• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • āsatti

    See also āsattiḥ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 126.
    āsatti f. (-ttiḥ)

    1 Intimate union, meeting, junction.

    2 Gain, profit, acquirement.

    3 In logic, connexion or relation between two or more proximate terms and the sense they convey.

    E. āṅ, ṣada to go, affix ktin.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 102, col. 1.
    ā-satti (ttiḥ) 1. f. Intimate union;
    connexion; relation; gain.

    Benfey Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 92, col. 2.
    āsatti āsatti, i. e. ā-sad + ti, f.

    Juxtaposition (of words), Bhāṣāp. 81;

    82. Connection, Bhāṣāp. 63.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 135, col. 1.
    Ā-satti, is, f. intimate union, meeting, junction;

    gain, profit, acquirement; (in logic) connection or

    relation between two or more proximate terms and

    the sense they convey.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 70.
    āsatti f. close connection, union.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 43, col. 3.
    āsatti ā-satti, f. connexion.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 160, col. 2.
    ā-satti f. vicinity, proximity
    ☞ p. 160, col. 2.
    intimate union
    ☞ p. 160, col. 2.
    uninterrupted sequence (of words = saṃ-nidhi, q.v.), continual succession, Sāh.; Nyāyak.; Ragh. &c.
    ☞ p. 160, col. 2.
    embarrassment
    ☞ p. 160, col. 2.
    perplexity, MBh.
    ☞ p. 160, col. 2.
    reaching, obtaining
    ☞ p. 160, col. 2.
    gain, profit, L.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 103, col. 2.
    āsatti

    f. (-ttiḥ)

    1. Intimate union, meeting, junction.

    2. Gain, profit,
    acquirement.

    3. In logic, connexion or relation between two or
    more proximate terms and the sense they convey.

    E. āṅ before
    ṣad to go, affix ktin.

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 84, col. 2.
    āsatti āsatti f. (sad) rapprochement, réunion; assemblée.

    Obtention; gain.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 128, col. 1.
    ā-satti- f. connexion, lien immédiat ; perplexité , situation sans issue.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 736.
    āsatti (von sad mit ā) f.

    1) Anschluss, unmittelbare Verbindung H. an. 3, 250. MED. t. 95. der Worte in einem Satze SĀH. D. 8, 17. 22.

    — 2) Erlangung H. an. MED.

    ☞ vol. 5, p. 1130.
    āsatti

    1) BHĀṢĀP. 81. saṃnidhānaṃ tu padasyāsattirucyate 82. āsattirāśrayāṇāṃ tu sāmānyajñānamiṣyate 63.

    — 3) das in-die-Enge-Kommen, Verlegenheit, ein Zustand, in dem man keinen Rath weiss: na ca te kvaci dāsattirbuddheḥ prādurbhaviṣyati MBH. 12, 1878. = avasannatā NĪLAK.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 194, col. 1.
    āsatti f.

    — 1) Anschluss , unmittelbare Verbindung.

    — 2) das in die Enge Kommen , Verlegenheit , Rathlosigkeit.

    — 3) *Erlangung.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 879, col. 1.
    āsatti strī ā + sada—ktin . 1 naikaṭyasaṃbandhe 2 prāptau nyāyamate
    3 pratyakṣajanakasannikarṣe “āsattirāśrayāṇāṃ tu sāmānyajñāna-
    miṣyate” bhāṣā0 . 4 śābdabodhopayoginyāmavyavadhānena
    ṣadajanyapadārthopasthitau . “āsattiyogyatākāṅkṣātāt-
    paryyajñānamiṣyate . kāraṇasannidhānantu padasyāsattirucyate,
    bhāṣā0 “yatpadārthasya yatpadārthenānvayo'pekṣitastayoravyava-
    dhānenopasthitiḥ kāraṇam . tena girirbhuktamagnibhān deva-
    dattenetyādau na śābdabodhaḥ . nīlo ghaṭo dravyaṃ paṭa ityā-
    dāvāsattibhramācchābdabodhaḥ . āsattibhramācchābdabhramā-
    bhāve'pi na kṣatiḥ . nanu yatra chatrī kuṇḍalī vāsasvī deva-
    datta ityuktaṃ tatrottarapadasmaraṇakāle pūrvapadasmaraṇasya nāśāt
    avyavadhānena uttarapadasmaraṇāsambhava iti cenna pra-
    tyekapadasaṃskāraiścaramatāvadviṣayakasmaraṇasyāvyavadhānenotpatteḥ
    nānāsannikarṣairekapratyakṣasyeva nānāsaṃskārairekasmaraṇotpatte-
    rapi sambhavāt . tāvatpadasaṃskārasahitacaramavarṇṇa jñānasyī-
    dbodhakatvāt . kathamanyathā nānāvarṇakapadasmaraṇam . parantu
    tāvatpadārthānāṃ smaraṇādekadaiva khalekapotanyāyāt tāva-
    tpadārthānāṃ kriyākarmmabhāvenānvayabodharūpaḥ śabdabodho
    bhavatīti kecit” muktā0 .

