• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ārālika

    See also ārālikaḥ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 119.
    ārālika mf. (-kaḥ-kī) A cook.

    E. arāla crooked, ṭhak affix; always bending over the dishes, &c.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 96, col. 1.
    ārālika (kaḥ) 1. a. A cook.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 128, col. 2.
    ārālika ārālika, as, ī, m. f. a cook,

    (etymology doubtful, said to be fr. arāla, i. e. bend-

    ing over dishes.)

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 150, col. 2.
    ārālika m. (fr. arāla, ‘crooked, deceitful’, T.), a cook, MBh. xv, 19.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 98, col. 1.
    ārālika

    mf. (-kaḥ-kī) A cook.

    E. arāla crooked, ṭhak affix; always bend-
    ing over the dishes, &c.

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 79, col. 1.
    ārālika ārālika m. ārālikī f. cuisinier, cuisinière. Cf. ārādhana.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 122, col. 1.
    ārālika- m. cuisinier.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 687.
    ārālika m. Koch AK. 2, 9, 28. H. 723. ārālikāḥ sūpakārāḥ MBH. 15, 19.
    ☞ vol. 5, p. 1117.
    ārālika MBH. 4, 36. NĪLAK. : arālā mattagajāḥ taiḥ saha krīḍati tān jayati vā ārālikaḥ; derselbe zu 15, 19 : arayā śastraviśeṣeṇa lūnaṃ chinnaṃ śākādi arālu tatsaṃskurvanti ta āralakāḥ śākaviśeṣakartāraḥ .

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 183, col. 2.
    ārālika m. eine Art Koch.

    Abhidhānaratnamālā of Halāyudha

    ☞ p. 49.
    ārālika;
    ārālikaḥ sūpakāraḥ sūdaḥ syādvallavastathā .
    2.1.1.431

