See also āsavaḥ.
1 Rum, spirit distilled from sugar or molasses.
2 Spirituous liquor in general.
E. āṅ, ṣūñ to be generated, and ap aff.
distilled spirit, MBh. 16, 30. — Comp.
Madhu-, m. a spirit distilled from the
blossoms of the Bassia latifolia. Surā-,
n. an inebriating liquor, Man. 11, 95.
Smara-, m. saliva.
n. (-vaṃ)
1. Rum, spirit distilled from sugar or molasses.
2. Spi-
rituous liquor in general.
E. āṅ before ṣūñ to be generated, and
ap aff.
Liqueurs fermentées extraites de certaines plantes.
Rhum, liqueur distillée de mélasse.
āsavadru m. (dru) palmier dattier.
1) das Abkochen; Destillation H. 905.
— 2) Decoct, Abguss, Liquor, häufig ein mit Zucker oder Lauge gemischter Trank SUŚR. 1, 70, 10. 145, 13. 163, 9. kṣāramūtrāsava 10. surāsava 190, 6. MBH. 16, 30. M. 11, 95 (n. als copul. comp. gedeutet). madhvāsava (von den Lexicographen eben so wie surāsava als ein berauschendes Getränk aufgeführt; s. u. dd. Ww.) SUŚR. 1, 190, 8. R. 5, 12, 42. śarkarāsava 14, 44. madirāsava 24. kandamūlaphalāsava SUŚR. 1, 190, 15. 229, 1. 237, 21. 238, 4. kṣīravṛkṣāsava 5. 2, 52, 10. 73, 11. varāsavān VIŚV. 3, 2. āsavasurabhirasa VIKR. 107. mukhaṃ lālāklinnaṃ pibati caṣakaṃ sāsavamiva ŚĀNTIŚ. 1, 29. KATHĀS. 21, 8. vaktrāsava PRAB. 19, 12. DHŪRTAS. 83, 7; vgl. āsyāsava . Ein Brahman darf keinen āsava verkaufen YĀJÑ. 3, 37. Nach AK. 2, 10, 42 und H. 704 : Rum; nach RĀJAN. im ŚKDR. : berauschendes Getränk überh. = kurasa HĀR. 170. das Wort bezeichnet entschieden ein berauschendes Getränk KUMĀRAS. 1, 31 : anāsavākhyaṃ karaṇaṃ madasya .
2) āsavāriṣṭakalpanā ŚĀRṄG. SAṂH. in Verz. d. Oxf. H. 315,a, No. 748. mukhaṃ lālākīrṇaṃ pibati caṣakaṃ sāsavamiva Spr. 3179. gandhalubdho madhukaro dānāsavapipāsayā . abhyetyasukhasaṃcārāṃ gajakarṇajhanajjhanām .. 820.
— Vgl. madhvāsava, mukhāsava, surāsava, smarāsava .
— 1) *Destillation.
— 2) abgezogenes — , destillirtes Getränk , Liqueur , insbes. Rum 294,28. Uebertragen auf das Nass der Lippen.
adusti species, Wils. «Rum, spirit distilled from sugar
or molasses». UR. 69. 4.
“sarvvaṃ pittakaraṃ madyamamlaṃ dīpanarocanam . bhedanaṃ kapha-
vātaghnaṃ hṛdyaṃ vastiviśodhanam . pāke laghu vidāhyuṣṇaṃ
tīkṣṇamindriyabodhanam . vikāśi sṛṣṭaviṇmūtraṃ śṛṇu
tasya viśeṣakam . mārdvīkamavidāhitvānmadhurānvayatastathā .
raktapitte'pi satataṃ budhairna pratiṣidhyate . madhuraṃ taddhi
rūkṣañca kaṣāyānurasaṃ laghu . laghupāki saraṃ śothaviṣama-
jvaranāśanam . mārdvīkālpāntaraṃ kiñcit khārjūraṃ vāta-
kopanam . tadeva viśadaṃ rucyaṃ kaphaghnaṃ karśanaṃ laghu .
kaṣāyamadhuraṃ hṛdyaṃ sugandhīndriyabādhanam . kāsārśo-
grahaṇīdoṣamūtrāghātānilāpahā . stanyaraktakṣayahitā
surā vṛṃhaṇadīpanī . kāsārśograhaṇīśvāsapratiśyāyavinā-
śinī . śvetā mūtrakaphastanyaraktamāṃsakarī surā . chardya-
rocakahṛtkukṣitodaśūlapramārdanī . prasannā kaphavātārśo-
vibandhānāhanāśinī . pittalālpakaphā rūkṣā yavai-
ryyātaprakopaṇī . viṣṭambhinī surā gurvī śleṣmalā tu madhū-
likā . rūkṣā nātikaphā vṛṣyā pācanī cākṣikī smṛtā .
