• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • āryyaḥ

    See also ālya, ārya, āryya.


    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 190.
    āryyaḥ , tri, (arttuṃ prakṛtamācarituṃ yogyaḥ . aryyate
    vā .. ṛ + ṇyat .) satkulodbhavaḥ . ityamaraḥ .
    pūjyaḥ . śreṣṭhaḥ . buddhaḥ . iti śabdaratnāvalī ..
    saṅgataḥ . ityajayaḥ .. (mānyaḥ, udāracaritaḥ, śā-
    ntacittaḥ . yathā, rāmāvaṇe, 3 kāṇḍe .
    “yo'hamāryyeṇa paravān bhrātrā jyeṣṭhena bhāvini” .
    nyāyapathāvalambī, prakṛtācāraśīlaḥ, satatakarttavya-
    karmmānuṣṭhātā . yaduktaṃ,
    “karttavyamācaran kāmamakarttavyamanācaran .
    tiṣṭhati prākṛtācāre sa tu āryya iti smṛtaḥ” ..
    dhārmmikaḥ . dharmmaśīlaḥ . yathā, manuḥ, 10 . 757 .
    “āryyarūpamivānāryyaṃ karmmabhiḥ svairvvibhāvayet” .
    ucitaḥ . yathā, rāmāyaṇe, —
    “mārgamāyyaṃ prapannasya nānumanyeta kaḥ pumān” ..
    nāṭyoktau sammānasūcakamidaṃ nāma prāyeṇa mānya-
    janāhvāne vyavahriyate . yathā, sātitvadarpaṇe, ṣaṣṭha-
    paricchede .
    “svecchayā nāmamirviprairvipra āryyeti cetaraiḥ” .
    “vācyau naṭīsūtradhārāvāryyanāmnā parasparaṃ” ..)
    ☞ vol. 1, p. 190.
    āryyaḥ , puṃ, (arttuṃ sadācarituṃ yogyaḥ . ṛ + ṇyat .)
    svāmī . buddhaḥ . iti hemacandraḥ .. suhṛt . ityajayaḥ .
    (śreṣṭhavarṇaḥ . mlecchetarajātiḥ . yaduktaṃ mahābhārate .
    “mlecchāścānye bahuvidhāḥ pūrvvaṃ ye nikṛtā raṇe .
    āryyāśca pṛthivīpālāḥ” . iti . svanāmakhyātaḥ
    sāvarṇamanoḥ puttraḥ . yathā, harivaṃśe .
    “varīyāṃścāvarīyāṃśca saṃmato dhṛtimān vasuḥ .
    cariṣṇurāryyo dhṛṣṇuśca rājaḥ sumatireva ca .
    sāvarṇasya manoḥ puttrāḥ bhaviṣyā daśa bhārata !” ..)