See also ālabdha.
E. āṅ before rabhi to commence, affix kta.
ārabdhaphalayoḥ sukṛtaduṣkṛtayoḥ tattvajñānotpattāvapi
yāvatphalasamāpti na nāśaḥ ityetat śā0 sū0 bhā0 sthirīkṛtam
yathā “bandhahetvorvidyāsāmarthyādaśeṣavināśasiddheravaśyaṃ bhāvi-
nī viduṣaḥ śarīrapāte muktirityavadhārayati . “anāravvakāryye
eva tu pūrvve tadavadhi” śā0 sū0 “pūrvvayoradhikara-
ṇayorjñānanimittaḥ sukṛtaduskṛtayorvināśo'vadhāritaḥsa
kimaviśeṣeṇārabdhakāryyayīrbhavatyuta viśeṣeṇānārabdhakāryya-
yoreveti vicāryyate tatra “ubhe haivaiṣa etena taratītyeva-
mādi” śutāvaviśeṣaśravaṇādaviśeṣeṇaiva kṣayaityevaṃprāpte
pratyāha anārabdhakāryye eva tviti . apravṛttaphale
eva pūrvve janmāntarasañcite, asminnapi ca janmani
prākjñānotpatteḥ sañcite ca sukṛtaduskṛte jñānādhigamāt
kṣīyete natvārabdhakāryye sāmibhaktaphale, yābhyāmetadbrahma-
jñānāyatanaṃjanmanirmitam . kutaetat? “tasya tāvadeva ciraṃ
yāvanna vimokṣya iti” śarīrapānāvadhikaraṇāt kṣemaprāpteḥ .
itarathā hi jñānādaśeṣakarmakṣaye sati sthitihetvabhāvāt
jñānaprāptyanantarameva kṣemaśnuvīta tatra śarīrapātapratīkṣāṃ nā-
cakṣīta . nanu vastubalenaivāyamakartrātmabodhaḥ karmmāṇi-
kṣapayan kathaṃ kānicit kṣapayet kāni ciccopekṣeta
nahi samāne'gnivījasamparke keṣāñcidvījaśaktiḥ kṣīyate
keṣāñcinna kṣīyate iti śakyamaṅgīkarttumiti, ucyate
na tāvadanāśrityārabdhakāryaṃ karmāśayaṃ jñānotpattirupa
padyate . āśrite ca tasmin kulālacakravat pravṛttavega-
syāntarāle pratibandhāsambhavādbhavati vegakṣayapratipālanam .
akartrātmabodho'pi hi mithyājñānabādhanena karmmāṇyu-
cchinatti . bādhitamapi mithyājñānaṃ dvicandrajñānavat
saṃskāravaśāt kañcit kālamanuvarttataeva . api ca
naivātra vivaditavyaṃ brahmavidāṃ kañcit kālaṃ śarīraṃ dhriyate
na dhriyata iti . kathaṃ hyekasya svahṛdayapratyayaṃ brahmavedanaṃ
dehadhāraṇañcāpareṇa pratikṣeptuṃśakyeta . śrutismṛtiṣu ca
sthitaprajñalakṣaṇanirddeśenaitadeva nirucyate . tasmādanārabdhakārya-
yoreva sukṛtaduṣkṛtayovirdyāsāmarthyāt kṣaya iti nirṇayaḥ”
bhā0 . “cakrabhramaṇavaddhṛtaśarīraḥ” sāṃkhyasūtreṇa phalajanakasya
karmaṇonāśe'pi cakrajanyavegasya cakranāśe'pi sthitivat
deharūpasya karmaphalasya saṃskārātmanā sthitirityavadhāritam .
yathā ca ārabdhaphalasya karmmaṇo yāvadadhikārasthitistathā
nirṇṇītaṃ śā0 sū0 bhā0 3 a0 3 pāde yathā “yāvadadhi-
kvāramavasthitirādhikārikāṇām” śā0 sū0 “viduṣo vartta
mānadehapātānantaraṃ dehāntaramutpadyate na veti cintyate .
