See also āsanam, āsanaḥ, āsanaṃ, āsanna, āsannaḥ.
1 A stool, a seat.
2 Maintaining a post against an enemy.
3 The withers of an elephant, the part where the driver sits.
4 Halting, stopping.
5 Sitting in some peculiar posture, as in the custom of devotees, &c. eighty-four kinds are enumerated: see padmāsana, &c. m. (-naḥ) A tree, (Pentapheca tomentosa.) also asana f. (-nā-nī) Stay, abiding, sitting. (-nī)
1 A shop, a stall.
2 A small seat, a stool.
E. āsa to abide, and yuc or lyuṭ aff.
Man. 6, 22; Daśak. in Chr. 180, 22
(vigṛhya-, Sitting separately, not to-
gether). 2. Sitting in some peculiar
posture for pious purposes, Vedāntas.
in Chr. 217, 14; 16. 3. Sitting en-
camped, Man. 7, 160. 4. Dwelling,
Man. 2, 215. 5. A seat, Man. 3, 208;
Bhag. 6, 11. — Comp. Ardha-, n. half
a seat, Śāk. 97, 10. Kamala- and
Jalaja-, m. a name of Brahman.
Dharma-, n. the seat of a judge, Man.
8, 23. Nṛpa-, n. a throne. Padma-,
I. n. 1. a seat consisting of a lotus-
flower. 2. a kind of posture when ab-
sorbed in meditation. II. adj. dwell-
ing in a lotus-flower. Bhadra-, n. 1.
a throne. 2. a peculiar posture, in
which abstract meditation is performed
by a devotee. Vīra-, n. 1. a field of
battle. 2. a bivouac. 3. a kind of
posture, Man. 11, 110. Śakra-, n. a
throne, Pañc. iii. d. 270. Saha-, n.
sitting on the same seat. Siṃha-, n. a
throne.
n. (-naṃ)
1. A stool, a seat.
2. Maintaining a post against an
enemy.
3. The withers of an elephant, the part where the driver
sits.
4. Halting, stopping.
5. Sitting in some peculiar posture,
as is the custom of devotees, &c. eighty-four kinds are enumerated:
see padmāsana, &c.
m. (-naḥ) A tree, (Pentapheca tomentosa.) Also
asana.
f. (-nā-nī) Stay, abiding, sitting. (-nī)
1. A shop, a stall.
2. A small seat, a stool.
E. ās to abide, and yuca or lyuṭ aff.
halte; repos;
retard, délai.
Siége; lieu où l'on s'asseoit; poste;
garrot de l'éléphant.
Terminalia alata tomentosa, bot., cf. asana.
— F. āsanā et āsanī, séjour, habitation;
boutique, échoppe, étal.
°parigrahaṃ kṛ- prendre un siège, s'asseoir.
1) n.
a) das Sitzen, Sichsetzen: sabhāsana KĀTY. ŚR. 4, 15, 33. śālāsana 7, 5, 8. 16, 1, 29. 25, 4, 7. M. 6, 22. 7, 220. 11, 180. 224. N. 2, 4. sahāsana M. 8, 281. sahakhaṭvāsana 357. die Art und Weise des Sitzens bildet einen Bestandtheil der achtgliedrigen Asketik AK. 2, 7, 39. H. 82. PRAB. 97, 15. MADHUS. in Ind. St. 1, 22. es werden fünf (auch 84) Arten des Sitzens erwähnt; s. padmāsana, bhadrāsana, vajrāsana, vīrāsana und svastikāsana .
— b) das Haltmachen (im Feldzuge), Beziehen eines Lagers AK. 2, 8, 1, 18. H. 735. an. 2, 357. MED. n. 36. M. 7, 160-162. 166. YĀJÑ. 1, 346. PAÑCAT. 12, 21. 153, 9. HIT. 119, 17.
— c) das Sichaufhalten, Wohnen: rahaḥsthānāsanam M. 6, 59. mātrā svasrā duhitrā vā na viviktāsano bhavet 2, 215.
