ārālika
See also
ārālikaḥ.
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 119.
ārālika mf. (
-kaḥ-kī) A cook.
E. arāla crooked, ṭhak affix; always bending over the dishes, &c.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 96, col. 1.
ārālika (kaḥ) 1. a. A cook.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)
☞
p. 128, col. 2.
ārālika ārālika, as, ī, m. f. a cook,
(etymology doubtful, said to be fr.
arāla, i. e. bend-
ing over dishes.)
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 150, col. 2.
ārālika m. (
fr. arāla, ‘crooked, deceitful’,
T.), a cook,
MBh. xv, 19.
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 98, col. 1.
ārālika mf. (-kaḥ-kī) A cook.
E. arāla crooked, ṭhak affix; always bend-
ing over the dishes, &c.
Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 79, col. 1.
ārālika ārālika m. ārālikī f. cuisinier, cuisinière.
Cf. ārādhana.
Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 122, col. 1.
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 687.
ārālika m.
Koch AK. 2, 9, 28.
H. 723.
ārālikāḥ sūpakārāḥ MBH. 15, 19.
☞
vol. 5,
p. 1117.
ārālika MBH. 4, 36.
NĪLAK. :
arālā mattagajāḥ taiḥ saha krīḍati tān jayati vā ārālikaḥ; derselbe zu 15, 19 :
arayā śastraviśeṣeṇa lūnaṃ chinnaṃ śākādi arālu tatsaṃskurvanti ta āralakāḥ śākaviśeṣakartāraḥ .
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 183, col. 2.
ārālika m. eine Art Koch.
Abhidhānaratnamālā of Halāyudha
☞
p. 49.
ārālika;
ārālikaḥ sūpakāraḥ sūdaḥ syādvallavastathā .
2.1.1.431
Vācaspatyam
☞
p. 802, col. 2.
ārālika tri0 arālaṃ kuṭilaṃ carati ṭhak . 1 pācake
2 kuṭilacāriṇi ca . dhanalobhena parapreritohi pācako-
viṣādisaṃsṛṣṭaṃ pacatīti tasya kuṭilacāritvam . ato-
rājñā yathābhūtā pācakāniyojyāstaddarśitam suśrute
yathā “ripavo vikramākrāntā ye ca sve'kṛtyatāṃ gatāḥ .
sisṛkṣavaḥ krodhaviṣaṃ vivaraṃ prāpya tādṛśam . viṣairniha-
nyurnipuṇaṃ nṛpatiṃ duṣṭacetasaḥ . striyo vā vividhān
yogān kadācitsubhagecchayā . viṣakanyopayogādvā
kṣaṇājjahyādasūnnaraḥ . tasmādvaidyena satataṃ viṣādrakṣyo
narādhipaḥ . yasmācca ceto'nityatvamaśvavat prathitaṃ nṛṇām .
na viśvasyāttato rājā kadācidapi kasyacit . kulīnaṃ
dhārmmikaṃ snigdhaṃ subhṛtaṃ satatotthitam . alubdhamaśaṭhaṃ
bhaktaṃ kṛtajñaṃ priyadarśanam . krodhapāruṣyamātsaryya madālasya-
vivarjitam . jitendriyaṃ kṣamāvantaṃ śuciṃ śīladayānvitam .
medhāvinamasaṃśrāntamanuraktaṃ hitaiṣiṇam . paṭuṃ pragalbhaṃ
nipuṇaṃ dakṣaṃ māyāvivarjjitam . pūrvvoktaiśca guṇairyuktaṃ nityaṃ
sannihitāgadam . mahānase prayuñjīta vaidyaṃ tadvidyapūji-
tam . prasannadigdeśakṛtaṃ śucibhāṇḍaṃ mahacchuci . sajā-
lakaṃ gavākṣādyamātmavarganiṣevitam . vikakṣasṛṣṭasaṃsṛṣṭaṃ
savitānaṃ kṛtārccanam . parīkṣitastrīpuruṣaṃ bhaveccāpi
mahātasam . tatrādhyakṣaṃ niyuñcīta prāyovaidyaguṇānvitam .
