Blog
Sanskrit
About
ātatāyin
Sanskrit-English
Sanskrit-French
Sanskrit-German
Sanskrit-Latin
Sanskrit-Sanskrit
Specialized Dictionaries
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 108 .
ātatāyin mfn. (
-yī-yinī-yi ) A felon, a thief, a murderer, incendiary, ravisher, &c.
E. ātata extended, every where, ī to go, and ṇini aff.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 86, col. 1 .
ā-tatāyin (yī) 5. m. A felon.
Benfey Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 73, col. 2 .
ātatāyin ātatāyin, i. e. ā-tata (vb. tan ) + vin (y instead of v as in
kiyant for kim + vant ), I. adj. Assailing,
Chr. 3, 1. II. m. A felon, a murderer,
a thief, Man. 8, 350.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)
☞
p. 117, col. 1 .
Ātatāyin, ī, inī, i, one whose bow is stretched to
take another's life; endeavouring to kill some one;
2 felon, a thief, a murderer, incendiary, ravisher.
—Ātatāyi-tā, f. or
ātatāyi-tva, am, n. persecuting,
murdering, destroying, stealing.
Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 232, col. 3 .
ātatāyin a. or
s . [
ātatena vistīrṇena śastrādinā ayituṃ śīlamasya Tv. ]
1 ‘One whose bow is stretched to take another's life’, endeavouring to kill some one; a desperado;
guruṃ vā bālavadhvau vā brāhmaṇaṃ vā bahuśrutaṃ . ātatāyinamāyāṃtaṃ hanyādevāvicārayan .. Ms. 8. 350-1;
Bg. 1. 36.
2 Any one who commits a heinous crime, such as a thief, ravisher, murderer, incendiary, a felon &c;
agnido garadaścaiva śastronmatto dhanāpahaḥ . kṣetradāraharaścaitān ṣaḍ vidyādātatāyinaḥ .. Śukra. °tā, tvaṃ murdering, stealing, destroying &c.
Cappeller Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 60 .
ātatāyín a. having a stretched bow; threatening, inimical.
Macdonell Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 38, col. 1 .
ātatāyin ā-tatā-y-ín, a. having one's bow strung; m. armed aggressor, assassin; dangerous character, felon.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 134, col. 2 .
ātatāyín mfn. having one's bow drawn,
VS. xvi, 18
☞
p. 134, col. 2 .
‘one whose bow is drawn to take another's life’, endeavouring to kill some one, a murderer,
Mn. viii, 350
seq. ;
MBh. &c. (in later texts also incendiaries, ravishers, thieves &c. are reckoned among
ātatāyinas ).
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 89, col. 1 .
ātatāyin mfn. (-yi-yinī-yi ) A felon, a thief, a murderer, incendiary, ravisher, &c.
E. ātata extended, every where, ī to go, and ṇini affix.
Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
vol. 1,
p. 322 .
ātatāyin a. or s. [ātatena vistīrṇena śastrādinā ayituṃ śīlamasya Tv.] 1 'One whose bow is stretched to take another's life', endeavouring to kill some one; a desperado; guruṃ vā bālavṛddhau vā brāhmaṇaṃ vā bahuśrutam | ātatāyinamāyāntaṃ hanyādevāvicārayan || Ms.8.350-51; Mb.3.36.10, Bg.1.36. -2 Anyone who commits a heinous crime; such as a thief, ravisher, murderer, incendiary, a felon &c.; agnido garadaścaiva śastronmatto dhanāpahaḥ | kṣetradāraharaścai - tān ṣaḍ vidyādātatāyinaḥ || Śukra. ˚-tā -tvam murdering, stealing, destroying &c.
Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 71, col. 1 .
ātatāyin ātatāyin a. (ātata de
tan, āyin de
i) capable de tout: scélérat, brigand, incendiaire, etc.
Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 112, col. 1 .
ā-tatāyin- m. meurtrier, agresseur, incendiaire , voleur, etc., malfaiteur en général.
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 616 .
ātatāyín (von
ātata ) adj.
gespannten Bogen tragend VS. 16, 18.
mit bewaffneter Hand Jmds Leben bedrohend, nach Jmds Leben trachtend AK. 3, 1, 44.
H. 372.
ātatāyinamāyāntaṃ hanyādevāvicārayan M. 8, 350.
nātatāyivadhe doṣo hanturbhavati kaśca na 351.
(dhārtarāṣṭrāḥ) sarva eva kṛtāstrāśca satataṃ cātatāyinaḥ MBH. 3, 1420.
BHAG. 1, 36.
śatrornityātatāyinaḥ R. 4, 15, 2. 5, 88, 5.
PAÑCAT. 233, 15.
Verz. d. B. H. No. 1315. Später zählte man zuden
ātatāyin auch andere Verbrecher:
agnido garadaścaiva śastrapāṇirdhanāpahaḥ . kṣetradārāpahārī ca ṣaḍete hyātatāyinaḥ .. Citat bei
ŚRĪDHAR. zu
BHAG. 1, 36,
Sch. zu
H. 372 (
°dāraharaścaiva ).
☞
vol. 5,
p. 1096 .