nanu vidyāyāḥ sādhanabhūtāyāḥ sampattau kaivalyanirvṛttiḥ
syānnaveti neyaṃ cintopapadyate . na hi pākasādhanasampattā-
vodanobhavennaveti cintā sambhavati nāpi bhuñjānastṛpyati
na veti cintyate . upapannā tviyaṃ cintā brahmavidāmapi
keṣāñciditihāsapurāṇayordehāntarotpattidarśanāt . tathā-
hyapāntaratamā nāma vedācāryyaḥ purāṇarṣaḥ viṣṇu
niyogāt kalidvāparayoḥ sandhau kṛṣṇadvaipāyanaḥ samba-
bhūveti smaranti . vaśiṣṭhaśca brahmaṇomānasaḥ putraḥ san-
nimiśāpādapagatapūrvvadehaḥ punarvrahmādeśānmitrāvaruṇābhyāṃ,
bhūgvādīnāmapi brahmaṇa eva mānasānāṃ utrāṇāṃ vāruṇe
yajñe punarutpattiḥ smaryyate . sanatkumāro'pi vrahmaṇa
eva mānasaḥ putraḥ svayaṃ rudrāya varapradānāt skandatve-
na prādurbabhūva . evameva dakṣanāradaprabhṛtīnāmapi bhūyasī
dehāntarotpattikathā tena tena nimittena bhavati smṛtau, śrutā
vapi mantrārthavādayoḥ prāyeṇopalakṣyate . te ca kvacit
patite pūrvvadehe dehāntaramādadate, kvacittu sthitaeva tasmin
yogaiśvaryya vaśādanekadehādānanyāyena . sarve caite samadhigata-
sakalavedārthāḥ smaryyante . tadeteṣāṃ dehāntarotpatti-
darśanāt prāptaṃ brahmavidyāyāḥ pākṣikaṃ mokṣahetutva-
mahetutvaṃ vetyata uttaramucyate . na, teṣāmapānataratamaḥ prabhṛ-
tīnāṃ vedapravarttanādikalokasthitihetuṣvadhikāreṣu niyuktā-
nāmadhikāratantravvāt sthiteḥ . yathāsau bhagavān
savitā sahasrayugaparyyantaṃ jagato'dhikāraṃ caritvā tadavasāne
udayāstamayavarjitaṃ kaivalyamanubhavati “athāta ūrddhaṃ
udetya naivodetā nāstametaikalaeva madhye sthāteti” śruteḥ .
yathā ca varttamānā vrahmavidaḥ prāravyabhogakṣaye kaivalyamanu
bhavanti “tasya tāvadeva ciraṃ yāvanna vimokṣye'tha sampatsya”
iti evamapāntaratamaḥprabhṛtayo'pīśvarāḥ parameśvareṇa teṣu
teṣvadhikāreṣu niyuktāḥ santaḥ satyapi samyagdarśane
kaivalyahetāvakṣīṇakarmāṇo yāvadadhikāramavatiṣṭhante tadava-
sāne cāpavṛjyanta ityaviruddham . sakṛtpravṛttameva hi te'dhi-
kāraphaladānāya karmāśayamativāhayantaḥ svātantryeṇa
gṛhādiva gṛhāntaramanyamanyaṃ dehaṃ sañcarantaḥ svādhikā-
ranirvarttanāyāparimuṣitasmṛtayaeva dehendriyaprakṛtivaśi-
tvānniyāmakabalena yugapat krameṇa vā'dhitiṣṭhanti! nacaite
jātismarā ityucyante taeva ta iti smṛtiprasiddheḥ . yathā
sulabhā bahmavādinī janakena vivaditukāmā vyudasya svaṃ
dehaṃ, jānakaṃ dehamāviśya vyudya tena, paścāttaṃ svamāviveśe
ti smaryyate . yadi hyupayukte sakṛtpravṛtte karmaṇi karmā-
ntaraṃ dehāntarārambhakāraṇamāvirbhavet tato'nyadapyadagdha
vījaṃ karmmāntaraṃ tadvadeva prasajyateti brahmavidyāyāḥ pākṣikaṃ
mokṣahetutvamahetutvaṃ vāśaṅkyeta na taveyamāśaṅkā yuktā
jñānāt karmmavījadāhasya śrutismṛtiprasiddhatvāt . tathā hi
śrutiḥ “bhidyate hṛdayagranthirityevamādiḥ” “smṛtilambhe ca sarva
granthīnāṃ vipramokṣa” iti ca . smṛtirapi “yathaidhāṃsi sami-
ddho'gnirbhasmasāt kurute'rjuna! . jñānāgniḥ sarvvakarmmāṇi
bhasmasāt kurutetatheti” . “vījānyagnyapadagdhāni na rohanti
yathā punaḥ . jñānadagdhaistathākleśairnātmā sampādyate puna-
riti” caivamādyā . nacāvidyādikleśadāhe sati kleśa
vījasya karmāśayasyaikadeśadāhaekadeśaprarohaścetyṛpapadyate na
hyagnidagdhasya śālivījasyaikadeśapraroho dṛśyate . pravṛtta-
phalasya tu karmāśayasya mukte śarīravegakṣayānnivṛttiḥ “tasya
tāvadeva ciramiti” śarīrapātakṣepakaraṇāt . tasmādupa-
pannā yāvadadhikāramādhikārikāṇāmavasthitiḥ” bhā0 .
ataeva vācaspatye uktam “upāsanādisaṃsiddhitoṣite-
śvaranoditam . adhikāraṃ samāpyaiva praviśanti paraṃ padam”
3 avaruddhe “dhvāntaṃ ghanārabdhamivārddharātraḥ” kirā0 .
“ghanārabdham meghāvaruddham” malli0 . ghanāruddhaityeva jyāyān
pāṭhaḥ tenāsya avaruddhārthakatve pramāṇābhāve'pi na kṣatiriti