— d) Sitz, Platz AK. 2, 6, 3, 40. 7, 45. 3, 4, 171. 187. H. 684. H. an. MED. brahmayajamānayorāsane KĀTY. ŚR. 1, 8, 27. 7, 4, 32. 9, 9. 12, 4, 15. 25, 4, 47. KAUŚ. 3. TAITT. UP. 1, 11, 3. āsaneṣūpaklapteṣu M. 3, 208. KUMĀRAS. 7, 12. śucau deśe pratiṣṭhāpya sthiramāsanamātmanaḥ BHAG. 6, 11. āsanaṃ cāsya - vyādideśa VIŚV. 2, 2. saṃprāptāya tvatithaye pradadyādāsanodake M. 3, 99. dadyāccaivāsanaṃ svakam 4, 154. dattāsana R. 3, 18, 29. āsaneṣu vividheṣvāsīnāḥ N. 5, 4. āsanastha M. 2, 202. 119. śayyāsane 'dhyācarite preyasā ebend. āsanabandha das Sichsetzen RAGH. 2, 6. āsanādutthāya ŚĀK. 28, 8. prāgeva muktāsanaḥ 63, 16. prayatnamuktāsanā RAGH. 3, 1. āsanebhyaḥ samutpetuḥ N. 3, 15. bhinnam M. 4, 69. praviddham R. 3, 67, 1. śilāsana adj. 15, 12. rājāsaná P. 6, 2, 151, Sch. śakrāsana INDR. 2, 20. mṛgendrāsana H. 61. übertr. auf das mit dem Sitze des Königs verbundene Amt, seine Stellung: rājño māhātmike sthāne sadyaḥ śaucaṃ vidhīyate . prajānāṃ parirakṣārthamāsanaṃ cānnakāraṇam .. M. 5, 94. amātyamukham - sthāpayedāsane tasminkhinnaḥ kāryekṣaṇe nṛṇām 7, 141. Vgl. dharmāsana .
— e) Widerrist des Elephanten, der Sitz des Führers, AK. 2, 8, 2, 7. H. 1224. H. an. MED.
— 2) f. °nā́ P. 3, 3, 107, Sch. VOP. 26, 194. Aufenthalt AK. 3, 3, 21. H. 1498.
— 3) f. °nī
a) Aufenthalt MED. n. 37.
— b) Sitz: upaviśyāsanīm KAUŚ. 3.
— c) Bude, Laden H. an. 3, 358. MED.
1)
a) adadatā lubdhaprāyeṇa ca vigṛhyāsanam DAŚAK. in BENF. Chr. 180, 22. Art und Weise des Sitzens (in der Askese) VEDĀNTAS. (Allah.) No. 127. 130. Verz. d. Oxf. H. 11,a, N. 1. 94,a, N. 2. 102,b,12. fgg. 233,b,7. 234,a,14. fgg. 236,a,31. fgg.
— d) naranāthāsana Thron RĀJA-TAR. 4, 309.
— e) der Theil des Pferderückens, auf dem der Reiter sitzt, VARĀH. BṚH. S. 93, 1. 3.
— Vgl. ardhāsana, kamalāsana, jalajāsana, nṛpāsana, bhadrāsana. mahāsana, śakrāsana, sahāsana, siṃhāsana .
1)
a) über die verschiedenen Arten des Sitzens HEM. YOGAŚ. 4, 123. fgg.
— 1) n. (adj. Comp. f. ā)
— a) das Sitzen , Sichsetzen.
— b) Art und Weise zu sitzen , Stellung beim Sitzen (von grosser Bedeutung bei religiosen Vertiefungen).
— c) das Sichaufhalten , Verweilen an einem Orte AV. 20,127,8.
— d) das Haltmachen (im Feldzuge) , Beziehen eines Lagers.
— e) Sitz ŚAT. BR. 14,9,1,7.
