• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ātmadhyāna


    Vācaspatyam

    ☞ p. 662, col. 2.
    ātmadhyāna na0 ātmanodhyānam yogaviśeṣaḥ . ātmasā-
    tkārasādhane mānasavṛttibhede . tatprakāraśca śaṅkhasmṛtaudarśitaḥ
    “dhyānaṃ proktaṃ pravakṣyāmi sarvasmādyogataḥ śubham . hṛdi-
    sthādevatāḥ sarvā hṛdi prāṇāḥ pratiṣṭhitāḥ . hṛdi jyottīṃṣi-
    bhūyaśca hṛdi sarvvaṃ pratiṣṭhitam . svadehamaraṇiṃ kṛtvā praṇa-
    vañcottarāraṇim . dhyānanirmmathanābhyāntu viṣṇuṃ paśyeddhṛdi
    sthitam . hṛdyarkaścandramaḥsūryyaḥ somamadhye hutāśanaḥ .
    tejomadhye sthitaṃ tattvaṃ tattvamadhye sthito'cyutaḥ . aṇo-
    raṇīyān mahato mahīyānātmāsya jantornnihitoguhā-
    yām . tejomayaṃ paśyati vītaśokodhātuḥ prasādānmahimā-
    namātmanaḥ . vāsudevastamo'ndhānāṃ pratyakṣonaiva jāyate . a-
    jñānapaṭasaṃvītairindriyairviṣayepsubhiḥ . eṣa vai puruṣoviṣṇu-
    rvyaktāvyaktaḥ sanātanaḥ . eṣa dhātā vidhātā ca purāṇāni-
    ṣkalaḥ śivaḥ . vedāhametaṃ puruṣaṃ mahāntamādityavarṇaṃ ta-
    masaḥ parastāt . mantrairviditvā na bibheti mṛtyornānyaḥ
    panthā vidyate'syāyanāya . pṛthivyāpastathā tejovāyurākā-
    śameva ca . pañcemāni vijānīyānmahābhūtāni paṇḍitaḥ .
    cakṣuḥ śrotre sparśanañca rasanā ghrāṇamevaca . buddhīndriyāṇi
    jānīyāt pañcemāni śarīrake . śabdorūpaṃ tathā spartho-
    rasogandhastathaiva ca . indriyasthān vijānīyāt pañcaiva
    viṣayān budhaḥ . hastau pādāvupasthañca mukhaṃ pāyustathaiva
    ca . karmmondriyāṇi pañcaiva nityaṃ santi śaīrake . mano-
    buddhistathaivātmā vyaktāvyaktaṃ tathaiva ca . indriyabhyaḥ parā-
    ṇīha catvāri pravarāṇi ca . tathātmānaṃ tadvyatītaṃ puruṣaṃ
    pañcaviṃśakam . tantu jñātvā vimucyante ye janāḥ sādhuvṛ-
    ttayaḥ . idantu paramaḥ śuddhametadakṣaramuttamam . aśabdamara-
    sasparśamarūpaṃ gandhavarjjitam . rniduḥkhamasukhaṃ śuddhaṃ tadviṣṇoḥ
    paramaṃ padam . vijñānasārathiryastu manaḥpragrahabandhanaḥ .
    so'dhvanaḥ pāramāpnoti tadviṣṇoḥ paramaṃ padam . ārā-
    graśataśobhāgaḥ kalpitastu sahasradhā . tasyāpi śataśobhā-
    gājjīvaḥ sūkṣmaudāhṛtaḥ . mahataḥ paramavyaktamavyaktāt
    puruṣaḥ paraḥ . puruṣānna paraṃ kiñcitsā kāṣṭhā sā parā
    gatiḥ . eṣa sarvveṣu bhūteṣu tiṣṭhatyaviralaḥ sadā . dṛśyate
    tvagryayā buddhyā sūkṣmayā sūkṣmadarśibhiḥ” . jovātmaparamā-
    tmānorekatayā kvacidośvaradharmeṇa kvacicca jīvadharmeṇa dhyāna-
    mucyate . ātmasvarūpamuktvā tasya dhyāna prakāraḥ yā0 smṛtau
    uktaḥ yathā . “ananyaviśayaṃ kṛtvā manobuddhismṛtīndriyam .
    dhyeya ātmā sthitoyo'sau hṛdaye dīpavat prabhuḥ” “ātma-
    vyatiriktaviṣayebhyo manobuddhismṛtīndriyāṇi pratyā hṛtyātmai-
    kaviṣayāṇi kṛtvātmā dhyeyaḥ yo'sau prabhurnirvātasthapradīpava-
    ddedīpyamāno niṣprakampohṛdi tiṣṭhati etadeva tasya dhyeya
    tvaṃ yaccittavṛtterbahirviṣayāvabhāsatiraskāreṇātmapravaṇatā-
    nāma śarāvasampuṭaniruddhaprabhāpratānaprasarasyeva pradīpasyai
    kaniṣṭhatvam” mitā0 .