tridoṣo bhedyavṛṣyaśca kohalo vadanapriyaḥ . grāhyuṣṇo-
'jagalaḥ paktā rūkṣastṛṭkaphaśophahṛt . hṛdyaḥ pravāhi-
kāṭopadurnābhānilaśoṣahṛt . vakvaso hṛtasāratvā-
dviṣṭambhī vātakopanaḥ . dīpanaḥ sṛṣṭaviṇmūtro viśa-
ṭo'lpamado guruḥ . kaṣāyo madhuraḥ śīdhurgauḍaḥ pācana
dīpanaḥ . śārkaro madhuro rucyo dīpano vastiśodhanaḥ .
vātaghno madhuraḥ pāke hṛdya indriyabodhanaḥ . tadvat pakva-
rasaḥ śīdhurvalavarṇakaraḥ saraḥ . śophaghno dīpano hṛdyo
rucyaḥ śleṣmārśasāṃ hitaḥ . karśanaḥ śītarasikaḥ śvayathūdara-
nāśanaḥ . varṇakṛjjaraṇaḥ svaryyo vibandhaghno'rśasāṃ hitaḥ .
ākṣikaḥ pāṇḍurogaghnovraṇyaḥ saṃgrāhako laghuḥ .
kaṣāyamadhuraḥ śīdhuḥ pittaghno'sṛkprasādanaḥ . jāmbavo
baddhanisyandastuvaro vātakopanaḥ . tīkṣṇaḥ surāsavo hṛdyo
mūtralaḥ kaphavātanut . mukhapriyaḥ sthiramado vijñeyo'-
nilanāśanaḥ . laghurmadhvāsavaśchedī mehakuṣṭhaviṣāpahaḥ .
tiktaḥ kaṣāyaśophaghnastīkṣṇaḥ svāduravātakṛt . tīkṣṇaḥ
kaṣāyo madakṛddurnāmakaphagulmahṛt . kṛmimedo'nilaharo
maireyo madhuro guruḥ . balyaḥ pittaharo varṇyo mṛdvī-
kekṣurasāsavaḥ . śīdhurmadhūkapuṣpottho vidāhyagnibalapradaḥ .
rūkṣaḥ kaṣāyakaphahṛdvātapittaprakopaṇaḥ . nirdiśedrasata-
ścānyān kandamūlaphalāsavān . navaṃ madyamabhisyandi guru
vātādikopanam . aniṣṭagandhaṃ virasamahṛdyañca vidāhi
ca . sugandhi dīpanaṃ hṛdyaṃ rociṣṇu kṛmināśanam .
sphuṭasrotaskaraṃ jīrṇaṃ laghu vātakaphāpaham . ariṣṭo
dravyasaṃyogasaṃskārādadhiko guṇaiḥ . bahudoṣaharaścaiva doṣā-
ṇāṃ śamanaśca saḥ . dīpanaḥ kaphavātaghnaḥ saraḥ pitta-
viśodhanaḥ . śūlāghmānodaraplīhajvarājīrṇṇārśasāṃ hitaḥ .
pippalyādikṛto gulmakapharogaharaḥ smṛtaḥ . ciki-
tsiteṣu vakṣyante'riṣṭā rogaharāḥ pṛthak . ariṣṭāsa-
vaśīdhūnāṃ guṇān karmmāṇi cādiśet . buddhyā yathāsvaṃ
saṃskāramavekṣya kuśalo bhiṣak . sāndraṃ vidāhi durgandhaṃ
virasaṃ kṛmilaṃ guru . ahṛdyaṃ taruṇaṃ tīkṣṇamuṣṇaṃ durbhā-
janasthitam . alpauṣadhaṃ paryyuṣitamatyacchaṃ picchilañca
yat . tadvarjyaṃ sarvvadā madyaṃ kiñciccheṣantu yadbhavet .