— f) Thron eines Fürsten und die damit verbundene hohe Stellung.
— g) der Theil des Pferderückens , auf dem der Reiter sitzt.
— 2) *f. ā Aufenthalt.
— 3) f. ī
— a) *Aufenthalt.
— b) Sitz.
— c) *Bude , Laden.
— °Sattel, H 42, 29 [Ko.: paryāṇam; pw "der Teil des Pferderückens, auf dem der Reiter sitzt"].
— ° = kṣepaṇa (vom Fuße gesagt), S I, 175, 2.
moratio. HIT. 119. 17. 3) sedes, sedile. SA. 3. 6. IN. 2. 20.
rudrayāmale'nekavidhānyāsanāni darśitāni yathā . “athā-
sanaprabhedañca śṛṇuṣva siddhikāṅkṣiṇām . yatra tatra
pūjakānāṃ siddhiratra mahītale . adhomukhāsanaṃ nātha!
sarveṣāṃ prāṇināṃ sukham . ūrddha mārgeṇa deveśa! dhārayet
mārutaṃ sudhīḥ . sarvvāsanānāṃ śreṣṭhaṃ hi ūrddhapādo hi yat-
caret . tadaiva mahitāṃ siddhiṃ dadāti vāyavī kalā .
padmāsanaṃ tathā kuryyātprāṇavāyuṣu siddhaye . śubhāsanaṃ sadā
dhyāyet pūrayitvā punaḥpunaḥ . urumūle vāmapādaṃ puna-
staddikṣaṇaṃ padam . vāmorau sthāpayitvā ca padmāsanamiti
smṛtam . savyāpasavyayogena āsanaṃ parikalpayet . tadaikā-
sanakāle tu dvitīyāsanamārabhet . pṛṣṭhe pādadbayaṃ sīmri-
vṛddhāṅguṣṭhadvayaṃ sudhīḥ . kāyasaṅkocamākṛtya dhṛtvā baddhāsanaṃ
bhavet . iti baddhāsanaṃ baddhvā vāyubaddhaḥ punaḥpunaḥ
civuke sthāpavedyatrāddhṛdi tejaśca bhāskare . ityāsanaṃ hi
sarvveṣāṃ prāṇināṃ siddhikāraṇam . vāyuṃ vaśe tu
kuryyādyaḥ sa yogī nātra saṃśayaḥ . bhāvasiddhikaraṃ nātha!
sarveṣāṃ dṛṣṭikāraṇam . vāmapādatale kuryyāt pādaṃ dakṣiṇa-
meva tat . savyāpasavyayogena āsanadvayameva ca . sarvatraivaṃ-
prakārañca kṛtvā nātīva sādhayet . śṛṇuṣvānyānyāsanāni
dvātriṃśatsaṃkhyakāni ca . savyāpasavyayogena dviguṇaṃ prabha-
vediha . catuḥṣaṣṭyāsanānīha vadāmi vāyuśīdhanāt . dvā
triṃśadgranthibhedena kalpayet vāyuvṛddhaye . kārmmukāsanamā-
kṛtya udare pūrayet mukham . tadā vāyurvaśaṃ yāti kālena
sūkṣmavāyunā . baddhapadmāsanaṃ mantrī veṣṭayitvā pradhā-
rayet . kareṇaṃ dakṣiṇenaiva vāmapādāṅgulītaṭam . savyā
pasavyadviguṇaṃ kārmmukāsanameva ca . kārmmukadvayayogena śarava-
vadvāyunā nayet . kukkuṭāsanamāvakṣye nāḍīnirmmalahetutaḥ .
satkulāgamamārgeṇa kuryyāt vāyuniveśanam . nijahasta-
dvayaṃ bhūmau pātayitvā jitendriyaḥ . padbhyāṃ baddhvā karau
deva! karparadvayamadhyataḥ . savyāpasavyayugalaṃ kukkuṭaṃ brahmaṇā-
kṛtam . baddhaṃ kṛtvā adhaḥśīrṣaṃ yaḥ karoti khagāsanam .