ātatāyin MBH. 5, 5942.
— Vgl. pratihitāyin .
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 166, col. 1 .
ātatāyín Adj.
— 1) einen gespannten Bogen habend.
— 2) mit bewaffneter Hand Jmdes Leben oder Gut bedrohend , nach Jmdes Leben oder Gut trachtend.
Cappeller Sanskrit Wörterbuch
☞
p. 40, col. 1 .
ātatāyín einen gespannten Bogen tragend, drohend.
Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch
☞
p. 93, col. 1 .
ātatāyin °Subst. m. = ripu , H 33, 34; 37, 18; 40, 13; 47, 5; 49, 4; 50, 4.
Bopp Glossarium Sanscritum
☞
p. 29, col. 1 .
ātatāyin (ex
ātata extensus - a r.
tan s.
ta - et
āyin iens a r. i s. in ) Adj. et Subst. m. scelestus, fur, praedo.
BH. 1. 36.
Vācaspatyam
☞
p. 647, col. 2 .
ātatāyin tri0 ātatena vistīrṇena śastrādinā ayitu śīlamasya aya —ṇini . badhodyate . viṣayabhedena ātatāyi badhe doṣādoṣau ” prā0 vi0 uktau yathā vṛha0 “nātatāyivadhe hantā kilviṣaṃ prāpnuyāt kvacit . vināśārthinamāyāntaṃ ghāta- yannāparādhnuyāt ” . kilviṣābhāvaḥprāyaścittaniṣedhārthaḥ apa- rādhā bhāvodaṇḍaniṣedhārthaḥ . yataḥ “sarvata ātmānaṃ gopā- yāteti ” śrutimūlamidam ataḥ palāyanādināpi rakṣaṇā bhāve idaṃ boddhavyam . kātyāyanaḥ . “ātatāyinamāyānta mapi vedāntagaṃ raṇe . jighāṃsantaṃ jighāṃsīyānna tena brahmahā bhavet ” jighāṃsī san iyādgacchedityarthaḥ . devalaḥ . “udyamya śastramāyāntaṃ bhrūṇamapyātatāyinam . nihatya bhrūṇahā na syādahatvā bhrūṇahā bhavet ” . bhrūṇobrāhmaṇaviṣeṣaḥ . doṣa- darśanaṃ niyamārtham . manuviṣṇū . “guruṃ vā bālavṛddhau vā brāhmaṇaṃ vā bahuśrutam . ātatāyinamāyāntaṃ hanyādevāvi- cārayan ” evakāroniyamārthaḥ . tathā “nātatāyibadhe doṣo hanturbhavati kaścana . prakāśaṃ vā'prakāśaṃ vā manyustanmanyumṛ- cchati ” . yasmāddhantṛmanyurhanyamānamanyu nāśayati na punaḥ puruṣohanti hanyate veti hananavidherapavādaḥ . ātatāyina- māha vaśiṣṭhaḥ . “agnidogaradaścaiva śastrapāṇirdhanāpahaḥ . kṣetradārāpahārī ca ṣaḍete ātatāyinaḥ ” . viṣṇu- kātyāyanau . udyatāsiviṣāgniñca śāpodyatakarantathā . ātharvvaṇena hantāraṃ piśunañcaiva rājasu . bhāryyātikrami- ṇañcaiva vidyātsaptātatāyinaḥ . yaśovittaharānanyānā- hurddharmmārthahārakān ” . viśeṣamāha kātyāyanaḥ . “anā- kṣāritapūrvvoyastvaparādhe pravarttate . prāṇadravyāpahāre ca pra- vṛttasyātatāyitā ” . anākṣārito'napakṛtaḥ . tena pūrvvakṛ- tāpakārasya māraṇodyatasya nātatāyitā . tena pratyupakā- rakavadhe doṣaeva . nanu ātatāyinorapi gobrāhmaṇayorhana- ne doṣamāha sumantuḥ . “nātatāyibadhe doṣo'nyatra gobrā- hmaṇāt yadā hanyāt prāyaścittaṃ kuryyāt ” . tathā bhaviṣye . “ghātakānapi govipānna hanyādvai kadācaneti ” . ataḥpū- rvvavacanavirodhaḥ . satyam . atra vyavasthāmāha kātyāyanaḥ . “ātatāyini cotkṛṣṭe tapaḥsvādhyāyajanmataḥ . badhastatra tu naiva syāt pāpe hīne badhomataḥ ” . janmapadena jātiḥ kulañcocyate . tena hantrapekṣayā tapovidyājātikulairut kṛṣṭonāyatāyī badhyastadanyobadhyaeva . ataeva bhagavadgītāyā māha . “pāpamevāśrayedasmān hatvaitānātatāyina ” iti . etān bhīṣmādīn atyantotkṛṣṭaguṇānityarthaḥ . evaṃbhūtā- tatāyinaścāhanane phalamapyāha vṛhaspatiḥ . “ātatā- yinamutkṛṣṭaṃ vṛttasvādhyāyasaṃyutam . yona