    śābdabodhatuheḥ āsattiśca śabdacintāmaṇau nirūpitā
    yathā . “āsattiścāvyavadhānenānvayapratiyogyupasthitiḥ sā
    ca smṛtirnānubhavo'tonānyonyāśrayaḥ atha nānāviśeṣaṇa-
    kakarmmakartṛkaraṇādhikaraṇakriyādipadajñānajanyakramikapadārtha-
    smṛtīnāṃ na yaugapadyaṃ sambhavati āśutaravināśināṃ
    kramikāṇāṃ melakānupapatteriti kathantāvatpadārthānvaya-
    bodhaḥ viśeṣaṇajñānasādhyatvādviśiṣṭajñānasyeti cet śrautra-
    pratyekavarṇṇānubhavajanyasaṃskāramelakādeva tāvatpadasmṛtiḥ
    tata ekadaiva tāvatpadārthasmṛtau satyāṃ vākyārthānubhavaḥ na
    cānyaviṣayasaṃskāreṇānyasya na smaraṇamiti vācyaṃ vākyā-
    rthānubhavānupapattyā phalabalena saṃskārāṇāṃ parasparasahakāreṇa
    tatraikasmaraṇakalpanāt pratyekavarṇṇasaṃskārāṇāmivānanyagati-
    katayā padasmaraṇe . atha “yadyadākāṅkṣitaṃ yogyaṃ sanni-
    dhānaṃ prapadyate . tena tenānvitaḥ svārthaḥ padairevāvagamyate”
    nacaivamanvayāntarābhidhānaṃ na syāt viramya vyāpārābhāvā-
    diti vācyaṃ evamapi prathamamanvaye hetvanupanyāsāt
    uttarasya hīdaṃ sāmagrīvaikalyaṃ na pūrvvasyeti cet astu-
    tāvadevaṃ tathāpi caramantāvatpadārthaghaṭitavākyārthānubhave
    uktaiva gatirananyagatikatvāt . atra vadanti . sannidhānaṃ-
    padajanmaivānvayabodhahetuḥ dvāramityādāvadhyāhṛtenāpi pidhā-
    nādinānvayabodhadarśanāt na ca dvāraṃ pidhehītiśabda evādhyā
    hriyate anupayogāt arthasyaivānvayapratiyogitvādā-
    vaśyakatvācca arthāpatterupapādakaviṣayakatvāt . na ca śabda-
    mātramupapādakamapi tu tadarthaḥ . avaśyaṃ kalpyārthasāhaca-
    ryyeṇa daivavaśasampannaśabdasmṛteranyathāsiddheḥ anyathā pada-
    bodhitasyaivārthasyānvayabodhakatvamiti niyamaśaktikalpanā-
    pattiḥ svārthānvayaparatvācchabdānāṃ dvāramiti na pidhānānva-
    yabodhakamiti tadanvayabodhārthamavaśyaṃ śabdakalpanamiti
    cet lakṣaṇāyāṃ vyabhicārāt tatrākṣepākṣiptena kartrā-
    'nvayabodhācca atha dvārapadasahabhāvamātraṃ pidhehi
    śabdasya kalpyate lāghavāt na ca pidhānābhidhāyakāneka
    śabdopasthitau vinigamakavirahaḥ saṃskāratāratamyāt-
    padaviśeṣasmṛteriti cet na ākāṅkṣādimatpratiyogya-
    nvitasvārthaparatvasya kḷptatvāllāghavenārthādhyāhārāt na ca
    śrutapadāni labdhaprayojanānīti kathamadhyāhṛte teṣāṃ tāt-
    paryyamiti vācyaṃ śrutārthānvayānupapattyādhyāhṛte tātparyyāt
    kathantarhodanaṃ pacatītyatra samabhivyāhṛtamātrādanvayabodhaḥ
    kalāyāderapi smṛtatvāditi cet na tātparyyaniyamāditya-