khagāsanaprasādena śramalopobhavedrutam . punaḥpunaḥ śramā-
deva viṣayaśramalopakṛt . lolāsanaṃ sadā kuryyāt vāyu-
laulyāpaghātanāt . sthiravāyuprasādena sthiracetā bhaved
drutam . padmāsanaṃ samākṛtya pādayoḥ sandhigahvare .
hastadvayamadhodeśe niyojya kukkuṭākṛti . nijahastadvayaṃ
lagnaṃ nipātya hastanirbharam . tasmāt śarīramutyāpya sthirapa-
dmāsane'nilam . sthitvaitadāsane mantrī adhaḥśīrṣaṃ karoti
cet . uttamaṃ tvāsanaṃ jñeyaṃ yogināmatidurllabham .
etadāganamātreṇa śarīraṃ śītalaṃ bhavet . punaḥpunaḥ
śodhanena cetanā kuṇḍalī bhavet . savyāpasavyayogena
yaḥ karoti punaḥpunaḥ . pūrayitvā mūlapadme sūkṣmavāyuṃ
vikumbhayet . kṛtvā kumbhakamevaṃ hi sūkṣmavāyau lasadvidhau .
mūlādibrahmarandhrānte sthāpayet gagane pade . etat śubhā-
sanaṃ kṛtvā sūkṣmarandhreṣvaśeṣataḥ . sūcīrandhre yathā sūtraṃ
pūrayet sūkṣmavāyunā . evaṃ krameṇa ṣanmāsāt pūrakasyāpi
lakṣaṇam . mahāsukhaṃ samāpnoti yogāṣṭāṅganiṣevaṇāt .
atha vakṣyemahādeva! parvatāsanamuttamam . yat kutvā sthira-
rūpaḥsyāt ṣaṭcakrādiviloḍanaḥ . yonyāsanaṃ sarvva-
yoge yogināmabalambanam . tatkālaṃ sakalaṃ tāvat khe-
caroyāvadeva hi . pādagoṣṭhena cākramya liṅgāgraṃ yoniyo
jayet . anyaṃ pādamurau dattvā tatra yonyāsanaṃ bhuvi .
etanmadhye mahādeva! baddhayonyāsanaṃ śṛṇu . yat kṛtvā vicaret
yogī pṛthivyāmīśvaro yathā . kṛtvā yonyāsanaṃ nātha!
liṅgaguhyādibandhanam . mukhanāsānetrakarṇṇaṃ kaniṣṭhāṅguli-
bhistathā . oṣṭhādharaṃ kaniṣṭhābhyāmanāmābhyāñca nāsike .
madhyamābhyāṃ netrayugmaṃ tarjanībhyāmatha śrutī . etat siddhā-
sanaṃ nāma yogināmatidurlabham . kṛtvā vāyustambhanaṃ ca
mūlamārabhya stambhayet . savyāpasavyayogena siddho bhavati
sādhakaḥ . śanaiḥśanaiḥ samārudhya kumbhayecca prapūrayet . aru-
ṇodayakālācca vasudaṇḍena bhairava! savyāpasavyayoyena-
gṛhītvā bāhyagānilam . dvitīyaprahare kuryyāt bāhya-
pūjāṃ manoramām . etadāsanamākṛtya siddho bhavati
sādhakaḥ . athānyadāsanaṃ vakṣye yat kṛtvā cāmarobha-
vet . matsādhakaḥ śuciḥ śrīmān kuryyādbhāvābhi
bhāvitaḥ . bhekanāmāsanaṃ yogyaṃ nātha! vakṣyāmi tadgu-
ṇam . nidhāya pādayugalaṃ skandhe vāhau padopari . dhyāye
diṣṭapadaṃ śrīmān āsanasthaḥ sukhāya ca . yadi
sarvvāṅgamuttīlya gagane khecarāsanam . mahābhekāsanaṃ proktaṃ
sarvvasiddhvipradāyakam . mahāvidyā—mahāmantraṃ prāpnoti
japatīha yaḥ . etat prabhedaṃ vakṣyāmi yaḥ karoti sacā-
bharaḥ . ekaṃ pādamurau baddhvā skandhe'nyapādarakṣaṇam . etat
prāṇāsanaṃ nāma sarvasiddhipradāyakam . vāyuṃ mūle
samāropya pratyākuñcya prasārayet . kevalaṃ pādamekañca
skandhe cāropya yatnataḥ . ekapādena gagane tiṣṭhet sa daṇḍa-
vat prabho! . apānāsanametaddhi sarveṣāṃ pūrakāśrayam .
