āryyaḥ
See also
ālya,
ārya,
āryya.
Śabdakalpadruma
☞
vol. 1,
p. 190.
āryyaḥ , tri, (arttuṃ prakṛtamācarituṃ yogyaḥ . aryyate
vā .. ṛ + ṇyat .) satkulodbhavaḥ . ityamaraḥ .
pūjyaḥ . śreṣṭhaḥ . buddhaḥ . iti śabdaratnāvalī ..
saṅgataḥ . ityajayaḥ .. (mānyaḥ, udāracaritaḥ, śā-
ntacittaḥ . yathā, rāmāvaṇe, 3 kāṇḍe .
“yo'hamāryyeṇa paravān bhrātrā jyeṣṭhena bhāvini” .
nyāyapathāvalambī, prakṛtācāraśīlaḥ, satatakarttavya-
karmmānuṣṭhātā . yaduktaṃ,
“karttavyamācaran kāmamakarttavyamanācaran .
tiṣṭhati prākṛtācāre sa tu āryya iti smṛtaḥ” ..
dhārmmikaḥ . dharmmaśīlaḥ . yathā, manuḥ, 10 . 757 .
“āryyarūpamivānāryyaṃ karmmabhiḥ svairvvibhāvayet” .
ucitaḥ . yathā, rāmāyaṇe, —
“mārgamāyyaṃ prapannasya nānumanyeta kaḥ pumān” ..
nāṭyoktau sammānasūcakamidaṃ nāma prāyeṇa mānya-
janāhvāne vyavahriyate . yathā, sātitvadarpaṇe, ṣaṣṭha-
paricchede .
“svecchayā nāmamirviprairvipra āryyeti cetaraiḥ” .
“vācyau naṭīsūtradhārāvāryyanāmnā parasparaṃ” ..)
☞
vol. 1,
p. 190.
āryyaḥ , puṃ, (arttuṃ sadācarituṃ yogyaḥ . ṛ + ṇyat .)
svāmī . buddhaḥ . iti hemacandraḥ .. suhṛt . ityajayaḥ .
(śreṣṭhavarṇaḥ . mlecchetarajātiḥ . yaduktaṃ mahābhārate .
“mlecchāścānye bahuvidhāḥ pūrvvaṃ ye nikṛtā raṇe .
āryyāśca pṛthivīpālāḥ” . iti . svanāmakhyātaḥ
sāvarṇamanoḥ puttraḥ . yathā, harivaṃśe .
“varīyāṃścāvarīyāṃśca saṃmato dhṛtimān vasuḥ .
cariṣṇurāryyo dhṛṣṇuśca rājaḥ sumatireva ca .
sāvarṇasya manoḥ puttrāḥ bhaviṣyā daśa bhārata !” ..)