    vehi “yatparaḥ śabdaḥ saśabdārthaḥ” iti nyāyāt anyathā
    tavāpi daivaśāt smṛtakalāyapadopasthānenānvayabodhaḥ
    syāt atha devadatta odanamityādivākye kriyāpadādhyā-
    hārābhāvena kartturanabhidhānāt tṛtīyā syāditi cet
    na adhyāhṛtenāpi pacatipadena kartturanabhidhānāt . kartṛ-
    saṃkhyābhihiteti cet na, devadattasya pākaityatra tṛtīyāpatteḥ
    tātparyyatastatra vyavastheti cet tulyaṃ manu dvāraṃ pidhehītyādau
    pidhānaśābdānubhave pidhānopasthāpakapadatve nānvayabadho
    janakatvamiti cet na anvayapratiyogyupasthāpakapadatvena-
    janakatvāt na tu tadupasthāpakayāvatpadatvena gauravāt evaṃpi-
    dhānānvayabodhe'pi anyathā gauṇalākṣaṇikayoranvayabodhona
    syāt tayorananubhāvakatvāditi ucyate kriyāpadopasthā-
    pitā kriyā kārakapadopasthāpitaṃ ca kārakaṃ parasparamākā-
    ṅkṣati na tūpasthitimātram anyathā dvāraṃ karbhatā pidhehi
    dvāraṃ pidhānaṅkṛtirityatrāpi kriyākarmādhyāhāra ivānvayabodha-
    prasaṅgaḥ kriyākarmmaṇorupasthitestulyatvāt evaṃvidhapadopasthāpi-
    te parasparamākāṅkṣā nāstīti cet tarhyākāṅkṣāyāṃ pada viśeṣo
    pasthāpitatvaṃ tantraṃ natūpasthitimātram . arthaviśeṣe'sādhutvāt
    na tatrānvayabodha iti cet na pidhehīti padaṃ vinā dvāra
    mityasyāpyasādhutvāt tadarthaprayoge sādhutvasya tulyatvāt sā-
    dhutvajñānasyānvayabodhe'prayojakatvācca goṇītyādyapabhraṃśādāva
    pyanvayabodhācca na cātrāsaṃsargāgrahobādhakābhāvāt .
    tasmāt kriyāpadasya kārakapadena, kārakapadasya ca kriyāpadena
    sahānvayabodhakatvaṃ natvekaṃ vināparasya . api ca sakarmmaka-
    kriyāpadaprayogaṃ vinā dvitīyānupapattiḥ kriyāpa-
    dārthayoge dvitīyā cet ṣaṭaḥ ānayanaṃ kṛtirityatrāpi
    dvitoyāpatteḥ tathā puṣpebhya ityatra spṛhayatipadādhyāhāraṃ
    vinā caturthyanupapattiḥ yadi ca smṛhayatipadārthayoge caturthī
    tadā puṣpamicchatītyatrāpi syāt spahayatīcchati padayorekā-
    rthatvāt . atha sādhutvārthaṃ dvāraṃ puṣpebhya ityatra pidhehi spṛha
    yati padādhyāhāro'numanyate natvambayabodhārthaṃ tasyānvaya
    pratiyogijñānādevotpatteriti cet tarhi kriyāpadaprayogaṃ
    vinā na kārakavibhaktiḥ kārakapadaprayogaṃ vinā na tadanvaya
    yogyaṃ kriyāpadamiti kebalakārake kriyāpadādhyāhāraḥ
    kevalakriyāyāñca kārakapadādhyāhāraḥ sādhutvārthamāvaśyaka
    iti tajjanyaivopasthitiranvayabodhaupayikī . tasmāt kriyā
    kārakapadopasthāpitayoreva kriyākārakayoḥ parasparānvaya
    iti śabdādhyāhāraeva karttrākṣepe vakṣyāmaḥ” .