śucayo dakṣiṇā dakṣā vinītāḥ priyadarśanāḥ . saṃvibhaktāḥ
sumanaso nīcakeśanakhāḥ syirāḥ . snātā dṛḍhaṃ saṃyaminaḥ
kṛtoṣṇīṣāḥ susaṃyatāḥ . tasya cājñāvidheyāḥ syurvividhāḥ
parikarmmiṇaḥ . āhārasthitayaścāpi bhavanti prāṇino
yataḥ . tasmānmahānase vaidyaḥ pramādarahito bhavet .
māhānasikavoḍhāraḥ saupaudanikapaupikāḥ . bhaveyurvaidyava-
śagā ye cāpyanye tu kecana . iṅgitajño manuṣyāṇāṃ
vākceṣṭāmukhavaikṛtaiḥ . vidyādviṣasya dātāramebhirliṅgaiśca buddhi-
mān . na dadātyuttaraṃ pṛṣṭo vivakṣan mohameti ca .
apārthaṃ bahu saṅkīrṇaṃ bhāṣate cāpi mūḍhavat . sphoṭayatya-
ṅkulīrbhūmimakasmādvilikhedvaset . vepathurjāyate tasya trasta-
ścānyo'nyamīkṣate . kṣāmo vivarṇavaktraśca nakhaiḥ kiñci-
cchinattyapi . ālabhetāsakṛddīnaḥ kareṇa ca śiroruhān .
niryiyāsurapadvārairvīkṣate ca punaḥ punaḥ . varttate viparīta-
stu viṣadātā vicetanaḥ . kecidbhayāt pārthivasya tvaritā
vā tadājñayā . asatīmapi santī'pi ceṣṭāṃ kurvvanti
mānavāḥ . tasmāt parīkṣaṇaṃ kāryyaṃ bhṛtyānāmādito
nṛpaiḥ . anne pāne dantakāṣṭhe tathābhyaṅge'valekhane . utsā-
dane kaṣāye ca pariṣeke'nulepane . srakṣu vastreṣu śayyāsu
kavacābharaṇeṣu ca . pādukāpādapīṭheṣu pṛṣṭheṣu gajavājinām .
viṣajuṣṭeṣu cānyeṣu nasyadhūmāñjanādiṣu . lakṣaṇāni prava-
kṣyāmi cikitsāmapyanantaram . nṛpabhaktādghaliṃ nyastaṃ saviṣaṃ
bhakṣayanti ye . tatraiva te vinaśyanti makṣikāvāyasādayaḥ .
hutabhuktena cānnena bhṛśaṃ caṭacaṭāyate . mayūrakaṇṭha-
pratimo jāyate cāpi duḥsahaḥ . bhinnārccistīkṣṇadhūmaśca
na cirāccopaśāmyati . cakorasyākṣivairāgyaṃ jāyate
kṣiprameva tu . dṛṣṭvānnaṃ viṣasaṃsṛṣṭaṃ mriyante jīvajīvakāḥ .
kokilaḥ svaravaikṛtyaṃ krauñcastu madamṛcchati . hṛṣyenmayūra-
udvignaḥ krośataḥ śukasārike . haṃsaḥ kṣeḍati cātyarthaṃ
bhṛṅgarājastu kūjati . pṛṣato visṛjatyaśru viṣṭhāṃ muñcati
markvaṭaḥ . sannikṛṣṭāṃstataḥ kuryyādrājñastān mṛgapakṣiṇaḥ” .
Puranic Encyclopedia
☞
p. 90, col. 2.
ĀRĀLIKA . A mahout who could control elephants
that had gone mad temporarily. (Śloka 9, Chapter 2,
Virāṭa Parva, M.B.).