    Vācaspatyam

    ☞ p. 802, col. 2.
    ārālika tri0 arālaṃ kuṭilaṃ carati ṭhak . 1 pācake
    2 kuṭilacāriṇi ca . dhanalobhena parapreritohi pācako-
    viṣādisaṃsṛṣṭaṃ pacatīti tasya kuṭilacāritvam . ato-
    rājñā yathābhūtā pācakāniyojyāstaddarśitam suśrute
    yathā “ripavo vikramākrāntā ye ca sve'kṛtyatāṃ gatāḥ .
    sisṛkṣavaḥ krodhaviṣaṃ vivaraṃ prāpya tādṛśam . viṣairniha-
    nyurnipuṇaṃ nṛpatiṃ duṣṭacetasaḥ . striyo vā vividhān
    yogān kadācitsubhagecchayā . viṣakanyopayogādvā
    kṣaṇājjahyādasūnnaraḥ . tasmādvaidyena satataṃ viṣādrakṣyo
    narādhipaḥ . yasmācca ceto'nityatvamaśvavat prathitaṃ nṛṇām .
    na viśvasyāttato rājā kadācidapi kasyacit . kulīnaṃ
    dhārmmikaṃ snigdhaṃ subhṛtaṃ satatotthitam . alubdhamaśaṭhaṃ
    bhaktaṃ kṛtajñaṃ priyadarśanam . krodhapāruṣyamātsaryya madālasya-
    vivarjitam . jitendriyaṃ kṣamāvantaṃ śuciṃ śīladayānvitam .
    medhāvinamasaṃśrāntamanuraktaṃ hitaiṣiṇam . paṭuṃ pragalbhaṃ
    nipuṇaṃ dakṣaṃ māyāvivarjjitam . pūrvvoktaiśca guṇairyuktaṃ nityaṃ
    sannihitāgadam . mahānase prayuñjīta vaidyaṃ tadvidyapūji-
    tam . prasannadigdeśakṛtaṃ śucibhāṇḍaṃ mahacchuci . sajā-
    lakaṃ gavākṣādyamātmavarganiṣevitam . vikakṣasṛṣṭasaṃsṛṣṭaṃ
    savitānaṃ kṛtārccanam . parīkṣitastrīpuruṣaṃ bhaveccāpi
    mahātasam . tatrādhyakṣaṃ niyuñcīta prāyovaidyaguṇānvitam .
    śucayo dakṣiṇā dakṣā vinītāḥ priyadarśanāḥ . saṃvibhaktāḥ
    sumanaso nīcakeśanakhāḥ syirāḥ . snātā dṛḍhaṃ saṃyaminaḥ
    kṛtoṣṇīṣāḥ susaṃyatāḥ . tasya cājñāvidheyāḥ syurvividhāḥ
    parikarmmiṇaḥ . āhārasthitayaścāpi bhavanti prāṇino
    yataḥ . tasmānmahānase vaidyaḥ pramādarahito bhavet .
    māhānasikavoḍhāraḥ saupaudanikapaupikāḥ . bhaveyurvaidyava-
    śagā ye cāpyanye tu kecana . iṅgitajño manuṣyāṇāṃ
    vākceṣṭāmukhavaikṛtaiḥ . vidyādviṣasya dātāramebhirliṅgaiśca buddhi-
    mān . na dadātyuttaraṃ pṛṣṭo vivakṣan mohameti ca .
    apārthaṃ bahu saṅkīrṇaṃ bhāṣate cāpi mūḍhavat . sphoṭayatya-
    ṅkulīrbhūmimakasmādvilikhedvaset . vepathurjāyate tasya trasta-
    ścānyo'nyamīkṣate . kṣāmo vivarṇavaktraśca nakhaiḥ kiñci-
    cchinattyapi . ālabhetāsakṛddīnaḥ kareṇa ca śiroruhān .
    niryiyāsurapadvārairvīkṣate ca punaḥ punaḥ . varttate viparīta-
    stu viṣadātā vicetanaḥ . kecidbhayāt pārthivasya tvaritā
    vā tadājñayā . asatīmapi santī'pi ceṣṭāṃ kurvvanti
    mānavāḥ . tasmāt parīkṣaṇaṃ kāryyaṃ bhṛtyānāmādito
    nṛpaiḥ . anne pāne dantakāṣṭhe tathābhyaṅge'valekhane . utsā-
    dane kaṣāye ca pariṣeke'nulepane . srakṣu vastreṣu śayyāsu
    kavacābharaṇeṣu ca . pādukāpādapīṭheṣu pṛṣṭheṣu gajavājinām .
    viṣajuṣṭeṣu cānyeṣu nasyadhūmāñjanādiṣu . lakṣaṇāni prava-
    kṣyāmi cikitsāmapyanantaram . nṛpabhaktādghaliṃ nyastaṃ saviṣaṃ
    bhakṣayanti ye . tatraiva te vinaśyanti makṣikāvāyasādayaḥ .
    hutabhuktena cānnena bhṛśaṃ caṭacaṭāyate . mayūrakaṇṭha-
    pratimo jāyate cāpi duḥsahaḥ . bhinnārccistīkṣṇadhūmaśca
    na cirāccopaśāmyati . cakorasyākṣivairāgyaṃ jāyate
    kṣiprameva tu . dṛṣṭvānnaṃ viṣasaṃsṛṣṭaṃ mriyante jīvajīvakāḥ .
    kokilaḥ svaravaikṛtyaṃ krauñcastu madamṛcchati . hṛṣyenmayūra-
    udvignaḥ krośataḥ śukasārike . haṃsaḥ kṣeḍati cātyarthaṃ
    bhṛṅgarājastu kūjati . pṛṣato visṛjatyaśru viṣṭhāṃ muñcati
    markvaṭaḥ . sannikṛṣṭāṃstataḥ kuryyādrājñastān mṛgapakṣiṇaḥ” .

    Puranic Encyclopedia

    ☞ p. 90, col. 2.
    ĀRĀLIKA . A mahout who could control elephants

    that had gone mad temporarily. (Śloka 9, Chapter 2,

    Virāṭa Parva, M.B.).