    vyākhyātaṃ caitat mathurānāthena diṅmātramatrodāhriyate
    “āsattiṃ nirūpayati āsattiśceti anvayapratiyo-
    ginoḥpadārthayoravyavadhānenopasthitirāsattirityarthaḥ svā-
    vyavahitatvasambandhena tatpadārthopasthitimatī tatpadārtho-
    pasthitistatpadārthe tatpadārthasyāsattiriti phalitārthaḥ
    nacaivamāsannānāsannavibhāgavyāghātaḥ samūhālambanarūpapadā-
    rthopasthitereva sarvatra śābdābodhopayogitayā girirbhukta-
    magnimān devadattenetyādāvapi śābdānubhavāvyavahita-
    pūrvvavarttisamūhālambanopasthitimādāyaivāvyavadhānenopasthiti
    sattvāt upasthiteraikyena vyavadhānāsambhavāditi vācyaṃ
    bhedagarbhāvyavadhānasya pūrvottarakṣaṇasādharaṇasyātra praveśāt tacca
    khadhvaṃ sādhikaraṇabhinnatve sati yaḥ svaprāgabhāvādhikaraṇasamaya
    prāgabhāvānadhikaraṇakṣaṇastadavacchedena khasamavāyideśotpattika
    tvesati svabhinnatvam . itthañca prathamaṃ yā pratyekapadebhyaḥ pratyeka
    padārthānāṃ kramikā smṛtiḥsaivāsattiranvavayabodhāvyavahita-
    pūrvvavarttisamūhālambanarūpīpasthitiḥ . ataevāsattijñānaṃ
    hetuḥ pratyekapadajanyapadārthopasthitīnāmāśuvināśinīnāṃ
    yugapacchābdabodhāt pūrvvamasambhavena svarūpasaddhetutvāsambhavāt
    nacaivaṃ daṇḍī kuṇḍalī khaḍgī devadattaityādāvekaviśeṣya-
    kanānāviśeṣaṇakānvayabodhasthale āsattyabhāvaprasaṅkaḥ tatra vi-
    śeṣaṇo pasthiterviśeṣaṇāntaropasthityā vyavadhānāditi vācyaṃ
    prakṛtānvayabodhānanuguṇāyaḥ svadhvaṃsādhikaraṇakṣaṇastadbhinna-
    tyasyāvyavadhānaghaṭakībhūtasatyantadalārthatvāt viśeṣaṇāntaro-
    pasthirikṣaṇaśca na prakṛtānvayabuddhyananuguṇaḥ ananuguṇatvañca
    phalabalakalpya yādṛśayādṛśakṣaṇena vyavadhāne'pyanvayabodho'-
    nubhavasiddhastatkṣaṇabhinnatvasyaivānanuguṇatvarūpatvāt . ataeva
    girirbhuktamityādau bhuktādipadārthopasthitikṣaṇoyatraika-
    padoccāraṇānantaraṃ cirataraṃ vilambyānyapadamuccāritaṃ tatrā
    vyavadhāyakakṣaṇo'pricānanuguṇastatrānvayabodhānutpatteriti-
    tadubhayatra nāsattiḥ . nacaivaṃ yatra padopasthitirvyavadhānena,
    padārthopasthitiścāvyavadhānena, tatrāṣyāsattyāpattiriti vācyaṃ
    tatpadopasthityavyavahitatatpadopasthitikanyā tatpadārtho
    pasthiteravyavadhānena tatpadārthopasthitistatpadadvayajanyatat-
    padārthayoranvayabodhe āsattiriti vivakṣitatvāt . evañca
    yatra padopasthitiravyavadhānena, padārthopasthitiśca vyavadhānena,
    yatra vā padārthopasthitiravyadhānena, padopasthitiśca vyavadhānena,
    tatrobhayatrāpi nāsattiḥ kintvekapadopasthitijanyapadārthopa-
    sthitiraparapadopastitiśca samūhālambanarūpā tato'parapadā-
    rthopasthitiḥ padāntaropasthitiśca samūhālambanarūpetyā-
    dikrameṇa padārthopasthitistatraivāsattiḥ padopasthite
    ravyavadhānamapi pūrvottarakṣaṇasādhāraṇaṃ prakṛtānvayabodhā-