kṛtvā sūkṣmaśīrṣapadme samāropya ca vāyubhiḥ . tadā middho
bhavenmartyo nātra kāryyā vicāraṇā . prāṇāpānāsane kṛtvā
mantrī yogeśvaro bhuvi . samānāsanamāvakṣye siddhimantrādisā-
dhanam . ekaṃ pādamurau dattvā guhye'nyaṃ liṅgavaktrake . eta-
dvīrāsanaṃ nātha! samānāsanasaṃjñakam . ityākṛtya jape-
nmantraṃ dhṛtvā vāyuṃ caturdale . kuṇḍalīṃ bhāyayenmantrī koṭi
vidyullatākṛtim . ātmacandrāmṛtarasairāplutāṃ yoginīṃ
sadā . vīrāsanaṃ tu vīrāṇāṃ yogavāyuprasādhanam . yojā-
nāti mahāvīraḥ sa yogī bhavati dhruvam . atha vakṣye
mahākāla . samānāsanasādhanam . bhedakrameṇa yajjñātvā
vīrāṇāmadhipobhavet . samānāsanamākṛtya baddhvāṅguṣṭhaṃ kareṇa
ca . etena sādhukārī syāt sarvayogādisādhane . āsanaṃ
yohi jānāti vāyunā haraṇaṃ tathā . kālādīnāṃ nirṇṇayantu
sa kadācit na naśyati . kālena labhyate siddhiḥ kāla-
rūpomahojjvalaḥ . sādhakairyogibhirdhyeyaḥ siddhavīrāsanā-
tmanā . atha vakṣye nīlakaṇṭha . granthibhadrāsanaṃ śubham .
jñātvā rudro bhavet kṣipraṃ sūkṣmavāyuniṣevaṇāt . kṛtvā-
padmāsanaṃ mantrī jaṅghāyāḥ kuhare karau . karparasthalaparyyantaṃ
vibhidya skandhadhāraṇam . bhittvā padmāsanaṃ mantrī hastārddhe-
na vipāṭayan . yena śīrṣaṃ bhavennamraṃ sarvāṅgulibhirāśritam .
granthibhedāsanaṃ kuryyāt khecarādipradarśanam . kṛtvā sūkṣma-
vāyulayaṃ paramātmani kārayet . athānyāsanamāvakṣye-
yogapūrvakarakṣaṇāt . kṛtvā padmāsanaṃ pādāṅguṣṭhaṃ jaṅghāṃ
hi saṃsthitam . hastamekantu jaṅghāyāṃ kārmmukaṃ karparo
rddhakam . padmāsane samādhāya aṅguṣṭhaṃ paridhārayet .
kārmmukāsanametaddhi savyāpasavyayogataḥ . padmāsanaṃ veṣṭa-
yitvā aṅguṣṭhaṃ ca pradhārayet . yaḥ karoti sadā nātha!