tatra yat stokasambhāraṃ taruṇaṃ picchilaṃ guru . kaphaprakopi
tanmadyaṃ durjarañca viśeṣataḥ . pittaprakopi bahulaṃ tīkṣṇa-
muṣṇaṃ vidāhi ca . ahṛdyaṃ phenilaṃ pūti kṛmilaṃ virasaṃ
guru . tathā paryyuṣitañcāpi vidyādanilakopanam . sarvva-
doṣairupetantu sarvadoṣaprakopaṇam . cirasthitaṃ yātarasaṃ
dīpanaṃ kaphavātajit . rucyaṃ prasannaṃ surabhi madyaṃ sevyaṃ ma-
dāvaham . tasyānekaprakārasya sadyasya rasavīryyataḥ . sau-
kṣmyādauṣṇyācca taikṣṇyācca vikāśitvācca vahninā . sametya
hudayaṃ prāpya dhamanīrūrddhvamāgatam . vikṣobhyendriyacetāṃsi
vīryyaṃ madayate'cirāt . cireṇa śleṣmike puṃsi pānato
jāyate madaḥ . acirādvātike dṛṣṭaḥ paittike śīghrameva tu .
sātvike śaucadākṣiṇyaharṣamaṇḍanalālasaḥ . gītādhyayana
saubhāgyasuratotsāhakṛnmadaḥ . rājase duḥkhaśīlatvamātma-
tyāgaṃ sasāhasam . kalahaṃ sānubandhantu karoti puruṣe
madaḥ . aśaucanidrāmātsaryyāgamyāgamanalolatāḥ . asa-
tyabhāṣaṇañcāpi kuryyāddhi tāmase madaḥ . raktapittakaraṃ
śuktaṃ chedi bhuktavipācanam . vaisvaryyaṃ jaraṇaṃ śleṣmapāṇḍu-
krimiharaṃ laghu . tīkṣṇoṣṇaṃ mūtralaṃ hṛdyaṃ kaphaghnaṃ kaṭu-
pāki ca . tadvattadāsutaṃ sarvaṃ rocanañca viśeṣataḥ . gauḍāni
rasaśuktāni madhuśuktāni yāni ca . yathāpūrvvaṃ gurutarāṇya-
bhisyandakarāṇi ca . tṛṣāṃ tu dīpanaṃ hṛdyaṃ hṛtyā-
ṇḍukṛmiroganut . grahaṇyarśovikāraghnaṃ bhedi sauvīrakaṃ
tathā . dhānyāmlaṃ dhānyayonitvāddīpanaṃ dāhanāśanam .
sparśātpānāttu pavanakaphatṛṣṇāharaṃ laghu . taikṣṇyācca nirha-
redāśu kaphaṃ gaṇḍūṣadhāraṇāt . mukhavairasyadaurgandhyamala-
śoṣaklamāpaham . dīpanaṃ jaraṇaṃ bhedi hitamāsthāpaneṣu
ca . samudramāśritānāñca janānāṃ sātmyamucyate .”
smṛtau tu jātibhedena madyaviśeṣapānaniṣedhārthaṃ madya-
vibhāgādi darśitaṃ yathā prā0 vi0 manuhārītayamaiḥ .
“surā vai malamannānāṃ pāpmā ca malamucyate . tasmādbrāhmaṇa
rājanyau vaiśyaśca na surāmpibet” . tathā ca śrutiḥ “surā
vai malamannānāmanṛtaṃ pāpmatamaṃsureti” . yadyapyannaśabdaḥśūka-
dhānyataṇḍulavikāraviśeṣa odane prasiddhastathāpi bahutara
vacanāt piṣṭayavānnādivikāramapi lakṣayati . tenānna-
vikāraviśeṣomadahetuḥ surā ityucyate . atriḥ . “gauḍī-
paiṣṭī ca mādhvī ca vijñeyā trividhā surā . yathaivaikā tathā
sarvvā na pātavyā dvijottamairiti” trividhaiva sureti pana-
sādivikāravyāvṛttasya tritayasyānugatasyaikasya pravṛttinimi-
ttasyābhāvāt na pānakriyāvyāpyatvam itaravyāvarttakadharmmaśca
mahāpātakahetupānakarmatvamupādhiḥ surājñānādhīnaṃ mahā-
pātakaṃ tajjñānādhīnañca surājñānam itaretarāśrayāpatteḥ-
pulastyavacanavirodhācca yathā pulastyaḥ . “pānasaṃ drākṣaṃ mādhūkaṃ
khārjjūraṃ tālamaikṣavam . mākṣikaṃ ṭāṅkaṃ mādhvīkamaireyaṃ nāri-
kelajam . samānāni vijānīyānmadyānyekādaśaiva tu .
dvādaśantu surā madyaṃ sarveṣāmadhamaṃ smṛtam” . anenaikādaśānāṃ
surātvaṃ niṣedhati . madyaśabdastu madahetudravadravyamātra-
vacanaḥ asmādeva vacanāt na tu madyamātraṃ surāśabdasyārthaḥ
tathā ca vṛhaspatiḥ . “gauḍīṃ mādhvīṃ sūrāṃ pairṣṭī pītvā-
vipraḥ samācaret . taptakṛcchraṃ parākañca cāndrāyaṇamanukra-
māt” . trayāṇāṃ surātve krameṇa prāyaścittatrayaṃ na syāt .
