ātapatra
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 108.
ātapatra n. (
-traṃ) A large umbrella of silk or leaves, used in the east as a parasol.
E. ātapa sun-shine, tra what preserves.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 86, col. 1.
ātapa-tra (traṃ) 1. n. A large umbrella
of silk or leaves, a parasol.
Benfey Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 74, col. 1.
ātapatra ātapa-tra (
vb. trā),
n. A
parasol, Kir. 5, 39. — Comp. Ucchi-
līndhra-, i. e. ud-śilīndhra-, adj., f. rā,
having raised mushrooms instead of
parasols, Megh. 11.
Cappeller Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 60.
ātapatra n. a large umbrella used as a parasol.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 134, col. 2.
ā-tapa—tra n. ‘heat-protector’ (
ifc. f(
ā). ,
Megh.;
Kathās.), a large umbrella (of silk or leaves),
MBh. &c.
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 89, col. 1.
ātapatra n. (-traṃ) A large umbrella of silk or leaves, used in the east as
a parasol.
E. ātapa sun-shine, tra what preserves.
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 616.
ātapatra (2.
ā° + tra schützend) n.
Sonnenschirm AK. 2, 8, 1, 32.
H. 717,
Sch. pāṇḍureṇātapatreṇa hemadaṇḍena INDR. 2, 17.
R. 2, 2, 5.
pāṇḍareṇātapatreṇa dhriyamāṇena mūrdhani 4, 38, 31.
SUŚR. 1, 107, 3.
dhavalānyātapatrāṇi PAÑCAT. I, 48.
svahastadhṛtadaṇḍamivātapatram ŚĀK. 103.
RAGH. 2, 13. 47.
padmātapatra 4, 5.
VID. 3. Am Ende eines adj. comp. f.
ā MEGH. 11.
KATHĀS. 21, 2.
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 166, col. 2.
ātapatra n. (adj. Comp. f. ā) Sonnenschirm.
Cappeller Sanskrit Wörterbuch
☞
p. 40, col. 1.
ātapatra n. Sonnenschirm.
Bopp Glossarium Sanscritum
☞
p. 29, col. 1.
ātapatra n. (a solis ardore tuens, e praec. et
tra a r.
trā s. a; cf. tanutra) umbella, «a large umbrella of silk
or leaves». IN. 2. 17.
Abhidhānaratnamālā of Halāyudha
☞
p. 49.
ātapatra;
ātapatraṃ bhavecchatraṃ cāmaraṃ tu prakīrṇakam .
2.1.1.423
Vācaspatyam
☞
p. 649, col. 1.
ātapatra na0 ātapāt trāyate trai—ka . chatre . svārthe kan .
ātapatrakamapyatra . “tamātapaklāntamanātapatram” . “ekāta-
patraṃ jagataḥ prabhutvam” . “padmā padmātapapatreṇa bheje
sāsrājyadīkṣitam” iti ca raghuḥ . “rājyaṃ svaha-
stadhṛtadaṇḍamivātapatram” śaku0 . “tasyātapatraṃ bibharā-
mbabhūve” māghaḥ . “nijātapatrasya talasthale nalaḥ” naiṣa0
ātapatrotpattiryathā bhāra0 ānu0 pa0 92, 93 a0 .
“yadidaṃ śrāddhakṛtyeṣu dīyate bharatarṣabha! . chatrañcopānahau
caiva kenaitat saṃpravarttitam . kathañcaitat samutpannaṃ kima-
rthañcaiva dīyate . na kevalaṃ śrāddhakṛtye puṇyakeṣvapi dīyate .
bahuṣvapi nimitteṣu puṇyamāśritya dīyate . etadvistarato
brahman! śrotumicchāmi tattvataḥ . bhīṣma uvāca . śṛṇu
rājannavahitaśchatropānahavistaram . yathaitat prathitaṃ loke
yathā caitat pravarttitam . yathā cākṣayyatāṃ prāptaṃ puṇya-
tāñca yathā gatam . sarvametadaśeṣeṇa pravakṣyāmi narādhipa! .