    nanuguṇalakṣaṇaghaṭitaṃ bodhyam nanu āsattibhramādanvabodha
    iti sarvairgīyate sa kutreti vācyaṃ yatra vyavahitapadopa-
    sthitāvavyavahitatvadhīrvyavahitāyāṃ padārthopasthitau avya-
    vahitatvadhīrvā tatra tatsambhavāt . athaivamāsattijñānasya
    śābdakodhahetutverūpasatyāḥ padajanyapadārthopasthiteḥ pṛthak-
    kāraṇatve kiṃ mānaṃ, na ca viśeṣaṇajñānasādhyaṃ viśiṣṭa-
    jñānamiti viśeṣaṇajñānatvena kāraṇamiti vācyam āsa-
    ttijñānasyaiva padārthaviṣayakatvena viśeṣaṇajñānatvāditi
    cenna tadvilambenāpi śābdadhīvilambāt tasyāpi pṛthak-
    kāraṇatvāt na ca tadvyatirekasthāne āsattivilambādeva
    śābdadhīvilamba iti vācyaṃ nahyāsattiḥ svarūpasatī
    hetuḥ kintu tajjñānameva tadvyatirekasthāne'pi sambhavāditi
    nirṇayakṛtastadasat ekalaḍupasthāpyakṛtivarttamānatvayoranvaya-
    bodhasthāne'vyāpteryatrānumityādinā ekadaiva padajāta
    manumitaṃ smṛtaṃ vā tataśca samūhālambanapadārthasmaraṇaṃ
    jātaṃ tatrāvyāpteśca tatra pratyekapadārthopasthiterabhāvāt naca
    tatrāpi kramikapratyekapadārthopasthitiḥ kalpanīyeti vācyam
    anubhavavirodhāt pratyekapadārthopasthitimantareṇāpi tatra
    śābdabodhasyānubhavikatvāt kiñcaitasyāḥ svarūpasaddhetutvaṃ svaya-
    meva nirākṛtaṃ kramikapratyekapadārthopasthiteḥ śābdabo-
    dhāt pūrvvaṃ cinaṣṭatvāt nāpyetajjñānaṃ kāraṇaṃ
    mānābhāvāt nahyapasthitijñānavilambāt śābdabodhavilamba-
    ānubhavikaḥ na ca daivādadṛṣṭādinā padārthopasthitau pada-
    janyatvabhrameṇa śābdabodhānudayāt tajjñānasyāpi hetutvamiti
    vācyaṃ vṛttyā padajanyapadārthopasthiteḥ svarūpasatohetutvā-
    ttadbhrame śābdabodhābhāvāt avyavadhānāṃśavaiyarthyācca na
    caitadbhramānantaraṃ śābdānubhavadarśanādetajjñānaṃ heturiti
    vācyaṃ nahi yatsattve yadutpadyate tadeva tatkāraṇaṃ,
    ghaṭāvyavahitapūrvvavarttiyāvatpadārthānāmeva ghaṭahetutvāpatteḥ
    na ca padajanyapadārthopasthitau avyavahitatvāvyavahitapada-
    janyatvayoḥ saṃśaye vyavahitatvavyavahitapadajanyatvaniścaye ca
    śābdabodhānutpattestanniścayohetuḥ tayoḥ pratibandhakatvakalpane
    gauravāditi vācyaṃ tātparyyajñānasattve vyavahitatvavya-
    vahitapadajanyatvagrahe'pi śābdabodhadarśanādanutpatterevā-
    siddheḥ nacaivaṃ vyavahitapadakadambātmakaślīkādau yojanāyāṃ
    kāritāyāmevānvayavodhonatvanthathā ityatra kiṃ vījamiti
    vācyaṃ yojanāyāstātparyyagrāhakatvāt . ataeva yasya
    yojanāṃ vinaiva tātparyyagrahastasya na yojanāpekṣā . etena
    anvayapratiyogipadaṃ tadupasthāpakaparaṃ tathā ca tadupasthāpa-
    kapadopasthityavyavadhānena tadupasthāpakapadopasthitistayo
    rāsattiḥ na tu padārthopasthitīnāmavyavadhānamapekṣitamiti
    keṣāñcinmatamapyapāstaṃ vakṣyamāṇānyonyaśrayāśaṅkānutthiteḥ
    samūhālambanopasthitimādāya sarvvatrāsyāḥ sattvena
