• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ārttavaṃ


    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 189.
    ārttavaṃ , klī, (ṛturasya prāptaḥ, aṇ yadvā ṛtureva .
    prajñādibhyaścetyaṇ .) strīrajaḥ . ityamaraḥ .. puṣpaṃ .
    iti medinī .. (yathā manuḥ, 3 . 48 .
    “tasmāt yugmāsu puttrārthī saṃviśedārttave striyaṃ” .
    “nopagacchet pramatto'pi striyamārttavadarśane” ..
    athārttavasya svarūpamāha .
    strīṇāṃ rasa eva māsenārttavaṃ bhavatītthuktvā puna-
    rāha śuśruta eva .
    “māsenopacitaṃ kāle dhamanībhyastadārttavaṃ .
    īṣadvivarṇakṛṣṇañca vāyuryonimukhaṃ nayet” ..
    garbhagrahaṇayogyasyārttavasya lakṣaṇamāha .
    “śaśāsṛkpratimaṃ yacca yadvā lākṣārasopamaṃ .
    tadārttavaṃ praśaṃsanti yadvāso na virañjayet” ..
    ārttavasya varṇadvayābhidhānaṃ . vātādiprakṛtibhedena
    varṇabhedāt . yadvāso na virañjayet . yadvāso lagnaṃ
    prakṣālitaṃ tadvāsastyajati na tu vikṛtaraktaṃ kuryyāt” .
    iti bhāvaprakāśaḥ ..
    “māsānniṣpicchadāhārtti pañcarātrānubandhi ca .
    naivātibahulātyalpamārttavaṃ śuddhamādiśet ..
    guñjāphalasavarṇañca padmālaktakasannibhaṃ .
    indragopakasaṅkāśamārttavaṃ śuddhameva tat” ..
    iti carakaḥ, —
    “śaśāsṛkpratimaṃ yattu yadvā lākṣārasopamaṃ .
    tadārttavaṃ praśaṃsanti yadvāso na virañjayet ..
    vidhimuttaravastyantaṃ kuryyādārttavaśuddhaye ..
    strīṇāṃ snehādiyuktānāṃ catasṛṣvārttavādiṣu .
    kuryyāt kalkān picūṃścāpi pathyānyācamanāni ca ..
    granthibhūte pibet pāṭhāṃ bhūṣaṇaṃ vṛkṣakāṇi ca .
    durgandhe pūyasaṅkāśe majjatulye tathārttave ..
    pibedbhadraśriyaḥ kvāthañcandanakvāthameva ca” .
    “ārttavaṃ śoṇitantvāgneyamagnīṣomīyatvādgarbhasya
    pāñcabhautikañcāparajīvaraktamāhurācāryyāḥ” ..
    “evaṃ māsena rasaḥ śukrībhavati strīṇāñcārttava-
    miti” .. iti śuśrutaḥ ..)