• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ārabdha

    See also ālabdha.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 118.
    ārabdha mfn. (-ndhaḥ-ndhā-ndhaṃ) Begun, commenced.

    E. āṅ before rabhi to commence, affix kta.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 96, col. 1.
    ā-rabdha (bdhaḥ-bdhā-bdhaṃ) a. Begun.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 127, col. 3.
    Ā-rabdha, as, ā, am, begun, commenced.

    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 253, col. 3.
    ārabdha p. p. Begun, commenced.

    — bdhaṃ Beginning.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 66.
    ārabdha a. (having) begun.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 41, col. 2.
    ārabdha ā-rabdha, pp. (√rabh) begun.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 150, col. 1.
    ā-rabdha mfn. begun, commenced, undertaken, AitBr.; MBh.; R.; BhP.; Kathās. &c.
    ☞ p. 150, col. 1.
    one who has begun or commenced, beginning, commencing, R.; BhP.
    ☞ p. 150, col. 1.
    ā-rabdha m. N. of a king.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 351.
    ārabdha p. p. Begun, commenced; ārabdhe hi suduṣkare'pi mahatāṃ madhye virāmaḥ kutaḥ Subh. Ratn. -bdham Beginning.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 684.
    ārabdha s. u. rabh mit ā .
    ☞ vol. 7, p. 1710.
    ārabdha m. N. pr. eines Sohnes des Setu BHĀG. P. 9, 23, 14.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 182, col. 3.
    ārabdha m. N.pr. eines Fürsten ( = āradvant).

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 43, col. 2.
    ārabdha angefangen (habend), s. rabh.

    Bopp Glossarium Sanscritum

    ☞ p. 33, col. 1.
    ārabdha v. ram.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 795, col. 1.
    ārabdha tri0 ā + rabha—kta . kṛtārambhaṇe “prārabdhādanya-
    kāryyāṇāṃ karaṇaṃ parivarttakaḥ” sā0 da0 “anārabdhakāryye
    eva tu” ityādi śā0 sū0 . yasya kiyadaṃśaṃ karttumārebhe
    tādṛśaḥ padārthaḥ ārabdhaḥ . bhāve kta . 2 ārambhe na0 “vrataya-
    jñavivāheṣu śrāddhe home'rcane jape . ārabdhe sūtakaṃ na syāda-
    nārabdhetu sūtakam” tithi0 ta0 viṣṇuḥ .

