• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • āsana

    See also āsanam, āsanaḥ, āsanaṃ, āsanna, āsannaḥ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 126.
    āsana n. (-naṃ)

    1 A stool, a seat.

    2 Maintaining a post against an enemy.

    3 The withers of an elephant, the part where the driver sits.

    4 Halting, stopping.

    5 Sitting in some peculiar posture, as in the custom of devotees, &c. eighty-four kinds are enumerated: see padmāsana, &c. m. (-naḥ) A tree, (Pentapheca tomentosa.) also asana f. (-nā-nī) Stay, abiding, sitting. (-nī)

    1 A shop, a stall.

    2 A small seat, a stool.

    E. āsa to abide, and yuc or lyuṭ aff.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 102, col. 1.
    āsana (naṃ) 1. n. A stool.

    Benfey Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 92, col. 2.
    āsana ās + ana, m. and n. 1. Sitting,

    Man. 6, 22; Daśak. in Chr. 180, 22

    (vigṛhya-, Sitting separately, not to-

    gether). 2. Sitting in some peculiar

    posture for pious purposes, Vedāntas.

    in Chr. 217, 14; 16. 3. Sitting en-

    camped, Man. 7, 160. 4. Dwelling,

    Man. 2, 215. 5. A seat, Man. 3, 208;

    Bhag. 6, 11. — Comp. Ardha-, n. half

    a seat, Śāk. 97, 10. Kamala- and

    Jalaja-, m. a name of Brahman.

    Dharma-, n. the seat of a judge, Man.

    8, 23. Nṛpa-, n. a throne. Padma-,

    I. n. 1. a seat consisting of a lotus-

    flower. 2. a kind of posture when ab-

    sorbed in meditation. II. adj. dwell-

    ing in a lotus-flower. Bhadra-, n. 1.

    a throne. 2. a peculiar posture, in

    which abstract meditation is performed

    by a devotee. Vīra-, n. 1. a field of

    battle. 2. a bivouac. 3. a kind of

    posture, Man. 11, 110. Śakra-, n. a

    throne, Pañc. iii. d. 270. Saha-, n.

    sitting on the same seat. Siṃha-, n. a

    throne.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 134, col. 3.
    1. āsana, am, n. sitting, sitting down; sitting in

    peculiar postures, according to the custom of devotees,

    (five or, in other places, even eighty-four postures are

    enumerated; see padmāsana, bhadrāsana, vajrā-

    sana, vīrāsana, svastikāsana: the manner of

    sitting forming part of the eight-fold observances of

    ascetics); halting, stopping, encamping; abiding,

    dwelling; seat, place, stool; the withers of an ele-

    phant, the part where the driver sits; maintaining a

    post against an enemy; (ā), f. stay, abiding; (ī), f.

    stay, abiding, sitting; a shop, a stall; a small seat, a

    stool.
    ☞ p. 135, col. 1.
    2. āsana, am, n. throwing; (as), m., N. of a

    tree. See asana.
    ☞ p. 135, col. 1.
    āsana āsana, See under 4. ās and 2. āsa.

    Lanman’s Sanskrit Reader Vocabulary

    ☞ p. 127, col. 2.
    āsana, n. sitting, 412; seat. [√ās.]

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 70.
    ā́sana n. sitting, sitting down; the way of sitting ((r.)); sitting quiet, halting; seat, throne, high position.
    ☞ p. 70.
    āsaná n. sitting, sitting down; the way of sitting ((r.)); sitting quiet, halting; seat, throne, high position.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 43, col. 3.
    āsana ā́s-ana (or á), n. sitting, down;
    sitting posture; halting, encamping; abiding;
    seat; position, office (of a king); -bandha, m.
    sitting down; -vat, a. having a seat, sitting;
    -vidhi, m. offer of a seat; -stha, a. sitting.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 159, col. 3.
    1. ā́sana n. (but āsaná, ŚBr.) sitting, sitting down, KātyŚr.; Mn.
    ☞ p. 159, col. 3.
    sitting in peculiar posture according to the custom of devotees, (five or, in other places, even eighty-four postures are enumerated; See padmāsana, bhadrāsana, vajrāsana, vīrāsana, svastikāsana: the manner of sitting forming part of the eightfold observances of ascetics)
    ☞ p. 159, col. 3.
    halting, stopping, encamping
    ☞ p. 159, col. 3.
    abiding, dwelling, AV. xx, 127, 8; Mn.; Yājñ.; Hit. &c.
    ☞ p. 159, col. 3.
    seat, place, stool, KātyŚr.; ŚBr. xiv; Kum.; Mn. &c.
    ☞ p. 159, col. 3.
    the withers of an elephant, the part where the driver sits, L.
    ☞ p. 159, col. 3.
    maintaining a post against an enemy
    ☞ p. 160, col. 1.
    2. āsana = 2. asana, Terminalia Tomentosa.
    ☞ p. 160, col. 2.
    āsana a See 2. √ ās.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 103, col. 2.
    āsana

    n. (-naṃ)

    1. A stool, a seat.

    2. Maintaining a post against an
    enemy.

    3. The withers of an elephant, the part where the driver
    sits.

    4. Halting, stopping.

    5. Sitting in some peculiar posture,
    as is the custom of devotees, &c. eighty-four kinds are enumerated:
    see padmāsana, &c.

    m. (-naḥ) A tree, (Pentapheca tomentosa.) Also
    asana.

    f. (-nā-nī) Stay, abiding, sitting. (-nī)

    1. A shop, a stall.
    2. A small seat, a stool.

    E. ās to abide, and yuca or lyuṭ aff.

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 84, col. 2.
    āsana āsana n. (ās) action de s'asseoir; séance; session;

    halte; repos;

    retard, délai.