kārmmukāsanamuttamam . rogādināśaṃ śatrūṇāṃ kṣayaṃ nītvā
sukhī bhavet . atha vakṣye'tra saṃkṣepāt sarvāṅgāsanamutta-
mam . yat kṛtvā nipuṇo yogī vidyābhiḥ paṇḍito
bhavet . adho nidhāya śīrṣañca ūrddhapādadghayañcaret . padmā-
sanaṃ tu tatraiva bhūmau karparayugmakam . daṇḍe daṇḍe tu yaḥ
kuryyāt śvāsaśāntiparaḥ sudhīḥ! nityaṃ sarvāsanaṃ hitvā
na kuryyādvāyudhāraṇam . māsena tasya siddhiḥ syāt sarvva-
rogavināśanam” . anyānyapyāmanāni tatroktāni vista-
rānna darśitāni . nirvāṇatantre jantusaṃkhyayā catura-
śītilakṣasaṃkhyakānyāsanānyuktāni kintu teṣāṃ lakṣaṇavi-
śeṣāstatra noktāḥ teṣāṃ madhye dvayoreva prādhānthamityapi
tatraivoktam . yathā “āsanāni kuleśāni! yāvantojīva-
jantavaḥ . caturaśītilakṣāṇi caikaikaṃsamudāhṛtam . āsa-
nebhyaḥ samastebhyaḥ sāmprataṃ dvayamucyate . ekaṃ siddhāsanaṃ
nāma dvitīyaṃ kamalāsanam” . eṣāṃ bahuvidhānāmāsanāṃnāṃ
madhye “sukhenaiva bhavedyasminnāsane brahmacintanam . āsanaṃ
tadvijānīyāditarat sukhanāśanam” ityabhiyuktokteḥ
pātañjaloktasya sthiramukhasyaivāsanasya brahmacintane grāhya-
tetyevaseyam . tantrasāre yogāṅgāsanāni pañca salakṣaṇānyu-
ktāni yathā “padmāsanaṃ khastikākhyaṃ bhadraṃ vajrāsanantathā .
vīrāsanamiti proktaṃ kramādāsanapañcakam . urvvosapari
binyasya samyak pādatale ubhe . aṅguṣṭhau ca nibadhnīyāddha-
stābhyāṃ vyutkramāttataḥ . padmāsanamidaṃ proktaṃ yogināṃ
hṛdayaṅgamam . jānūrvvorantare samyak kṛtvā pādatale ubhe .
ṛjukāyo viśedyogī svastikantat pracakṣate . sīmani
pārśvayornyasya gulphayugmaṃ suniścalam . vṛṣaṇādhaḥ pārśva-
pādau pāṇibhyāṃ parirakṣayet . bhadrāsanaṃ samuddhiṣṭaṃ
yogibhiḥ parikalpitam . urvoḥ pādau kramānnyasyettālvoḥ
pratyaṅmukhāṅgulī . karau nidadhyādākhyātaṃ vajrāsanamanuttamam .
ekampādamadhaḥ kṛtvā vinyasyorau tathetaram . ṛjukāyoviśe-
nmantrī vīrāsanamitīritam” yatra mahāmātrovasati
tasmin 6 gajaskandhadeśe āsyate'nena ā + asa—karmmaṇi
lyuṭ . 7 samyag vikṣepaṇasādhane . asanaeva aṇ . 8 asa-
navṛkṣe pu0 9 jīvakavṛkṣe pu0 . āsanaśabdasthāne śasādau
taddhitayājādau ca pare āsannādeśaḥ iti kāśikādayaḥ
masoramāyāntu tat dūṣayitvā āsyaśabdasthāne eva tadādeśa
ityuktaṃ yathā “yattu āsanaśabdasya āsannādeśa iti
kāśikāyāmuktantat prāmādikam “āsrovṛkasya varttikāma-
bhīke” iti mantre mukhādityarthasyaucityāt “vṛkasya cit
varttikāmantarāṇāditi” mantrāntarasaṃvādācca vākhyātañca
tathaiva vedabhāṣye iti .
Cf. a-cār-āsana-carm-āṅgāra (IE 8-5; EI 15), probably,
camping [of the royal officers in a village]; āsana-carma is
sometimes taken as one expression meaning ‘a hide seat’.