hanyādbadhaprāptaṃ- so'śvamedhaphalaṃ labhet ” . yadyapi “gurumbahuśrutaṃ hanyāditi ” . śrūyate . tathāpi guroḥ sakāśāt kulavidyātapobhiḥ śiṣya- syāpyutkarṣasambhavaḥ . evaṃ bahuśrutādāvapi . evamadhamavarṇa- syottamavarṇṇo na badhyaḥ . pūrvvakṛtāpakāraviṣayaṃ vā sumantuvaca- nam . gaurātatāyyapi na badhyaḥ . “nakhināṃ śṛṅgiṇāñcaiva daṃṣṭriṇāñcātatāyinām . hastyaśvānāntathānyeṣāṃ badhe hantā na doṣabhāgiti ” kātyāyanavacanaṃ govyatiriktaśṛṅgiviṣayam . viśeṣamāha kātyāyanaḥ . udyatānāntu pāpānāṃ hanturdoṣo na vidyate . nivṛttastu yadārambhādgrahaṇaṃ na badhaḥsmṛtaḥ ” ityantena . tatratyamrūṇaśabdārthamāha debalaḥ “anūcāno guṇo- peto yajñasvādhyāyayantritaḥ . bhrūṇa ityucyate śiṣṭaiḥ śeṣabhojī jitendriyaḥ ” . mitākṣarāyāmapi “guruṃ vā bālavṛddhau vā brāhmaṇaṃ vā bahuśrutam . ātatāyinamāyāntaṃ hanyā- devāvicārayan . nātatāyibadhe doṣo hanturbhavati kaścana . pracchannaṃ vā prakāśaṃ vā manyustanmanyumṛcchati ” . tathā “ātatāyinamāyāntamapi vedāntagaṃ raṇe . jighāṃsanta- ñjighāṃsīyānna tena brahmahā bhavet ” ityādyarthaśāstram . “iyaṃ viśuddhiruditā pramāpyākāmatodvijam . kāmato brāhmaṇabadheniṣkṛtirna vidhīyata ” ityādi dharmmaśāstramanayo- rvirodhe dharmaśāstraṃ balavaditi yuktam . anayorekaviṣayatvā- sambhavena virodhābhāvānna balāvalacintā avatarati . tathā hi “śastraṃdvijātibhirgrāhyandharmoyatroparudhyate ” ityupakramya “ātmanaśca paritrāṇedakṣiṇānāñca saṅgare . strīviprābhyupa- pattau ca dharmeṇa ghnanna duṣpatī ” tyātmarakṣaṇe dakṣiṇādīnāṃ yajño- pakaraṇānāṃ ca rakṣaṇe yuddhe ca strībrāhmaṇahiṃsāyāñca āta- tāyinamakūṭaśastreṇa ghnan na daṇḍabhāgityuktvā tasyārtha vādārthamidamucyate . “guruṃ vā bālavṛddhau vetyādi ” . gurvādī- natyantābadhyānapyātatāyinohanyāt kimutānyāniti . vā- śabdaśravaṇādapi vedāntagamityatrāpyapiśabdasya śravaṇānna gurvā- dīnāṃ badhyatvapratītiḥ “nātatāyibadhe doṣo'nyatra gobrāhmaṇaba- dhāditi ” sumantuvacanāt . “ācāryyaṃ ca pravaktāram pitara- mmātaraṃ gurum . na hiṃsyādbrāhmaṇān gāśca sarvāṃścaiva tapasvina ” iti manuvacanācca . ācāryyādīnāmātatāyināṃ hiṃsā- pratiṣedhenedaṃ vacanamarthabannānyathā hiṃsāmātrapratiṣedhasya sāmānyaśāstreṇaiva siddhatvāt . “nātatāyibadhe doṣohantu- rbhavati kaścana ” ityatadapi brāhmaṇādivyatiriktaviṣayameva . yataḥ “agnidogaradaścaiva śastrapāṇirddhanāpahaḥ . kṣetradāraharaścaiva ṣaḍete ātatāyinaḥ ” tathā “udyatāsiviṣāgniśca śāpo- dyatakarastathā . ātharvaṇena hantā ca piśunaścāpi rājani . bhāryyātikramakārī ca randhrānveṣaṇatatparaḥ . evamādyān vi- jānīyātsarbānevātatāyina ” iti —sāmānyenātatāyino- darśitāḥ . ataśca brāhmaṇādaya ātatāyina ātmāditrā- ṇārthaṃ hiṃsānabhisandhinā nivāryamāṇāḥ pramādādyadi vipa- dyeraṃstatra laghu prāyaścittaṃ rājadaṇḍābhāvaśceti ” . brāhmaṇā- dyātatādhibadhe doṣa uktaḥ . ataeva bhīṣmādīnāmā- tatāyināmapi hananena “aśvamedhena śudhyanti mahāpātakina- stvime ” iti bhārate yudhiṣṭhirādīnāṃ mahātakitvamuktam .
The Purāṇa Index
☞
vol. 1,
p. 151 .
Ātatāyins — Those who set fire to buildings, administer
poison, lift their weapons to strike, or practise
ābhicāra or
become talebearers or seditionists.
M. 227. 116-9.