    Siége; lieu où l'on s'asseoit; poste;

    garrot de l'éléphant.

    Terminalia alata tomentosa, bot., cf. asana.

    — F. āsanā et āsanī, séjour, habitation;

    boutique, échoppe, étal.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 128, col. 1.
    āsana- nt. fait de s'asseoir ou d'être assis ; mode de s'asseoir ; campement ; situation, place.

    °parigrahaṃ kṛ- prendre un siège, s'asseoir.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 736.
    1. āsana (von 2. ās) m. n. gaṇa ardharcādi zu P. 2, 4, 31. SIDDH. K.249 , a, 9. TRIK. 3, 5, 11. Accent eines darauf ausg. comp. P. 6, 2, 151.

    1) n.

    a) das Sitzen, Sichsetzen: sabhāsana KĀTY. ŚR. 4, 15, 33. śālāsana 7, 5, 8. 16, 1, 29. 25, 4, 7. M. 6, 22. 7, 220. 11, 180. 224. N. 2, 4. sahāsana M. 8, 281. sahakhaṭvāsana 357. die Art und Weise des Sitzens bildet einen Bestandtheil der achtgliedrigen Asketik AK. 2, 7, 39. H. 82. PRAB. 97, 15. MADHUS. in Ind. St. 1, 22. es werden fünf (auch 84) Arten des Sitzens erwähnt; s. padmāsana, bhadrāsana, vajrāsana, vīrāsana und svastikāsana .

    — b) das Haltmachen (im Feldzuge), Beziehen eines Lagers AK. 2, 8, 1, 18. H. 735. an. 2, 357. MED. n. 36. M. 7, 160-162. 166. YĀJÑ. 1, 346. PAÑCAT. 12, 21. 153, 9. HIT. 119, 17.

    — c) das Sichaufhalten, Wohnen: rahaḥsthānāsanam M. 6, 59. mātrā svasrā duhitrā vā na viviktāsano bhavet 2, 215.

    — d) Sitz, Platz AK. 2, 6, 3, 40. 7, 45. 3, 4, 171. 187. H. 684. H. an. MED. brahmayajamānayorāsane KĀTY. ŚR. 1, 8, 27. 7, 4, 32. 9, 9. 12, 4, 15. 25, 4, 47. KAUŚ. 3. TAITT. UP. 1, 11, 3. āsaneṣūpaklapteṣu M. 3, 208. KUMĀRAS. 7, 12. śucau deśe pratiṣṭhāpya sthiramāsanamātmanaḥ BHAG. 6, 11. āsanaṃ cāsya - vyādideśa VIŚV. 2, 2. saṃprāptāya tvatithaye pradadyādāsanodake M. 3, 99. dadyāccaivāsanaṃ svakam 4, 154. dattāsana R. 3, 18, 29. āsaneṣu vividheṣvāsīnāḥ N. 5, 4. āsanastha M. 2, 202. 119. śayyāsane 'dhyācarite preyasā ebend. āsanabandha das Sichsetzen RAGH. 2, 6. āsanādutthāya ŚĀK. 28, 8. prāgeva muktāsanaḥ 63, 16. prayatnamuktāsanā RAGH. 3, 1. āsanebhyaḥ samutpetuḥ N. 3, 15. bhinnam M. 4, 69. praviddham R. 3, 67, 1. śilāsana adj. 15, 12. rājāsaná P. 6, 2, 151, Sch. śakrāsana INDR. 2, 20. mṛgendrāsana H. 61. übertr. auf das mit dem Sitze des Königs verbundene Amt, seine Stellung: rājño māhātmike sthāne sadyaḥ śaucaṃ vidhīyate . prajānāṃ parirakṣārthamāsanaṃ cānnakāraṇam .. M. 5, 94. amātyamukham - sthāpayedāsane tasminkhinnaḥ kāryekṣaṇe nṛṇām 7, 141. Vgl. dharmāsana .

    — e) Widerrist des Elephanten, der Sitz des Führers, AK. 2, 8, 2, 7. H. 1224. H. an. MED.

    — 2) f. °nā́ P. 3, 3, 107, Sch. VOP. 26, 194. Aufenthalt AK. 3, 3, 21. H. 1498.

    — 3) f. °nī

    a) Aufenthalt MED. n. 37.

    — b) Sitz: upaviśyāsanīm KAUŚ. 3.

    — c) Bude, Laden H. an. 3, 358. MED.

    ☞ vol. 1, p. 737.
    2. āsana m. = 2. asana H. an. 3, 358. MED. n. 37.
    ☞ vol. 1, p. 737.
    3. āsana n. = kṣepaṇa Sch. zu DAŚAK. 62, 2. Wohl nur Druckfehler für asana in der Note bei WILSON.
    ☞ vol. 5, p. 1130.
    1. āsana

    1)

    a) adadatā lubdhaprāyeṇa ca vigṛhyāsanam DAŚAK. in BENF. Chr. 180, 22. Art und Weise des Sitzens (in der Askese) VEDĀNTAS. (Allah.) No. 127. 130. Verz. d. Oxf. H. 11,a, N. 1. 94,a, N. 2. 102,b,12. fgg. 233,b,7. 234,a,14. fgg. 236,a,31. fgg.

    — d) naranāthāsana Thron RĀJA-TAR. 4, 309.

    — e) der Theil des Pferderückens, auf dem der Reiter sitzt, VARĀH. BṚH. S. 93, 1. 3.

