• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ārghyaṃ


    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 166.
    ārghyaṃ , klī, pītavarṇadīrghatuṇḍaṣaṭpadasannibhamākṣi-
    kotpannamadhu . asya guṇāḥ . atiśayacakṣurhita-
    kāritvaṃ . kaphapittaraktadoṣanāśitvañca .. iti rāja-
    nirghaṇṭaḥ .. yathā, bhāvaprakāśaḥ ..
    “madhūkavṛkṣā niryāsaṃ jaratkāryvyāśramodbhavāḥ .
    sravantyārdhyaṃ tadā khyātaṃ śvetakaṃ mālave punaḥ ..
    tīkṣṇatuṇḍāstu yāḥpītā makṣikāḥ ṣaṭpadopamāḥ .
    ārghyāstāstatkṛtaṃ yattadārghyamityapare jaguḥ” ..
    (“ārghyaṃ madhvaticakṣuṣyaṃ kaphapittaharaṃ paraṃ .
    kaṣāyaṃ kaṭupāke ca balyaṃ tiktamavātakṛt” ..
    iti suśrutaḥ ..)
    ☞ vol. 1, p. 189.
    ārghyaṃ , klī, (ārghayā makṣikayā vihitam . ārghā
    + yat .) ārghānāmamakṣikotpannamadhu . tasya
    guṇāḥ . atiśayacakṣurhitakāritvaṃ . kaphapittāsra-
    doṣanāśitvañca . iti rājanirghaṇṭaḥ .. (yaduktaṃ, —
    “madhūkavṛkṣāniryāsaṃ jaratkārvvāśramodbhavāḥ .
    sravantyārghyaṃ tadākhyātaṃ śvetakaṃ mālave punaḥ ..
    tīkṣṇatuṇḍāstu yāḥ pītā makṣikāḥ ṣaṭpadopamāḥ .
    ārghāstāstatkṛtaṃ yat tadārghyamityapare jaguḥ” ..
    yathā suśrute, —
    “ārghyaṃ madhvaticakṣuṣyaṃ kaphapittaharaṃ paraṃ .
    kaṣāyaṃ kaṭu pāke ca balyaṃ tiktamavātakṛt” ..
    idaṃ hi aṣṭavidhamadhujātimadhye parigaṇitam .
    “pauttikaṃ bhrāmaraṃ kṣaudraṃ mākṣikaṃ chātrameva ca .
    ārghyamauddālikaṃ dālamityaṣṭau madhujātayaḥ” ..)