . tasyāstṛtīye
tvāvatta garmaśayyā pratiṣṭhitā” “śaṅkhāvarttanibhāścāpi upa-
ryyupari saṃsthitāḥ . gajatālunibhāścāpi varṇataḥ supra-
kīrttitāḥ” iti suśrutokte dehāntarvarttini āvarttākāre
13 nāḍīsanniveśabhede ca .