    ārabdhaphalayoḥ sukṛtaduṣkṛtayoḥ tattvajñānotpattāvapi
    yāvatphalasamāpti na nāśaḥ ityetat śā0 sū0 bhā0 sthirīkṛtam
    yathā “bandhahetvorvidyāsāmarthyādaśeṣavināśasiddheravaśyaṃ bhāvi-
    nī viduṣaḥ śarīrapāte muktirityavadhārayati . “anāravvakāryye
    eva tu pūrvve tadavadhi” śā0 sū0 “pūrvvayoradhikara-
    ṇayorjñānanimittaḥ sukṛtaduskṛtayorvināśo'vadhāritaḥsa
    kimaviśeṣeṇārabdhakāryyayīrbhavatyuta viśeṣeṇānārabdhakāryya-
    yoreveti vicāryyate tatra “ubhe haivaiṣa etena taratītyeva-
    mādi” śutāvaviśeṣaśravaṇādaviśeṣeṇaiva kṣayaityevaṃprāpte
    pratyāha anārabdhakāryye eva tviti . apravṛttaphale
    eva pūrvve janmāntarasañcite, asminnapi ca janmani
    prākjñānotpatteḥ sañcite ca sukṛtaduskṛte jñānādhigamāt
    kṣīyete natvārabdhakāryye sāmibhaktaphale, yābhyāmetadbrahma-
    jñānāyatanaṃjanmanirmitam . kutaetat? “tasya tāvadeva ciraṃ
    yāvanna vimokṣya iti” śarīrapānāvadhikaraṇāt kṣemaprāpteḥ .
    itarathā hi jñānādaśeṣakarmakṣaye sati sthitihetvabhāvāt
    jñānaprāptyanantarameva kṣemaśnuvīta tatra śarīrapātapratīkṣāṃ nā-
    cakṣīta . nanu vastubalenaivāyamakartrātmabodhaḥ karmmāṇi-
    kṣapayan kathaṃ kānicit kṣapayet kāni ciccopekṣeta
    nahi samāne'gnivījasamparke keṣāñcidvījaśaktiḥ kṣīyate
    keṣāñcinna kṣīyate iti śakyamaṅgīkarttumiti, ucyate
    na tāvadanāśrityārabdhakāryaṃ karmāśayaṃ jñānotpattirupa
    padyate . āśrite ca tasmin kulālacakravat pravṛttavega-
    syāntarāle pratibandhāsambhavādbhavati vegakṣayapratipālanam .
    akartrātmabodho'pi hi mithyājñānabādhanena karmmāṇyu-
    cchinatti . bādhitamapi mithyājñānaṃ dvicandrajñānavat
    saṃskāravaśāt kañcit kālamanuvarttataeva . api ca
    naivātra vivaditavyaṃ brahmavidāṃ kañcit kālaṃ śarīraṃ dhriyate
    na dhriyata iti . kathaṃ hyekasya svahṛdayapratyayaṃ brahmavedanaṃ
    dehadhāraṇañcāpareṇa pratikṣeptuṃśakyeta . śrutismṛtiṣu ca
    sthitaprajñalakṣaṇanirddeśenaitadeva nirucyate . tasmādanārabdhakārya-
    yoreva sukṛtaduṣkṛtayovirdyāsāmarthyāt kṣaya iti nirṇayaḥ”
    bhā0 . “cakrabhramaṇavaddhṛtaśarīraḥ” sāṃkhyasūtreṇa phalajanakasya
    karmaṇonāśe'pi cakrajanyavegasya cakranāśe'pi sthitivat
    deharūpasya karmaphalasya saṃskārātmanā sthitirityavadhāritam .
    yathā ca ārabdhaphalasya karmmaṇo yāvadadhikārasthitistathā
    nirṇṇītaṃ śā0 sū0 bhā0 3 a0 3 pāde yathā “yāvadadhi-
    kvāramavasthitirādhikārikāṇām” śā0 sū0 “viduṣo vartta
    mānadehapātānantaraṃ dehāntaramutpadyate na veti cintyate .
    nanu vidyāyāḥ sādhanabhūtāyāḥ sampattau kaivalyanirvṛttiḥ
    syānnaveti neyaṃ cintopapadyate . na hi pākasādhanasampattā-
    vodanobhavennaveti cintā sambhavati nāpi bhuñjānastṛpyati
    na veti cintyate . upapannā tviyaṃ cintā brahmavidāmapi
    keṣāñciditihāsapurāṇayordehāntarotpattidarśanāt . tathā-
    hyapāntaratamā nāma vedācāryyaḥ purāṇarṣaḥ viṣṇu
    niyogāt kalidvāparayoḥ sandhau kṛṣṇadvaipāyanaḥ samba-
    bhūveti smaranti . vaśiṣṭhaśca brahmaṇomānasaḥ putraḥ san-
    nimiśāpādapagatapūrvvadehaḥ punarvrahmādeśānmitrāvaruṇābhyāṃ,
    bhūgvādīnāmapi brahmaṇa eva mānasānāṃ utrāṇāṃ vāruṇe
    yajñe punarutpattiḥ smaryyate . sanatkumāro'pi vrahmaṇa
    eva mānasaḥ putraḥ svayaṃ rudrāya varapradānāt skandatve-
    na prādurbabhūva . evameva dakṣanāradaprabhṛtīnāmapi bhūyasī
