• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • āryya

    See also ālya, ārya, āryyaḥ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 120.
    āryya mfn. (-ryyaḥ-ryyā-ryyaṃ)

    1 Of a good family.

    2 Respectable, venerable.

    3 Apposite, proper.

    4 To be sought or obtained. m. (-ryyaḥ)

    1 A master, an owner.

    2 A name of BUDDHA.

    3 A friend. f. (-ryyāṃ)

    1 A name of PĀRVATĪ.

    2 A kind of metre, measured by feet, each foot being equal to four short syllables, or two long and two short; there are seven and a half feet in each verse of the couplet, equal to thirty and to twenty-seven syllabic instants: the regular form consists of alternate long and short verses, but it admits of eighty principal variations.

    E. ṛ to go, ṇyat affix; also aryya.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 97, col. 1.
    āryya (ryyaḥ-ryyā-ryyaṃ) a. Of a good fa-
    mily, respectable; proper; that
    may be had. m. A master. (ryyā)
    1. f. Name of Pārvatī; a metre.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 98, col. 2.
    āryya

    mfn. (-ryyaḥ-ryyā-ryyaṃ)

    1. Of a good family.

    2. Respectable, venerable.
    3. Apposite, proper.

    4. To be sought or obtained.

    m. (-ryyaḥ)

    1. A
    master, an owner.

    2. A name of BUDDHA.

    3. A friend.

    f. (-ryyā)
    1. A name of PARVATI.

    2. A kind of metre, measured by feet,
    each foot being equal to four short syllables, or two long and two
    short; there are seven and a half feet in each verse of the
    couplet, equal to thirty and to twenty-seven syllabic instants: the
    regular form consists of alternate long and short verses, but it
    admits of eighty principal variations.

    E. ṛ to go, ṇyat affix; also
    aryya.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 812, col. 1.
    āryya pu0 ṛ—ṇyat . 1 svāmini, 2 gurau, 3 suhṛdi ca .
    4 śreṣṭhakulotpanne 5 pūjye 6 śreṣṭhe, 7 saṅgate, nāṭyoktau 8 mānye,
    9 udāracarite, 10 śāntacitte “karttavyamācaran kāryyama-
    karttavyamanācaran . tiṣṭhati prakṛtācāre sa vā āryya iti
    smṛtaḥ ityuktalajñaṇe 11 jane ca tri0 . “grahītumāryyān
    paricaryyayā muhuḥ” māghaḥ . “tyajedakasmāt, patirāryyavṛttaḥ”
    “varṇāpetamavijñātaṃ naraṃ kaluṣayonijam . āryarūpamivānāryaṃ
    karmabhiḥ svairvibhāvayet” “jāto nāryyāmanāryāyāmāryādāryo
    bhavedguṇaiḥ . jāto'pyanāryādāryāyāmanāryaiti niścayaḥ” .
    “anāryya māryakarmāṇamāryaṃ cānāyyakarmiṇam, . saṃpradhāryā
    vravīdetau na samau nāsamāviti” iti ca manuḥ .
    āryyatvena sambhāṣaṇe nāṭake niyamaviśeṣāḥ sā0 da0
    uktā yathā “rājannityṛpibhirvācyaḥ so'patyapatyayena ca .
    svecchayā nāmabhirnivrairvipra āryyeti cetaraiḥ” vipretarai
    rvipraḥ āryyeti vācyaḥ “vācyau naṭīsūtradhārāvāryanāmnā
    parasparam” . naṭyā sūtradhāraḥ āryyeti vācyaḥ sūtradhāreṇa
    ca naṭī āryyā iti vācyā . “vayasyetyuttamairvācyomadhyai
    rāryyeti cāgrajaḥ” . “āryyabālacaritaprastāvanāḍi-
    ṇḍima” iti vīraca0 rāmacaritavarṇṇane lakṣaṇoktiḥ . “vatsa!
    putraka tāteti saṃjñāgotreṇa vā yutaḥ . śiṣyo'nujaśca vakta-
    vyo'mātya āryyeti cetaraiḥ” itarairamātya āryyeti vaktavyaḥ

    “vṛttena hi bhavatyāryyo na dhanena na vidyayā” bhā0
    u0 89 a0 ukteḥ sadācāreṇaiva narāṇāmāryyatvam .
    āryyā'pyarundhatī tatra vyāpāraṃ karttumarhati” kumā0
    12 prākṛtabhāṣāyāṃ strī “mukhabāhūrupajjānāṃ yā loke
    jātayo bahiḥ . mlecchavācaścāryyavācaḥ sarvete dasyavaḥ
    smṛtāḥ” manuḥ . 13 śvaśure pu0 . āryyaputraḥ patiḥ
    “āryyo brāhmaṇakumārayoḥ” pā0 ukteḥ karmadhāraye
    brāhmaṇakumārayoḥ parataḥ prakṛtisvaraḥ .