    āsannānāsannārthavibhāgavyāṣāsāpatteḥ . na ca bhedagarbhamavya-
    vadhānaṃ vivakṣaṇīyaṃ pūrvvoktadoṣāṇāmapi vṛtteḥ . etaj-
    jñānasya kāraṇatveuktarūpeṇa mānābhāvācca . kecittu avyava-
    dhāneneti viśeṣaṇe tṛtīyā anvayapratiyogipadañca anva-
    pratiyogina upasthiti ryasmāt iti vyutpatyā anvaya-
    pratiyogyupasthāpakaparaṃ tathā ca tatpadārthānvitatatpadā-
    rthaśābdavuddhau tatpade tatpadāvyavadhānamāsattiḥ natūpa-
    sthitīnāmavyavadhānaṃ vivakṣitaṃ mautiślokādau lipyādi-
    rūpadīṣaviśeṣāt avyavadhānabhrameṇānvayabodhaḥ . na caivaṃ
    ślokādau yojanāyāmapyanvayabodho na syāt vaktredaṃvyava-
    dhānenoccāritamiti viśeṣadarśanena bhramāsambhavāt iti
    vācyaṃ yojanayopasthitavākyāntarādeva tatrānvayabodhāt
    na tu ślokāditaḥ . avyavadhānañcānanuguṇakṣaṇabhedābheda
    sādhāraṇaṃ svaparasādhāraṇañca vācyaṃ tenaikapadādyupasthi-
    tayoḥ kṛtivarttamānatvayoranvayabodhe'pi na kāpyanupapatti-
    rityāhuḥ tadapyasat vakṣyamāṇānyonyāśrayaśaṅkānutthitestāt
    paryyādijñānasattve avyavadhānajñānābhāve'pi śābdabuddherānu-
    bhavikatvācca navyāstu vṛttyā padadhojanyapadārthopasthitirā-
    sattiriyañca svarūpasatyeva hetuḥ ata eva trisūtryām āsa-
    ttistu yadyapi svarūpasatyeva prayojikā ityādiprabhāka-
    ropādhyāyenoktaṃ na ca etapyā api kāraṇatve-
    mānābhāva iti vācyaṃ tathāsati ānayeti vākyamā-
    karṇṇayataḥ pratyakṣeṇa ghaṭaṃ paśyatoghaṭasya śābdabodhāpatteḥ
    ghaṭamānayeti vākyamākarṇṇayataḥ kāraṇatayā ghaṭapadakāraṇā
    kāśasmaraṇavata ākāśasya śābdabodhāpatteḥ nacaivaṃ giri-
    rbhuktamagnimān devadattenetyāditogiriragnimān bhuktaṃ
    devadattenetyanvayabodhāpattiriti vācyaṃ tathā tātparyya-
    grahasattve iṣṭāpatteḥ kadācittu tatra tathānvayabodhasya
    sarvaireva iṣṭatvāt nacaivaṃ kvacidyojanāyāḥ kathamupayoga-
    itivācya tātparyyagrahārthaṃ tadupayogitetyuktatvāditi prāhuḥ
    avyavadhānenānvayapratiyogyupasthitirāsattiruktā sā ca
    śābdabodhādeva tathā ca tasyāpi āsattiḥ kāraṇaṃ sā ca
    śābdabuddhirūpā tasyāñca yadyaparāsattiḥ kāraṇaṃ tadā ata-
    vasthā phalībhūtā cet anyonyāśraya ityataāha sā ceti
    prasaṅgādanvayabodhanirvāhakapadajanyapadārthopasthitiparipāṭīṃ
    pradarśayitumāśaṅkate atheti navyāstu nanu vṛttyā pada janyapa-
    dārthopasthitiścedāsattistadā nānāviśeṣaṇakasthāne kathamanvaya-
    bodhaḥ? sarvvāsāṃ padārthopasthitīnām ekadā'sambhavādi-
    tyāśaṅkate atheti ityāhuḥ . melakaṃ melanam . viśeṣaṇajñāna-
    sādhyatvāditi viśeṣaṇaṃ padārthastadupasthitisādhyatvāt ityarthaḥ
    vṛttyā padadhījanyeyādiḥ . viśiṣṭajñānasya śābdabodhānubha-
    vasya . melakāt samūhāt ekadaiva tāvatpadasmṛtiḥ na ca saka-
    lapadagocarasmaraṇābhāve'pi pratyekapadānubhavajanitapratyekapadārtha-