tathā bhaviṣye “surā paiṣṭī tu mukhyoktā na tasyaścetare same” .
paiṣṭīti taṇḍulavikāramātropalakṣaṇam . itare gauḍī-
mādhvyau . ato annavikāra eva surāśabdasya mukhyatvāt
trividhā sureti gauḍīmādhvyorgauṇasurātvajñāpanārtham tenai-
tatpāne'pi mahāpātakatvamatidiśati yathaivaikā tathā sarveti
paiṣṭyāṃ pūrvvaprasiddhiṃ darśayati yathā paiṣṭī surā tathā sarvvā
gauḍī mādhvī ca . pūrvavacanoktāpi paiṣṭī dṛṣṭāntatvenātra-
darśitā . na pātavyā dvijottamairbrāhmaṇairityarthaḥ .
traivarṇṇikaparatve uttamapadānarthakyāt . na tu bahuvaca-
nānarthakyaparīhārārthamuttamaprātipādikānarthakyaṃ yuktaṃ
bahuvacanasya sajātīyopasthāpakatvena caritārthatvāt . ato
brāhmaṇasya trividhasurāpānaṃ mahāpātakam . “kṣatriyavaiśya-
yostu” surā vai malamannānāmiti vacanena paiṣṭyeveti sthitam
govindarājaviśvarūpavīreśvarāṇāmayamanumato'rthaḥ . ata
eva “evaṃ mādhvī ca gauḍī ca paiṣṭī ca trividhā surā .
dvijātibhirnnapātavyā kadācidapi karhicit” itimanuvaca-
ne'pi dvijātipadaṃ brāhmaṇaparameva . ataeva dvividhasurā-
pāne kṣatriyādīnāṃ mahāpātakaṃ tāvadastu doṣābhāvamevāha
vṛddhayājñalkyaḥ . “kāmādapi hi rājanyovaiśyo vāpi katha-
ñcana . madyamevāsurāṃ pītvā na doṣaṃ pratipadyate” tadevaṃ paiṣṭī
niṣedhastraivarṇṇikānām gauḍīmādhvīniṣedhastu brāhmaṇasyaiva
nanu brāhmaṇarājanyāviti kartṛviśeṣaṇaṃ puṃliṅgaṃ tatra vivakṣi-
tam ataḥ kathaṃ vrāhmaṇyāḥ surāpānaṃ mahāpātakam ucyate
niṣidhyamānakriyāyāvidheyatvena tatkartturanupādeyatvātta
dviśeṣaṇaṃ liṅgamavivakṣitam havirubhayatvavat . atasta-
jjātistrīṇāmapi pānaniṣedhaḥ . tathā ca bhaviṣye
“tasmānna peyaṃ vipreṇa surāmadyaṃ kathañcana . brāhmaṇyāpi na
peyā vai surā pāpabhayāvahā” . “yadvrāhmaṇī surāpī syānna tāṃ
devāḥ patilokaṃ nayantīti” śrutiḥ . “patatyarddhaśarīreṇa
bhāryyā yasya surāṃ pibet . patitārddhaśarīrasya niṣkṛtirno-
papadyate” . na caivaṃ kṣatriyavaiśyastrīṇāmaniṣedhaḥ brāhmaṇī-
padasya niṣiddhasurāpānakarttabhāryyopalakṣakatvāt “bhāryyā yasya
surāṃ pibediti sāmānyaśravaṇācca .
vedavihitaḥ madyasavanaprakārastu sautrāmaṇīśabde vakṣyate .
“yakṣarakṣaḥpiśācānnaṃ madyaṃ māṃsaṃ surāsavam . tatbrāhma-
ṇena nāttavyaṃ devānāmaśnatā haviḥ” manuḥ . “anāsavākhyaṃ
karaṇaṃ madasya” kumā0 . “nānāsavapātrasaṅghulam”
kāda0 . “mukhaṃ lālāklinnaṃ pibati caṣakaṃ sāsavamiva”
śāntiśa0 . “saṃvidāsavayormadhye saṃvidaiva garīyasī”
tantra0 . bhāve ghañ . 2 madyāderabhiṣave (madacoyāna)
āsūyate'tra ādhāre ghañ . 3 abhiṣavapātre . ā + sū-
prasave ac . 6 prasavakarttari tri0 . “devasya saviturmati-
māsavaṃ viśvadevyam” śrutiḥ .