    — Vgl. ardhāsana, kamalāsana, jalajāsana, nṛpāsana, bhadrāsana. mahāsana, śakrāsana, sahāsana, siṃhāsana .

    ☞ vol. 7, p. 1712.
    1. āsana

    1)

    a) über die verschiedenen Arten des Sitzens HEM. YOGAŚ. 4, 123. fgg.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 194, col. 1.
    1. ā́sana (AV.) und āsaná (ŚAT. BR. 14)

    — 1) n. (adj. Comp. f. ā)

    — a) das Sitzen , Sichsetzen.

    — b) Art und Weise zu sitzen , Stellung beim Sitzen (von grosser Bedeutung bei religiosen Vertiefungen).

    — c) das Sichaufhalten , Verweilen an einem Orte AV. 20,127,8.

    — d) das Haltmachen (im Feldzuge) , Beziehen eines Lagers.

    — e) Sitz ŚAT. BR. 14,9,1,7.

    — f) Thron eines Fürsten und die damit verbundene hohe Stellung.

    — g) der Theil des Pferderückens , auf dem der Reiter sitzt.

    — 2) *f. ā Aufenthalt.

    — 3) f. ī

    — a) *Aufenthalt.

    — b) Sitz.

    — c) *Bude , Laden.

    ☞ vol. 1, p. 194, col. 2.
    2. *āsana m. = ^2. asana.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 47, col. 1.
    ā́sana u. āsaná n. das Sitzen, Sich setzen; die Art zu sitzen, der Sitz.

    Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch

    ☞ p. 102, col. 3.
    āsana n. der Teil des °Elefantenrückens, auf dem der Reiter sitzt, S I, 293, 5.

    — °Sattel, H 42, 29 [Ko.: paryāṇam; pw "der Teil des Pferderückens, auf dem der Reiter sitzt"].

    — ° = kṣepaṇa (vom Fuße gesagt), S I, 175, 2.

    Bopp Glossarium Sanscritum

    ☞ p. 35, col. 2.
    āsana n. (r. ās s. ana) 1) sessio. N. 2. 4. 2) mora, com-

    moratio. HIT. 119. 17. 3) sedes, sedile. SA. 3. 6. IN. 2. 20.

    Abhidhānaratnamālā of Halāyudha

    ☞ p. 27.
    āsana;
    dānaṃ mado viṣāṇau ca daśanau skandha āsanam .
    2.1.1.217
    ☞ p. 37.
    āsana;
    vyañjanaṃ tālavṛntaṃ ca viṣṭaraḥ pīṭhamāsanam .. 310 ..
    2.1.1.310