    smaraṇāhitasaṃskārebhya eva sakalapadārthagocaramanekaṃ smaraṇaṃ
    sambhavati tathā ca sakalapadagocaraikarmmaraṇaparyyantānudhā-
    vanaṃ viphalamiti vācyaṃ prakārāntareṇa padārthopasthiteḥ
    śābdabodhāhetutvāt padajñānajanyatvopapattaye tadanudhāvanāt
    nanu śrotreṇa pratyekapadānubhavo'pi na sambhavati tathāhi
    ādau ghotpattistato dvitīyakāle ghaghatvanirvikalpakotpattiḥ
    akārotpattiśca atha tṛtīyakāle akāratattva nirvikalpaka-
    ghatvaviśiṣṭadhīṭotpattighanāśāḥ tataścaturthakāle atvaviśiṣṭadhī
    ṭaṭatvanirvikalpakākāranāśacaramākārotpattayaḥ idānīñca
    ghakārabhānaṃ na sambhavati pratyakṣaṃ prati viṣayasya hetutvāt tataḥ
    pañcamakāle ṭatvaviśiṣṭabodhākāratattvanirvikalpakaṭakāranāśāḥ
    idānīṃ prāthamikākārabhānaṃ na sambhavati tadabhāvāt tataḥ
    ṣaṣṭhakṣaṇe atvaviśiṣṭabodhākāranāśau idānīṃ ṭakārabhānaṃ
    na sambhavati tadabhāvāt tathā ca kathaṃ varṇasamūhātmakapada-
    gocaraśrautrānubhavaḥ na ca pūrvvapūrvvavarṇopanayasahitāntya-
    varṇṇasannikarṣāt śrautrānbhavasambhava iti vācyaṃ bahi-
    rindriyajapratyakṣe upanītaṃ viśeṣaṇatayaiva bhāsate iti
    niyamāt pratyekavarṇṇasamūhamukhyaviśeṣyakapadapratyakṣasyopanaya-
    maryyādayā śravaṇasambhavāt padapratyakṣe pratyekaṃ sarvasya varṇṇasya
    mukhyaviśeṣyatvāt na ca pūrvvavarṇṇo'ntyavarṇṇaviśeṣaṇatayā
    bhāsata iti vācyaṃ pūrvvavarṇṇe'nyavarṇṇaviśeṣaṇatvaniyāmakasya
    tatsambandhasyābhābāt iti cet maivaṃ ghādisamudāyamātraṃ na
    ghaṭādipadaṃ ṭaghāderapi ghaṭapadatvāpatterapi tu avyavahito-
    ttaratvasambandhena pūrvapūrvavarṇavaduttarottaravarṇa eva padaṃ tacca śrava-
    sā na durgrahaṃ pūrvvapūrbavarṇṇopanayasahakāreṇāvyavahitottaratva-
    sambandhena uttarottaravarṇaviśeṣaṇatayā pūrbapūrbavarṇagrahasambhavāt
    vaiyākaraṇāstu pūrvvavarṇṇajñānarūpāyā upanayasāmagryāḥ sattve-
    'pi pūrvavarṇasyaivottaravarṇe viśeṣaṇatvena bhāne niyāma-
    kābhāt vinigamanābhāvena avyavahitapūrvvatvasambandhenaiva
    uttarottaravarṇasyāpi viśeṇatayā bhānasya rdurvāratayā
    attaśabdayostulyapadatvāpatteḥ tathā ca atpadoccāraṇe
    tapadasya śravasā grāhyatvāpattirityatovarṇṇasamudayādanyaḥ sphoṭa-
    eva padamityāhuḥ tadviśeṣaśca sphoṭaśabde vakṣyate .
    atrāyaṃ viśeṣaḥ . cintāmaṇimate śabdādhyāhāraeva mathu-
    rānādhena tu āsattigranthaśeṣe ārthādhyāhāro'pīti
    vyavasthāpitam . yathā “astu vā śabdādhyahāra evāvaśyaka
    stathāpi tajjanyapadārthopasthititvena kutohetutvaṃ lāgha-
    vāt padārthopasthititvena hetutvasyocitatvāt tathā ca
    odanaṃ pacanītyādau sati tātparyyagrahe yathākathañcidupa-
    sthitakalāyāderapyanvayabodha ityarthādhvāhārapakṣa eva samyak”
    “vākyaṃ syādyogyatākāṅkṣāsattiyuktaḥ padoccayaḥ” sā0 da0 .
    “āsattikrameṇānvayaḥ” raghu0 .