ātmadhyāna
Vācaspatyam
☞
p. 662, col. 2.
ātmadhyāna na0 ātmanodhyānam yogaviśeṣaḥ . ātmasā-
tkārasādhane mānasavṛttibhede . tatprakāraśca śaṅkhasmṛtaudarśitaḥ
“dhyānaṃ proktaṃ pravakṣyāmi sarvasmādyogataḥ śubham . hṛdi-
sthādevatāḥ sarvā hṛdi prāṇāḥ pratiṣṭhitāḥ . hṛdi jyottīṃṣi-
bhūyaśca hṛdi sarvvaṃ pratiṣṭhitam . svadehamaraṇiṃ kṛtvā praṇa-
vañcottarāraṇim . dhyānanirmmathanābhyāntu viṣṇuṃ paśyeddhṛdi
sthitam . hṛdyarkaścandramaḥsūryyaḥ somamadhye hutāśanaḥ .
tejomadhye sthitaṃ tattvaṃ tattvamadhye sthito'cyutaḥ . aṇo-
raṇīyān mahato mahīyānātmāsya jantornnihitoguhā-
yām . tejomayaṃ paśyati vītaśokodhātuḥ prasādānmahimā-
namātmanaḥ . vāsudevastamo'ndhānāṃ pratyakṣonaiva jāyate . a-
jñānapaṭasaṃvītairindriyairviṣayepsubhiḥ . eṣa vai puruṣoviṣṇu-
rvyaktāvyaktaḥ sanātanaḥ . eṣa dhātā vidhātā ca purāṇāni-
ṣkalaḥ śivaḥ . vedāhametaṃ puruṣaṃ mahāntamādityavarṇaṃ ta-
masaḥ parastāt . mantrairviditvā na bibheti mṛtyornānyaḥ
panthā vidyate'syāyanāya . pṛthivyāpastathā tejovāyurākā-
śameva ca . pañcemāni vijānīyānmahābhūtāni paṇḍitaḥ .
cakṣuḥ śrotre sparśanañca rasanā ghrāṇamevaca . buddhīndriyāṇi
jānīyāt pañcemāni śarīrake . śabdorūpaṃ tathā spartho-
rasogandhastathaiva ca . indriyasthān vijānīyāt pañcaiva
viṣayān budhaḥ . hastau pādāvupasthañca mukhaṃ pāyustathaiva
ca . karmmondriyāṇi pañcaiva nityaṃ santi śaīrake . mano-
buddhistathaivātmā vyaktāvyaktaṃ tathaiva ca . indriyabhyaḥ parā-
ṇīha catvāri pravarāṇi ca . tathātmānaṃ tadvyatītaṃ puruṣaṃ
pañcaviṃśakam . tantu jñātvā vimucyante ye janāḥ sādhuvṛ-
ttayaḥ . idantu paramaḥ śuddhametadakṣaramuttamam . aśabdamara-
sasparśamarūpaṃ gandhavarjjitam . rniduḥkhamasukhaṃ śuddhaṃ tadviṣṇoḥ
paramaṃ padam . vijñānasārathiryastu manaḥpragrahabandhanaḥ .
so'dhvanaḥ pāramāpnoti tadviṣṇoḥ paramaṃ padam . ārā-
graśataśobhāgaḥ kalpitastu sahasradhā . tasyāpi śataśobhā-
gājjīvaḥ sūkṣmaudāhṛtaḥ . mahataḥ paramavyaktamavyaktāt
puruṣaḥ paraḥ . puruṣānna paraṃ kiñcitsā kāṣṭhā sā parā
gatiḥ . eṣa sarvveṣu bhūteṣu tiṣṭhatyaviralaḥ sadā . dṛśyate
tvagryayā buddhyā sūkṣmayā sūkṣmadarśibhiḥ” . jovātmaparamā-
tmānorekatayā kvacidośvaradharmeṇa kvacicca jīvadharmeṇa dhyāna-
mucyate . ātmasvarūpamuktvā tasya dhyāna prakāraḥ yā0 smṛtau
uktaḥ yathā . “ananyaviśayaṃ kṛtvā manobuddhismṛtīndriyam .
dhyeya ātmā sthitoyo'sau hṛdaye dīpavat prabhuḥ” “ātma-
vyatiriktaviṣayebhyo manobuddhismṛtīndriyāṇi pratyā hṛtyātmai-
kaviṣayāṇi kṛtvātmā dhyeyaḥ yo'sau prabhurnirvātasthapradīpava-
ddedīpyamāno niṣprakampohṛdi tiṣṭhati etadeva tasya dhyeya
tvaṃ yaccittavṛtterbahirviṣayāvabhāsatiraskāreṇātmapravaṇatā-
nāma śarāvasampuṭaniruddhaprabhāpratānaprasarasyeva pradīpasyai
kaniṣṭhatvam” mitā0 .