āragvadhaḥ
See also
āragbadha,
āragvadha.
Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 253, col. 1.
āragvadhaḥ The tree Cassia Fistula (
Mar. bāhavā) largely used in medicinal recipes.
— dhaṃ Its fruit.
Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
vol. 1,
p. 351.
āragvadhaḥ The tree Cassia Fistula (Mar. bāhavā) largely used in medicinal recipes. -dham Its fruit.
Śabdakalpadruma
☞
vol. 1,
p. 187.
āragvadhaḥ , puṃ, (ā + rage śaṅkāyāṃ kvipa . āraga
rogaśaṅkāmapi hanti ac badhādeśaśca .) vṛkṣa-
viśeṣaḥ . sonālu som̐dāli iti khyātaḥ . tat-
paryyāyaḥ . rājavṛkṣaḥ 2 sampākaḥ 3 caturaṅgulaḥ 4
ārevataḥ 5 vyādhighātaḥ 6 kṛtamālaḥ 7 suva-
rṇakaḥ 8 . ityamaraḥ .. manthānaḥ 9 rocanaḥ 10 dīrgha-
phalaḥ 11 nṛpadrumaḥ 12 himapuṣpaḥ 13 rājataruḥ 14
kaṇḍughnaḥ 15 jvarāntakaḥ 16 arujaḥ 17 svarṇa-
puṣpaḥ 18 svarṇadruḥ 19 kuṣṭhasūdanaḥ 20 karṇā-
bharaṇakaḥ 21 mahārājadrumaḥ 22 karṇikāraḥ 23
svarṇāṅgaḥ 24 . iti rājanirghaṇṭaḥ .. pragrahaḥ 25 .
iti ratnamālā .. asya guṇāḥ . atimadhuratvaṃ .
śītalatvaṃ . śūlajvarakaṇḍukuṣṭhamehakaphaviṣṭambhanā-
śitvañca . iti rājanirghaṇṭaḥ .. api ca . jvara-
hṛdrogavātaraktodāvarttaroge atiśayapathyatvaṃ . mṛdu-
tvañca . asya phalaguṇāḥ . madhuratvaṃ . śukrakāritvaṃ .
vātapittahāritvañca . iti rājavallabhaḥ .. āmala-
tāsa iti hindībhāṣā .
“āragvadho rājakṛkṣaḥ sampākaścaturaṅgulaḥ .
ārevatavyādhighātakṛtamālasuvarṇakāḥ ..
karṇikāro dīrghaphalaḥ svarṇāṅgaḥ svarṇabhūṣaṇaḥ .
āragvadho guruḥ svāduḥ śītalaḥ sraṃsanottamaḥ ..
jvarahṛdrogapittāsravātodāvarttaśūlanut .
tatphalaṃ sraṃsanaṃ rucyaṃ kuṣṭhapittakaphāpahaṃ ..
jvare tu satataṃ pathyaṃ koṣṭhaśuddhikaraṃ paraṃ” .
iti bhāvaprakāśaḥ ..
(vyavahāro yathā, —
“bāle vṛddhe kṣate kṣīṇe sukumāre ca mānave .
yojyomṛdvalapāyitvādviśeṣāccaturaṅgulaḥ” . * ..
grahaṇapraṇālī yathā .. * ..
“phalakāle phalantasya grāhyaṃ pariṇatañca yat .
teṣāṃ guṇavatāṃ bhāraṃ sikatāsu nidhāpayet ..
saptarātrāt sasuddhṛtya śoṣayedātape miṣak .
tato majjānamuddhṛtya śucau bhāṇḍe nidhāpayet” . * ..
saṃyogaviśeṣe guṇā yathā .. * ..
“drākṣārasayuto deyo dāhodāvarttapīḍite .
caturvvarṣasukhaṃ bāle yāvaddvādaśavārṣike . * ..
caturaṅgulamajjñastu prasṛtaṃ vāthavāñjaliṃ .
surāmaṇḍena saṃyuktamathavā kolasīdhunā ..
dadhimaṇḍena vā yuktaṃrasenāmalakasya vā .
kṛtvā śītakaṣāyaṃ taṃ pibet sauvīrakeṇa vā” ..
iti carakaḥ ..)