    Vācaspatyam

    ☞ p. 882, col. 2.
    āsana na0 āsa—lyuṭ . 1 sthitau “ekatrāsanabhojanaiḥ”
    smṛtiḥ . 2 svasthānasthitirūpe rājñāṃ ṣaḍguṇāntavarttiguṇa-
    bhede ca . tadvivṛtirāgneye . “parasparasya sāmarthya-
    vighātādāsanaṃ smṛtam . areśca vijigīṣośca yānavat
    pañcadhā smṛtam” . yānasya paścavidhatvañca . “vigṛhya
    sandhāya tathā saṃbhūyātha prasaṅgataḥ . upekṣayā ca nipuṇairyānaṃ
    pañcavidhaṃ smṛtamiti” tatraivoktam . “parasya svasya sainyānāṃ
    sāmyaṃ jñātvā vivakṣaṇaḥ . āsanaṃ svāmine brūyāt
    mantrī svāmihite rataḥ ityukte 3 vijigoṣoryātrāni-
    varttakavyāpāre ca . āsyate'tra ādhāre lyuṭ . 4 upaveśanā-
    dhāre kambalādyāsane . “āsanaṃ vasanaṃ śayyā dārāmatraṃ
    amaṇḍaluḥ . ātmanastu śuci proktaṃ na pareṣāṃ kadācana”
    ā0 ta0 pu0 . “prayatnamuktāsanayā gṛhāgataḥ” raghuḥ .
    “svahastadatte manimāsane muniḥ” māghaḥ “kḷptāsanaṃ kautukave-
    dimadhyam” kumā0 “śucau de śe pratiṣṭhāpya sthiramāsanamātmanaḥ”
    gītā “sthāpayedāsane tasmin khinnaḥ kāryekṣaṇe nṛṇām”
    manuḥ . “sa vāsavenāsanasannikṛṣṭam” “prāñjalirjalajāsanam”
    kumā0 . 5 devatāpūjāṅge upacārabhede tadbhedādi kāli0
    pu0 . “āsanaṃ prathamaṃ dadyāt pauṣpaṃ dārujameva vā . vāstraṃ
    vā cārmmaṇaṃ kauśaṃ maṇḍalasyottare sṛjet . pauṣpāsanaṃ yadvi-
    hitaṃ yasya tadyadi garbhakam . nivedayettadā padmevipulaṃ dvāri
    cotsṛjet . pauṣpaṃ puṣpaugharacitaṃ kuśasūtrādisaṃyutam .
    atiprītikaraṃ devyā mamāpyanyasya bhairava! . yajñadārusamu-
    dbhūtamāsanaṃ masṛṇaṃ śubham . nocchṛāyaṃ nātivistīrṇamāsanaṃ
    viniyojayet . anyadārūdbhavañcāpi dadyādāsanamuttamam .
    sakaṇṭakaṃ kṣīrayuktaṃ dāru sāravivarjitam . caityaśmaśāna
    saṃbhūtaṃ varjaṣitvā vibhītakam . vālkalaṃ koṣajaṃ phālaṃ vastra
    metattrayaṃ matam . romajaṃ kambalañcaiva tadanena catuṣṭayam .
    anena racitaṃ dadyādāsanaṃ ceṣṭabhūtaye . siṃhavyāghratarakṣūṇāṃ
    chāgasya mahiṣasya ca . gajānāṃ turagāṇāñca kṛṣṇasārastha
    carmmaṇā . sṛmarasyātha rāmasya mṛgāṇāṃ navabhedinām . carmma
    bhiḥ sarvvadevānāmāsanaṃ prītidaṃ smṛtam . vāstreṣu kambala
    śastamāsanaṃ devatuṣṭaye . rāṅkavaṃ cārmmaṇaṃ śreṣṭhaṃ dāravaṃ ca-
    ndanodbhavam . yaccāsanaṃ kuśamayaṃ tadāsanamanuttamam . sarveṣā
    mapi devānāmṛṣīṇāñca yatātmanām . yogapīṭhasya sadṛśa
    māsanaṃ sthānamucyate . āsanasya pradānena saubhāgyaṃ bhukti
    māpnuyāt . sṛmaro rohito nyaṅkuḥ śaṃvaro babhruṇo
    ruruḥ . śaśeṇahariṇāśceti mṛgā navavidhā matāḥ .
    hariṇaścāpi vijñeyaḥ pañcabhedo'tra bhairava! . ṛṣyaḥ svaḍgo
    ruruścaiva pṛṣataśca mṛgastathā . ete valipradāneṣu carmma-
    dāne ca kīrttitāḥ . sarvveṣāṃ taijasānāñca āsanaṃ jyeṣṭha
    mucyate . āyasaṃ varjjiyitvā tu kāṃsyaṃ sīsakameva va .
    śilāmayaṃ maṇimayaṃ tathā ratnamayaṃ matam . āsanaṃ devatā-
    bhyastu bhuktyai muktyai samutsṛjet . atraiva sādhakānāñca
    āsanaṃ śṛṇu bhairava! . yatrāsītaḥ pūjakastu sarvvasiddhi
    mavāpnayāt . aiṇañca cārmmaṇaṃ vāstraṃ taijasañca catuṣṭayam .
    āsanaṃ sādhakānāñca satataṃ parikīrttitam . pūrvvoktaṃ
    yacca devebhya āsanaṃ parikīrttitam . tat sarvvamāsanaṃ śastaṃ
    pūjākarmmaṇi sādhake . na yatheṣṭāsano bhṛyāt pūjāka-
    rmmaṇi sādhakaḥ . kāṣṭhādikāsanaṃ kuryyāt mitamevaṃ sadā
    budhaḥ . caturvviṃśatyaṅgulena dīrghaṃ kāṣṭhāsanaṃ matam . ṣoḍaśāṅgula-
    vistīrṇamutsedhecaturaṅgulam . pañcāṅgulaṃ vā kuryyāttu nocchritaṃ
    cātra kārayet . pūrvvoktaṃ varjjayedvarjjyamāsanaṃ pūjaneṣvapi .
    vāstraṃ dvihastānno dīrghaṃ sārddhahastānna vistṛtam . tryaṅgṛ-
    lāttu tathocchāyaṃ pūjākarmmaṇi saṃśrayet . yatheṣṭaṃ cārmmaṇaṃ
    kuryyāt pūrvvoktaṃ siddhidāyakam . ṣaḍaṅgulādhikaṃ kuryyānno-
    cchraye tu kadācana . kāmbalaṃ cārmmaṇaṃ cailaṃ mahāmāyāprapū-
    jane . praśastamāsanaṃproktaṃ kāmākhyāyāstathaiva ca . tripurā-
    yāśca satataṃ viṣṇoścāpi kuśāsanam . bahūcchrāyaṃ na caiva syāt
