• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • āragvadhaḥ

    See also āragbadha, āragvadha.


    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 253, col. 1.
    āragvadhaḥ The tree Cassia Fistula (Mar. bāhavā) largely used in medicinal recipes.

    — dhaṃ Its fruit.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 351.
    āragvadhaḥ The tree Cassia Fistula (Mar. bāhavā) largely used in medicinal recipes. -dham Its fruit.

    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 187.
    āragvadhaḥ , puṃ, (ā + rage śaṅkāyāṃ kvipa . āraga
    rogaśaṅkāmapi hanti ac badhādeśaśca .) vṛkṣa-
    viśeṣaḥ . sonālu som̐dāli iti khyātaḥ . tat-
    paryyāyaḥ . rājavṛkṣaḥ 2 sampākaḥ 3 caturaṅgulaḥ 4
    ārevataḥ 5 vyādhighātaḥ 6 kṛtamālaḥ 7 suva-
    rṇakaḥ 8 . ityamaraḥ .. manthānaḥ 9 rocanaḥ 10 dīrgha-
    phalaḥ 11 nṛpadrumaḥ 12 himapuṣpaḥ 13 rājataruḥ 14
    kaṇḍughnaḥ 15 jvarāntakaḥ 16 arujaḥ 17 svarṇa-
    puṣpaḥ 18 svarṇadruḥ 19 kuṣṭhasūdanaḥ 20 karṇā-
    bharaṇakaḥ 21 mahārājadrumaḥ 22 karṇikāraḥ 23
    svarṇāṅgaḥ 24 . iti rājanirghaṇṭaḥ .. pragrahaḥ 25 .
    iti ratnamālā .. asya guṇāḥ . atimadhuratvaṃ .
    śītalatvaṃ . śūlajvarakaṇḍukuṣṭhamehakaphaviṣṭambhanā-
    śitvañca . iti rājanirghaṇṭaḥ .. api ca . jvara-
    hṛdrogavātaraktodāvarttaroge atiśayapathyatvaṃ . mṛdu-
    tvañca . asya phalaguṇāḥ . madhuratvaṃ . śukrakāritvaṃ .
    vātapittahāritvañca . iti rājavallabhaḥ .. āmala-
    tāsa iti hindībhāṣā .
    “āragvadho rājakṛkṣaḥ sampākaścaturaṅgulaḥ .
    ārevatavyādhighātakṛtamālasuvarṇakāḥ ..
    karṇikāro dīrghaphalaḥ svarṇāṅgaḥ svarṇabhūṣaṇaḥ .
    āragvadho guruḥ svāduḥ śītalaḥ sraṃsanottamaḥ ..
    jvarahṛdrogapittāsravātodāvarttaśūlanut .
    tatphalaṃ sraṃsanaṃ rucyaṃ kuṣṭhapittakaphāpahaṃ ..
    jvare tu satataṃ pathyaṃ koṣṭhaśuddhikaraṃ paraṃ” .
    iti bhāvaprakāśaḥ ..
    (vyavahāro yathā, —
    “bāle vṛddhe kṣate kṣīṇe sukumāre ca mānave .
    yojyomṛdvalapāyitvādviśeṣāccaturaṅgulaḥ” . * ..
    grahaṇapraṇālī yathā .. * ..
    “phalakāle phalantasya grāhyaṃ pariṇatañca yat .
    teṣāṃ guṇavatāṃ bhāraṃ sikatāsu nidhāpayet ..
    saptarātrāt sasuddhṛtya śoṣayedātape miṣak .
    tato majjānamuddhṛtya śucau bhāṇḍe nidhāpayet” . * ..
    saṃyogaviśeṣe guṇā yathā .. * ..
    “drākṣārasayuto deyo dāhodāvarttapīḍite .
    caturvvarṣasukhaṃ bāle yāvaddvādaśavārṣike . * ..
    caturaṅgulamajjñastu prasṛtaṃ vāthavāñjaliṃ .
    surāmaṇḍena saṃyuktamathavā kolasīdhunā ..
    dadhimaṇḍena vā yuktaṃrasenāmalakasya vā .
    kṛtvā śītakaṣāyaṃ taṃ pibet sauvīrakeṇa vā” ..
    iti carakaḥ ..)