    dehāntarotpattikathā tena tena nimittena bhavati smṛtau, śrutā
    vapi mantrārthavādayoḥ prāyeṇopalakṣyate . te ca kvacit
    patite pūrvvadehe dehāntaramādadate, kvacittu sthitaeva tasmin
    yogaiśvaryya vaśādanekadehādānanyāyena . sarve caite samadhigata-
    sakalavedārthāḥ smaryyante . tadeteṣāṃ dehāntarotpatti-
    darśanāt prāptaṃ brahmavidyāyāḥ pākṣikaṃ mokṣahetutva-
    mahetutvaṃ vetyata uttaramucyate . na, teṣāmapānataratamaḥ prabhṛ-
    tīnāṃ vedapravarttanādikalokasthitihetuṣvadhikāreṣu niyuktā-
    nāmadhikāratantravvāt sthiteḥ . yathāsau bhagavān
    savitā sahasrayugaparyyantaṃ jagato'dhikāraṃ caritvā tadavasāne
    udayāstamayavarjitaṃ kaivalyamanubhavati “athāta ūrddhaṃ
    udetya naivodetā nāstametaikalaeva madhye sthāteti” śruteḥ .
    yathā ca varttamānā vrahmavidaḥ prāravyabhogakṣaye kaivalyamanu
    bhavanti “tasya tāvadeva ciraṃ yāvanna vimokṣye'tha sampatsya”
    iti evamapāntaratamaḥprabhṛtayo'pīśvarāḥ parameśvareṇa teṣu
    teṣvadhikāreṣu niyuktāḥ santaḥ satyapi samyagdarśane
    kaivalyahetāvakṣīṇakarmāṇo yāvadadhikāramavatiṣṭhante tadava-
    sāne cāpavṛjyanta ityaviruddham . sakṛtpravṛttameva hi te'dhi-
    kāraphaladānāya karmāśayamativāhayantaḥ svātantryeṇa
    gṛhādiva gṛhāntaramanyamanyaṃ dehaṃ sañcarantaḥ svādhikā-
    ranirvarttanāyāparimuṣitasmṛtayaeva dehendriyaprakṛtivaśi-
    tvānniyāmakabalena yugapat krameṇa vā'dhitiṣṭhanti! nacaite
    jātismarā ityucyante taeva ta iti smṛtiprasiddheḥ . yathā
    sulabhā bahmavādinī janakena vivaditukāmā vyudasya svaṃ
    dehaṃ, jānakaṃ dehamāviśya vyudya tena, paścāttaṃ svamāviveśe
    ti smaryyate . yadi hyupayukte sakṛtpravṛtte karmaṇi karmā-
    ntaraṃ dehāntarārambhakāraṇamāvirbhavet tato'nyadapyadagdha
    vījaṃ karmmāntaraṃ tadvadeva prasajyateti brahmavidyāyāḥ pākṣikaṃ
    mokṣahetutvamahetutvaṃ vāśaṅkyeta na taveyamāśaṅkā yuktā
    jñānāt karmmavījadāhasya śrutismṛtiprasiddhatvāt . tathā hi
    śrutiḥ “bhidyate hṛdayagranthirityevamādiḥ” “smṛtilambhe ca sarva
    granthīnāṃ vipramokṣa” iti ca . smṛtirapi “yathaidhāṃsi sami-
    ddho'gnirbhasmasāt kurute'rjuna! . jñānāgniḥ sarvvakarmmāṇi
    bhasmasāt kurutetatheti” . “vījānyagnyapadagdhāni na rohanti
    yathā punaḥ . jñānadagdhaistathākleśairnātmā sampādyate puna-
    riti” caivamādyā . nacāvidyādikleśadāhe sati kleśa
    vījasya karmāśayasyaikadeśadāhaekadeśaprarohaścetyṛpapadyate na
    hyagnidagdhasya śālivījasyaikadeśapraroho dṛśyate . pravṛtta-
    phalasya tu karmāśayasya mukte śarīravegakṣayānnivṛttiḥ “tasya
    tāvadeva ciramiti” śarīrapātakṣepakaraṇāt . tasmādupa-
    pannā yāvadadhikāramādhikārikāṇāmavasthitiḥ” bhā0 .
    ataeva vācaspatye uktam “upāsanādisaṃsiddhitoṣite-
    śvaranoditam . adhikāraṃ samāpyaiva praviśanti paraṃ padam”
    3 avaruddhe “dhvāntaṃ ghanārabdhamivārddharātraḥ” kirā0 .
    “ghanārabdham meghāvaruddham” malli0 . ghanāruddhaityeva jyāyān
    pāṭhaḥ tenāsya avaruddhārthakatve pramāṇābhāve'pi na kṣatiriti

    The Purāṇa Index

    ☞ vol. 1, p. 170.
    Ārabdha — the son of Setu and father of Gāndhāra.

    Bhā. IX. 23. 15; Vi. IV. 17. 3-4.

    Edgerton Buddhist Hybrid Sanskrit Dictionary

    ☞ p. 102, col. 2.
    -ārabdha , injured, in an-ārabdha, q.v.