    tathaiva vahuvistṛtam . dāru bhūmisanaṃ proktamaśmāpi sarvva-
    karmmaṇi . pṛthak pṛthak kalpayecca śobhanaṃ tādṛśāsanam .
    na patramāsanaṃ kuryyāt kadācidapi pūjane . na prāṇyaṅgaṃ-
    na mudbhūtamasthijaṃ dviradādṛte . mātaṅgadantasañjātamāsanaṃ
    kāmike caret . carmma pūrvvoditaṃ grāhyaṃ tathā gandhamṛgasya ca .
    salile yadi kurvvīta devatānāṃ prapūjanam . tatrāpyāsana
    māsīno notthitastu samācareta . toye śilāmayaṃ kuryyā-
    dāsanaṃ kauśameva vā . dāravaṃ taijasaṃ vāpi nānyadāsana
    mācaret . āsanāropasaṃsthānasthānābhāve tu pūjakaḥ .
    āsanaṃ kalpayitvā tu manasā pūjayejjale . yadyāsanasya
    saṃsthānaṃ toyamadhye na bidyate . anyatra vā tadā sthitvā
    devapūjāṃ samācaret . ityetat kathitaṃ putra! pūjyapūjaka
    saṅgatam” . āsyate'nena karaṇe lyuṭ . 5 dehasthairyasādhane
    karacaraṇādibandhabhedarūpe yogāṅgabhede “yamaniyamāsanaprāṇā-
    yāmapratyāhāradhyānadhāraṇāsamādhayo'ṣṭāvaṅgāni” vibhajya
    “sthirasukhamāsanam” pāta0 sū0 lakṣitaṃ tasya vṛttiḥ yathā
    “niścalaṃ sukhāvahaṃ ca yadāsanaṃ tadyogāṅgam . āsyate'nene-
    tyāsanaṃ tacca dvividham bāhyaṃ śārīraṃ ca tatra cailāji-
    nakuśottaraṃ bāhyaṃ, śārīraṃ padmasvastikādi . tatra padmāsanaṃ
    prasiddham . savyamākuñcitacaraṇam dakṣiṇajaṅghorvantare,
    dakṣiṇaṃ ca savyajaṅghorvantare, nikṣipediti svastikāsanam .
    dve pādatale vṛṣaṇasamīpe saṃpuṭīkṛtya saṃpuṭoparipāṇika-
    cchapikāṃ nyasediti bhadrāsanam . yogapaṭṭena sopāśra-
    yāsanam . jānuprasāritavāhvoḥśayanaṃ paryyaṅkāsanaṃ krauñco-
    ṣṭragajādivadupaveśanaṃ krauñcādyāsanaṃ draṣṭavyam . āsana-
    sthairyyopāyamāha . “prayatnaśauthilyānantasamāpattibhyām”
    pāta0 sū0 . “svābhāvikaḥ prayatnaścalatvādāsanavighātakaḥ
    tasyoparameṇāsanaṃ sidhyati anante nāganāyake sthira-
    taraphaṇāsahasravidhṛtaviśvamaṇḍale cittasya samāpattyā dehā-
    bhimānābhāvenāsanaduḥkhāsphūrtterāsanaṃ sidhyati . tatsiddhi-
    liṅgamāha . “tatodvandvānabhighātaḥ” pāta0 sṛ0 . “āsana-
    jayācchītoṣṇādimiranabhighāto bādhābhāvo bhavati” vṛttiḥ
    idañca rājayogāṅgaṃ haṭayogāṅgāni punaranye'pi vandhāḥ-
    kāśī0 uktāḥ yathā “mahāmudrāṃ nabhomudrāmuḍḍīyānaṃ jala-
    ndharam . mūlabandhantu yovetti sa yogī yogasiddhibhāk .
    śodhanaṃ nāḍijālasya ghaṭanañcandrasūryayoḥ . rasānāṃ śoṣaṇaṃ
    samyak mahāmudrābhidhīyate . yoniṃ vāmāṅghiṇāpīḍya kṛtvā
    vakṣaḥsthale hanum . hastābhyāṃ prasṛtaṃ pādaṃ dhārayeddakṣiṇañci-
    ram . prāṇān kukṣau samāpūryya ciraṃ sañcārayecchvanaiḥ .
    eṣā proktā mahāmudrā mahārogavināśinī . candrāṅge tu
    samabhyasya sūryyāṅge punarabhyaset . yā vahulyā bhavet
    saṃkhyā tatomudrāṃ visarjayet . na hi pathyamapathyaṃ vā rasāḥ
    sarvve'pi nīrasāḥ . api ghoraṃ viṣaṃ pītaṃ pīyūṣamiva
    jīryyati . kṣayakuṣṭhagudāvarttagulmājīrṇṇaṣurogamāḥ . tasya
    doṣāḥ kṣayaṃ yānti mahāmudrāñca yo'bhyaset . kapāla-
    kuhare jihvā pratiṣṭhā viparītagā . bhruvorantargatā dṛṣṭi-
    rmudrā bhavati khecarī . na pīddhyate sa rogeṇa na ca lipyeta ka-
    rmmaṇā . bādhyate na sa kālena yīmudrāṃ vetti khecarīm . ci-
    ttañcarati khe yasmājjihvā carati khegatā . tenaiṣā khecarī
    nāma mudrā siddhairniṣevitā . yāvadvinduḥ sthitodehe tāva-
    nmṛtyubhayaṃ kutaḥ . yāvadbaddhā nabhomudrā tāvadvindurna gacchati .
    uḍḍīnaṅkurute yasmādahorātraṃ mahākhagaḥ . uḍḍīyānaṃ
    tataḥ proktaṃ tatra bandho'bhidhīyate . jaṭhare paśvimaṃ jānu-
    nābherūrddhañca dhārayet . uḍḍīyānaṃ hyayaṃ bandhomṛtyorapi
    bhayaṃ jayet . badhnāti hi śirājālamadhogāmi na bhojanam .
    eṣa jalandharo bandhaḥ kaṇṭhe duḥkhaughanāśanaḥ . jalandhare kṛte
    bandhe kaṇṭhasaṅkocalakṣaṇe . na pīyūṣaṃ patatyagnauna ca vāyuḥ
    pradhāvati . parṣṇibhāgena saṃpīḍya yonimākuñcayedgudam .
    apānamūrddhamākṛṣya mūlabandho'bhidhīyate . apānaprāṇayo-
    raikyaṃ kṣaye mūtrapurīṣayoḥ . yuvā bhavati vṛddho'pi satataṃ mūlabandha-
    nāt” .