jamadagneśca saṃvādaṃ sūryyasya ca mahātmanaḥ . purā ma bhaṣa-
vānsākṣāddhanuṣā'krīḍata pramo . . sandhāya sandhāya śarāṃ-
ścikṣepa kila bhārgavaḥ . tān sarvvān reṇukā kṣiptāṃstasye-
ṣūn dīptatejasaḥ . ānīya sā tadā tasmai prādādasakṛda-
cyuta! . atha tena—sa śabdena jyāyāścaiva śarasya ca .
prahṛṣṭaḥ sampracikṣepa sā ca pratyājahāra tān . tato
madhyāhnamārūḍhe jyeṣṭhāmūle dibākare . sa sāyakān dvijo
muktvā reṇukāmidamabravīt . gacchānaya viśālākṣi! śarā-
netān dhanuścyutān . yāvadetān punaḥ subhru! kṣipā-
mīti janādhipa! . sā gacchantyantarā chāyāṃ vṛkṣasāśritya
bhāvinī . tasthau tasya hi santaptaṃ śiraḥ pādau tathaiva ca .
sthitvā sā tu muhūrttaṃ vai bharttuḥ śāpabhayācchubhā . yayā-
vānayituṃ bhūyaḥ sāyakānalinekṣaṇā . pratyājagāma ca
śarāṃstānādāya yaśasvinī . sā vai khinnā sucārvvaṅgī
padbhyāṃ duḥkhaṃ niyacchatī . upājagāma bharttāraṃ bhayā-
dbharttuḥ pravepatī . sa tāmṛṣistadā krulo vākyamāha śubhā-
nanām . reṇake! kiṃ cireṇa tvamāgateti punaḥ punaḥ .
reṇukovāca . śirastāvat pradīptaṃ me pādau caiva tapodhana!
sūryyatejoniruddhā'haṃ vṛkṣacchāyāṃ samāśritā . etasmāt
kāraṇādbrahmaṃścirāyaitat kṛtaṃ mayā . etacchrutvā mama
vibho! mā krudhastvaṃ tapodhana! . jamadagniruvāca . adyainaṃ
dīptakiraṇaṃ reṇuke! tava duḥkhadam . śarairnipātayiṣyāsi
sūryyamastrāgnitejasā . bhīṣma uvāca . sa visphāryya
dhanurddivyaṃ gṛhītvā ca śarān bahūn . atiṣṭhat sūryyama-
bhito yato yāti tatomukhaḥ” . ityevaṃ krodhena ātmānaṃ
(sūryyaṃ) pātayitumicchave jamaṭhagnaye viprarūpaṃ dhṛtvāgatya taṃ
ca paritoṣya tasmai chatrasupānahau ca sūryyodadāvityuktaṃ
tato'dhyāyāntare yathā .
“etāvaduktvā sa tadā tūṣṇīmāsīdbhṛgūttamaḥ . atha sūryyo'da-
dattasmai cchatropānahamāśu vai . sūryya uvāce . maharṣe!
śirasastrāṇaṃ chatraṃ madraśmivāraṇam . pratigṛhṇīṣva
padbhyāñca trāṇārthaṃ carmmapāduke . adyaprabhṛti caiveha lokaṃ
sampracariṣyati . puṇyakeṣu ca sarvveṣu paramakṣayyameva ca .
bhīṣma uvāca . chatropānahametattu sūryyeṇaitat pravartti-
tam . puṇyametadabhikhyātaṃ triṣu lokeṣu bhārata! . tasmāt
prayaccha vipreṣu cchatropānahamuttamam . dharmasteṣu mahān
bhāvī na me'trāsti vicāraṇā . chatraṃ hi bharataśreṣṭha! yaḥ
pradadyāddvijātaye . śubham śataśalākaṃ vai sa pretya mukha-
medhate” . etallakṣaṇaṃ chatraśabde vakṣyate .