• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ātmotpatti


    Vācaspatyam

    ☞ p. 689, col. 2.
    ātmotpatti strī ātmana utpattiḥ svopādhyantaḥkaraṇavṛtti-
    karmmaṇā'pūrvvadehasaṃyogaḥ . svopādhībhūtāntaḥkaraṇavṛtti-
    karmmaṇā'pūrvvadehasaṃyogarūpe ātmano janmani . tadutpatti-
    prakāraḥ mitākṣarāyāṃ darśito yathā .
    “nimittamakṣaraḥ karttā boddhā brahma guṇī vaśī . ajaḥśarīra
    grahaṇātsa jāta iti kīrtyate” “ātmanaḥsakalajagatprapa-
    ñcāvirbhāve'vidyāsamāveśavaśātsamavāyyasamavāyinimittami-
    tyevaṃ svayameva trivighamapi kāraṇam . na punaḥkāryyakoṭi-
    niviṣṭaḥ yasmādakṣaro'vinaśvaraḥ . nanu sattvādiguṇavikārasya
    sukhaduḥkhamohātmakasya kāryyabhūte jagatprapañce darśanādguṇa-
    vatyāḥ prakṛtereva jagatkarttṛtocitā na punarnirguṇasya brahma-
    ṇaḥ . maivaṃ maṃsthāḥ . ātmaiva karttā . yasmādasau jīvopabhogya
    sukhaduḥkhahetupuṇyāpuṇyāderboddhā nahyacetanāyāḥ prakṛternā-
    marūpavyākṛtavicitrabhoktṛvargabhogānukūlabhogyabhogāyatanādi
    yogijagatprapañcanā ghaṭate . tasmādātmaiva karttā . tathā sa
    eva brahma vṛṃhakovistārakaḥ . nacāsau nirguṇaḥ, yataḥ tasya
    triguṇā śaktiravidyā prakṛtipradhānādyaparaparyāyā vidyate .
    ataḥ svatonirguṇatve'pi śaktimukhena sattvādiguṇayogī kayya-
    te . nacaitāvatā prakṛteḥ kāraṇatā yasmādātmaiva vaśī svatantro
    na prakṛtirnāma khatantrantattvāntarantādṛgvidhatte pramāṇābhāvā-
    t . na ca vacanīyaṃ śaktirūpāpi saiva kartṛbhūteti . yataḥ
    śaktimatkārakaṃ na śaktistasmādātmaiva jagatastrividhamapi
    kāraṇam . tathā ajautpattirahitaḥ . atastasya yadyapi
    sākṣājjananaṃ nopapadyate . tathāpi śarīragrahaṇamātreṇa jāta
    ityucyate . avasthāntarayogitayotpattirguhasthojāta iti
    vat” mitā0 dehotpattiprakāraḥkāyaśabde vakṣyate .