    rudrayāmale'nekavidhānyāsanāni darśitāni yathā . “athā-
    sanaprabhedañca śṛṇuṣva siddhikāṅkṣiṇām . yatra tatra
    pūjakānāṃ siddhiratra mahītale . adhomukhāsanaṃ nātha!
    sarveṣāṃ prāṇināṃ sukham . ūrddha mārgeṇa deveśa! dhārayet
    mārutaṃ sudhīḥ . sarvvāsanānāṃ śreṣṭhaṃ hi ūrddhapādo hi yat-
    caret . tadaiva mahitāṃ siddhiṃ dadāti vāyavī kalā .
    padmāsanaṃ tathā kuryyātprāṇavāyuṣu siddhaye . śubhāsanaṃ sadā
    dhyāyet pūrayitvā punaḥpunaḥ . urumūle vāmapādaṃ puna-
    staddikṣaṇaṃ padam . vāmorau sthāpayitvā ca padmāsanamiti
    smṛtam . savyāpasavyayogena āsanaṃ parikalpayet . tadaikā-
    sanakāle tu dvitīyāsanamārabhet . pṛṣṭhe pādadbayaṃ sīmri-
    vṛddhāṅguṣṭhadvayaṃ sudhīḥ . kāyasaṅkocamākṛtya dhṛtvā baddhāsanaṃ
    bhavet . iti baddhāsanaṃ baddhvā vāyubaddhaḥ punaḥpunaḥ
    civuke sthāpavedyatrāddhṛdi tejaśca bhāskare . ityāsanaṃ hi
    sarvveṣāṃ prāṇināṃ siddhikāraṇam . vāyuṃ vaśe tu
    kuryyādyaḥ sa yogī nātra saṃśayaḥ . bhāvasiddhikaraṃ nātha!
    sarveṣāṃ dṛṣṭikāraṇam . vāmapādatale kuryyāt pādaṃ dakṣiṇa-
    meva tat . savyāpasavyayogena āsanadvayameva ca . sarvatraivaṃ-
    prakārañca kṛtvā nātīva sādhayet . śṛṇuṣvānyānyāsanāni
    dvātriṃśatsaṃkhyakāni ca . savyāpasavyayogena dviguṇaṃ prabha-
    vediha . catuḥṣaṣṭyāsanānīha vadāmi vāyuśīdhanāt . dvā
    triṃśadgranthibhedena kalpayet vāyuvṛddhaye . kārmmukāsanamā-
    kṛtya udare pūrayet mukham . tadā vāyurvaśaṃ yāti kālena
    sūkṣmavāyunā . baddhapadmāsanaṃ mantrī veṣṭayitvā pradhā-
    rayet . kareṇaṃ dakṣiṇenaiva vāmapādāṅgulītaṭam . savyā
    pasavyadviguṇaṃ kārmmukāsanameva ca . kārmmukadvayayogena śarava-
    vadvāyunā nayet . kukkuṭāsanamāvakṣye nāḍīnirmmalahetutaḥ .
    satkulāgamamārgeṇa kuryyāt vāyuniveśanam . nijahasta-
    dvayaṃ bhūmau pātayitvā jitendriyaḥ . padbhyāṃ baddhvā karau
    deva! karparadvayamadhyataḥ . savyāpasavyayugalaṃ kukkuṭaṃ brahmaṇā-
    kṛtam . baddhaṃ kṛtvā adhaḥśīrṣaṃ yaḥ karoti khagāsanam .
    khagāsanaprasādena śramalopobhavedrutam . punaḥpunaḥ śramā-
    deva viṣayaśramalopakṛt . lolāsanaṃ sadā kuryyāt vāyu-
    laulyāpaghātanāt . sthiravāyuprasādena sthiracetā bhaved
    drutam . padmāsanaṃ samākṛtya pādayoḥ sandhigahvare .
    hastadvayamadhodeśe niyojya kukkuṭākṛti . nijahastadvayaṃ
    lagnaṃ nipātya hastanirbharam . tasmāt śarīramutyāpya sthirapa-
    dmāsane'nilam . sthitvaitadāsane mantrī adhaḥśīrṣaṃ karoti
    cet . uttamaṃ tvāsanaṃ jñeyaṃ yogināmatidurllabham .
    etadāganamātreṇa śarīraṃ śītalaṃ bhavet . punaḥpunaḥ
    śodhanena cetanā kuṇḍalī bhavet . savyāpasavyayogena
    yaḥ karoti punaḥpunaḥ . pūrayitvā mūlapadme sūkṣmavāyuṃ
    vikumbhayet . kṛtvā kumbhakamevaṃ hi sūkṣmavāyau lasadvidhau .
    mūlādibrahmarandhrānte sthāpayet gagane pade . etat śubhā-
    sanaṃ kṛtvā sūkṣmarandhreṣvaśeṣataḥ . sūcīrandhre yathā sūtraṃ
    pūrayet sūkṣmavāyunā . evaṃ krameṇa ṣanmāsāt pūrakasyāpi
    lakṣaṇam . mahāsukhaṃ samāpnoti yogāṣṭāṅganiṣevaṇāt .
    atha vakṣyemahādeva! parvatāsanamuttamam . yat kutvā sthira-
    rūpaḥsyāt ṣaṭcakrādiviloḍanaḥ . yonyāsanaṃ sarvva-
    yoge yogināmabalambanam . tatkālaṃ sakalaṃ tāvat khe-
    caroyāvadeva hi . pādagoṣṭhena cākramya liṅgāgraṃ yoniyo
    jayet . anyaṃ pādamurau dattvā tatra yonyāsanaṃ bhuvi .
    etanmadhye mahādeva! baddhayonyāsanaṃ śṛṇu . yat kṛtvā vicaret
    yogī pṛthivyāmīśvaro yathā . kṛtvā yonyāsanaṃ nātha!
    liṅgaguhyādibandhanam . mukhanāsānetrakarṇṇaṃ kaniṣṭhāṅguli-
    bhistathā . oṣṭhādharaṃ kaniṣṭhābhyāmanāmābhyāñca nāsike .
    madhyamābhyāṃ netrayugmaṃ tarjanībhyāmatha śrutī . etat siddhā-
    sanaṃ nāma yogināmatidurlabham . kṛtvā vāyustambhanaṃ ca
    mūlamārabhya stambhayet . savyāpasavyayogena siddho bhavati
    sādhakaḥ . śanaiḥśanaiḥ samārudhya kumbhayecca prapūrayet . aru-
    ṇodayakālācca vasudaṇḍena bhairava! savyāpasavyayoyena-
    gṛhītvā bāhyagānilam . dvitīyaprahare kuryyāt bāhya-
    pūjāṃ manoramām . etadāsanamākṛtya siddho bhavati
    sādhakaḥ . athānyadāsanaṃ vakṣye yat kṛtvā cāmarobha-
    vet . matsādhakaḥ śuciḥ śrīmān kuryyādbhāvābhi
    bhāvitaḥ . bhekanāmāsanaṃ yogyaṃ nātha! vakṣyāmi tadgu-
    ṇam . nidhāya pādayugalaṃ skandhe vāhau padopari . dhyāye
    diṣṭapadaṃ śrīmān āsanasthaḥ sukhāya ca . yadi
    sarvvāṅgamuttīlya gagane khecarāsanam . mahābhekāsanaṃ proktaṃ
    sarvvasiddhvipradāyakam . mahāvidyā—mahāmantraṃ prāpnoti
    japatīha yaḥ . etat prabhedaṃ vakṣyāmi yaḥ karoti sacā-
    bharaḥ . ekaṃ pādamurau baddhvā skandhe'nyapādarakṣaṇam . etat
