Blog
Sanskrit
About
āryya
See also
ālya ,
ārya ,
āryyaḥ .
Sanskrit-English
Sanskrit-Sanskrit
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 120 .
āryya mfn. (
-ryyaḥ-ryyā-ryyaṃ )
1 Of a good family.
2 Respectable, venerable.
3 Apposite, proper.
4 To be sought or obtained. m. (-ryyaḥ )
1 A master, an owner.
2 A name of BUDDHA.
3 A friend. f. (-ryyāṃ )
1 A name of PĀRVATĪ.
2 A kind of metre, measured by feet, each foot being equal to four short syllables, or two long and two short; there are seven and a half feet in each verse of the couplet, equal to thirty and to twenty-seven syllabic instants: the regular form consists of alternate long and short verses, but it admits of eighty principal variations.
E. ṛ to go, ṇyat affix; also aryya .
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 97, col. 1 .
āryya (ryyaḥ-ryyā-ryyaṃ) a. Of a good fa- mily, respectable; proper; that may be had. m. A master. (ryyā ) 1. f. Name of Pārvatī; a metre.
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 98, col. 2 .
āryya mfn. (-ryyaḥ-ryyā-ryyaṃ )
1. Of a good family.
2. Respectable, venerable. 3. Apposite, proper.
4. To be sought or obtained.
m. (-ryyaḥ )
1. A master, an owner.
2. A name of BUDDHA.
3. A friend.
f. (-ryyā ) 1. A name of PARVATI.
2. A kind of metre, measured by feet, each foot being equal to four short syllables, or two long and two short; there are seven and a half feet in each verse of the couplet, equal to thirty and to twenty-seven syllabic instants: the regular form consists of alternate long and short verses, but it admits of eighty principal variations.
E. ṛ to go, ṇyat affix; also aryya .
Vācaspatyam
☞
p. 812, col. 1 .
āryya pu0 ṛ —
ṇyat . 1 svāmini, 2 gurau, 3 suhṛdi ca . 4 śreṣṭhakulotpanne 5 pūjye 6 śreṣṭhe, 7 saṅgate, nāṭyoktau 8 mānye, 9 udāracarite, 10 śāntacitte “
karttavyamācaran kāryyama- karttavyamanācaran . tiṣṭhati prakṛtācāre sa vā āryya iti smṛtaḥ ityuktalajñaṇe 11 jane ca tri0 . “
grahītumāryyān paricaryyayā muhuḥ ”
māghaḥ . “
tyajedakasmāt, patirāryyavṛttaḥ ”
“
varṇāpetamavijñātaṃ naraṃ kaluṣayonijam . āryarūpamivānāryaṃ karmabhiḥ svairvibhāvayet ”
“
jāto nāryyāmanāryāyāmāryādāryo bhavedguṇaiḥ . jāto'pyanāryādāryāyāmanāryaiti niścayaḥ ”
. “
anāryya māryakarmāṇamāryaṃ cānāyyakarmiṇam, . saṃpradhāryā vravīdetau na samau nāsamāviti ”
iti ca manuḥ . āryyatvena sambhāṣaṇe nāṭake niyamaviśeṣāḥ sā0 da0 uktā yathā “
rājannityṛpibhirvācyaḥ so'patyapatyayena ca . svecchayā nāmabhirnivrairvipra āryyeti cetaraiḥ ”
vipretarai rvipraḥ āryyeti vācyaḥ “
vācyau naṭīsūtradhārāvāryanāmnā parasparam ”
. naṭyā sūtradhāraḥ āryyeti vācyaḥ sūtradhāreṇa ca naṭī āryyā iti vācyā . “
vayasyetyuttamairvācyomadhyai rāryyeti cāgrajaḥ ”
. “
āryyabālacaritaprastāvanāḍi- ṇḍima ”
iti vīraca0 rāmacaritavarṇṇane lakṣaṇoktiḥ . “
vatsa! putraka tāteti saṃjñāgotreṇa vā yutaḥ . śiṣyo'nujaśca vakta- vyo'mātya āryyeti cetaraiḥ ”
itarairamātya āryyeti vaktavyaḥ “vṛttena hi bhavatyāryyo na dhanena na vidyayā ” bhā0 u0 89 a0 ukteḥ sadācāreṇaiva narāṇāmāryyatvam . āryyā'pyarundhatī tatra vyāpāraṃ karttumarhati ” kumā0 12 prākṛtabhāṣāyāṃ strī “mukhabāhūrupajjānāṃ yā loke jātayo bahiḥ . mlecchavācaścāryyavācaḥ sarvete dasyavaḥ smṛtāḥ ” manuḥ . 13 śvaśure pu0 . āryyaputraḥ patiḥ “āryyo brāhmaṇakumārayoḥ ” pā0 ukteḥ karmadhāraye brāhmaṇakumārayoḥ parataḥ prakṛtisvaraḥ .