    prāṇāsanaṃ nāma sarvasiddhipradāyakam . vāyuṃ mūle
    samāropya pratyākuñcya prasārayet . kevalaṃ pādamekañca
    skandhe cāropya yatnataḥ . ekapādena gagane tiṣṭhet sa daṇḍa-
    vat prabho! . apānāsanametaddhi sarveṣāṃ pūrakāśrayam .
    kṛtvā sūkṣmaśīrṣapadme samāropya ca vāyubhiḥ . tadā middho
    bhavenmartyo nātra kāryyā vicāraṇā . prāṇāpānāsane kṛtvā
    mantrī yogeśvaro bhuvi . samānāsanamāvakṣye siddhimantrādisā-
    dhanam . ekaṃ pādamurau dattvā guhye'nyaṃ liṅgavaktrake . eta-
    dvīrāsanaṃ nātha! samānāsanasaṃjñakam . ityākṛtya jape-
    nmantraṃ dhṛtvā vāyuṃ caturdale . kuṇḍalīṃ bhāyayenmantrī koṭi
    vidyullatākṛtim . ātmacandrāmṛtarasairāplutāṃ yoginīṃ
    sadā . vīrāsanaṃ tu vīrāṇāṃ yogavāyuprasādhanam . yojā-
    nāti mahāvīraḥ sa yogī bhavati dhruvam . atha vakṣye
    mahākāla . samānāsanasādhanam . bhedakrameṇa yajjñātvā
    vīrāṇāmadhipobhavet . samānāsanamākṛtya baddhvāṅguṣṭhaṃ kareṇa
    ca . etena sādhukārī syāt sarvayogādisādhane . āsanaṃ
    yohi jānāti vāyunā haraṇaṃ tathā . kālādīnāṃ nirṇṇayantu
    sa kadācit na naśyati . kālena labhyate siddhiḥ kāla-
    rūpomahojjvalaḥ . sādhakairyogibhirdhyeyaḥ siddhavīrāsanā-
    tmanā . atha vakṣye nīlakaṇṭha . granthibhadrāsanaṃ śubham .
    jñātvā rudro bhavet kṣipraṃ sūkṣmavāyuniṣevaṇāt . kṛtvā-
    padmāsanaṃ mantrī jaṅghāyāḥ kuhare karau . karparasthalaparyyantaṃ
    vibhidya skandhadhāraṇam . bhittvā padmāsanaṃ mantrī hastārddhe-
    na vipāṭayan . yena śīrṣaṃ bhavennamraṃ sarvāṅgulibhirāśritam .
    granthibhedāsanaṃ kuryyāt khecarādipradarśanam . kṛtvā sūkṣma-
    vāyulayaṃ paramātmani kārayet . athānyāsanamāvakṣye-
    yogapūrvakarakṣaṇāt . kṛtvā padmāsanaṃ pādāṅguṣṭhaṃ jaṅghāṃ
    hi saṃsthitam . hastamekantu jaṅghāyāṃ kārmmukaṃ karparo
    rddhakam . padmāsane samādhāya aṅguṣṭhaṃ paridhārayet .
    kārmmukāsanametaddhi savyāpasavyayogataḥ . padmāsanaṃ veṣṭa-
    yitvā aṅguṣṭhaṃ ca pradhārayet . yaḥ karoti sadā nātha!
    kārmmukāsanamuttamam . rogādināśaṃ śatrūṇāṃ kṣayaṃ nītvā
    sukhī bhavet . atha vakṣye'tra saṃkṣepāt sarvāṅgāsanamutta-
    mam . yat kṛtvā nipuṇo yogī vidyābhiḥ paṇḍito
    bhavet . adho nidhāya śīrṣañca ūrddhapādadghayañcaret . padmā-
    sanaṃ tu tatraiva bhūmau karparayugmakam . daṇḍe daṇḍe tu yaḥ
    kuryyāt śvāsaśāntiparaḥ sudhīḥ! nityaṃ sarvāsanaṃ hitvā
    na kuryyādvāyudhāraṇam . māsena tasya siddhiḥ syāt sarvva-
    rogavināśanam” . anyānyapyāmanāni tatroktāni vista-
    rānna darśitāni . nirvāṇatantre jantusaṃkhyayā catura-
    śītilakṣasaṃkhyakānyāsanānyuktāni kintu teṣāṃ lakṣaṇavi-
    śeṣāstatra noktāḥ teṣāṃ madhye dvayoreva prādhānthamityapi
    tatraivoktam . yathā “āsanāni kuleśāni! yāvantojīva-
    jantavaḥ . caturaśītilakṣāṇi caikaikaṃsamudāhṛtam . āsa-
    nebhyaḥ samastebhyaḥ sāmprataṃ dvayamucyate . ekaṃ siddhāsanaṃ
    nāma dvitīyaṃ kamalāsanam” . eṣāṃ bahuvidhānāmāsanāṃnāṃ
    madhye “sukhenaiva bhavedyasminnāsane brahmacintanam . āsanaṃ
    tadvijānīyāditarat sukhanāśanam” ityabhiyuktokteḥ
    pātañjaloktasya sthiramukhasyaivāsanasya brahmacintane grāhya-
    tetyevaseyam . tantrasāre yogāṅgāsanāni pañca salakṣaṇānyu-
    ktāni yathā “padmāsanaṃ khastikākhyaṃ bhadraṃ vajrāsanantathā .
    vīrāsanamiti proktaṃ kramādāsanapañcakam . urvvosapari
    binyasya samyak pādatale ubhe . aṅguṣṭhau ca nibadhnīyāddha-
    stābhyāṃ vyutkramāttataḥ . padmāsanamidaṃ proktaṃ yogināṃ
    hṛdayaṅgamam . jānūrvvorantare samyak kṛtvā pādatale ubhe .
    ṛjukāyo viśedyogī svastikantat pracakṣate . sīmani
    pārśvayornyasya gulphayugmaṃ suniścalam . vṛṣaṇādhaḥ pārśva-
    pādau pāṇibhyāṃ parirakṣayet . bhadrāsanaṃ samuddhiṣṭaṃ
    yogibhiḥ parikalpitam . urvoḥ pādau kramānnyasyettālvoḥ
    pratyaṅmukhāṅgulī . karau nidadhyādākhyātaṃ vajrāsanamanuttamam .
    ekampādamadhaḥ kṛtvā vinyasyorau tathetaram . ṛjukāyoviśe-
    nmantrī vīrāsanamitīritam” yatra mahāmātrovasati
    tasmin 6 gajaskandhadeśe āsyate'nena ā + asa—karmmaṇi
    lyuṭ . 7 samyag vikṣepaṇasādhane . asanaeva aṇ . 8 asa-
    navṛkṣe pu0 9 jīvakavṛkṣe pu0 . āsanaśabdasthāne śasādau
    taddhitayājādau ca pare āsannādeśaḥ iti kāśikādayaḥ
    masoramāyāntu tat dūṣayitvā āsyaśabdasthāne eva tadādeśa
    ityuktaṃ yathā “yattu āsanaśabdasya āsannādeśa iti
    kāśikāyāmuktantat prāmādikam “āsrovṛkasya varttikāma-
    bhīke” iti mantre mukhādityarthasyaucityāt “vṛkasya cit
    varttikāmantarāṇāditi” mantrāntarasaṃvādācca vākhyātañca
    tathaiva vedabhāṣye iti .

    Indian Epigraphical Glossary

    ☞ p. 29.
    āsana (IE 8-8), a seat.

    Cf. a-cār-āsana-carm-āṅgāra (IE 8-5; EI 15), probably,

    camping [of the royal officers in a village]; āsana-carma is

    sometimes taken as one expression meaning ‘a hide seat’.

    Puranic Encyclopedia

    ☞ p. 92, col. 2.
    ĀSANA . Posture in Yogābhyāsa. There are different

    types of āsanas. The chief of them are given below:

    1) Bhujaṅgāsana. Lying flat, face downwards on a

    sheet with hands placed close to the body on either

    side. After relaxing all the muscles of the body, concen-

    trate the mind on health. Keeping the feet close to-

    gether and pressing the knees against the ground, raise

    the soles upwards to the sky. Place both palms, pressing

    against the ground, touching the shoulders on both

    sides. Then raise the head and bend the neck back-

    wards as far as possible. At this time, the trunk and

    legs should be in close contact with the ground. Gra-

    dually raise the chest, supported by the hands on the

    ground. Bring the head down in the same way as it was

    raised and restore the body to its former position. This

    āsana strengthens the backbone.

    2) Śalabhāsana. Lie flat on the sheet, face downwards.

    Keep the legs close together and raise the feet up with

    the heels touching each other. Place the hands close

    to the body on either side and close the fists upwards.

    Place the fists and shoulders close to the ground and

    make the whole body stiff after inhaling the breath.

    Then try to raise the legs. Support the weight of the

    body with the breast and hands. This is possible by

    pressing the fists, firmly against the ground. Until the

    āsana is completed, do not send out the breath. Keep

    the legs straight and stiff. The lower abdomen and legs

    may be raised slightly. This makes the āsana complete.

    On feeling suffocation, the legs must be brought down

    slowly.

    Besides these, there are many other āsanas like Dhanur-

    āsana, Paścimātānāsana, Halāsana, Mayūrāsana,

    Sarvāṅgāsana, Matsyāsana, Śīrṣāsana, Arddhamatsy-

    endrāsana, Pādahastāsana, Trikoṇāsana, Uḍḍīyāsana,

    Nauli, Viparītakaraṇi, Yogamudrā, Śavāsana, etc. (See

    under Yoga).

    Tāntrikābhidhānakośa

    ☞ vol. 1, p. 209.