Blog
Sanskrit
About
āpa
See also
āpaḥ ,
āppa .
Sanskrit-English
Sanskrit-French
Sanskrit-German
Sanskrit-Sanskrit
Specialized Dictionaries
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 114 .
āpa r. 1st, 5th & 10th cls. (
ḷ .)
āpḷ (
āpati, āpnoti or -
nute and
āpayati )
1 To pervade or occupy.
2 To obtain, to gain. In the first sense it is usually employed with vi prefixed, and in the second with ava or pra ; also with abhi and vi prefixed, to spread from one place to another; with pari and vi or saṃ and vi , to obtain completely; with saṃ and pra , to meet with, light upon or fall into; with upa, saṃ and pra , to arrive at, to enter.
☞
p. 114 .
āpa m. (
-paḥ ) One of the eight demigods called
Vasus. E. āp to obtain, ac aff.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 91, col. 2 .
āpa (paḥ) 1. m. A demigod, a Vasu.
Benfey Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 80, col. 2 .
āpa āpa, m. One of the eight
deities, called Vasus, MBh. 3, 14208.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)
☞
p. 122, col. 3 .
1.
āpa, as, ā, am, at the end of compounds; e. g.
dur-āpa, difficult to be obtained.
☞
p. 122, col. 3 .
āpa 2 .
āpa, as, m. (probably connected
with
ap, āpas, q. v.), N. of one of the eight demi-
gods called Vasus. (For 1.
āpa see above.)
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 142, col. 2 .
1. āpa m. obtaining
☞
p. 142, col. 2 .
āpa mfn.
ifc. to be obtained (
cf. dur° ).
☞
p. 142, col. 2 .
2. āpa m.
N. of one of the eight demigods called Vasus,
VP. ;
Hariv. ;
MBh.
☞
p. 142, col. 2 .
3. āpa n. (
fr. 2. ap ,
Pāṇ. iv, 2, 37), a quantity of water, Mallinātha on
Śiś. iii, 72.
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 93, col. 2 .
āpa r. 1st, 5th & 10th cls. (ḷ) āpḷ (āpati, āpnoti or -nute and āpayati ) 1. To pervade or occupy.
2. To obtain, to gain. In the first sense it is usually employed
with vi prefixed, and in the second with ava or pra; also
with abhi and vi prefixed, to spread one place to another;
with pari and vi or saṃ and vi, to obtain completely; with saṃ and vi to meet with, light upon or fall into;
with upa, saṃ and pra, to arrive at, to enter.
☞
p. 93, col. 2 .
āpa m. (-paḥ ) One of the eight demigods called Vasus.
E. āp to ob- tain, ac aff.
Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 75, col. 1 .
āpa āpa m. Au
pl. seulement. Une des 21
viraṭ de la
gāyatrī.
☞
p. 75, col. 1 .
āpa āpa m. un des huit Vasus.
Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 117, col. 1 .
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 657 .
1. āpa (von āp ) s. durāpa .
☞
vol. 1,
p. 657 .
2.
āpa m. N. pr. eines der 8 Vasu
HARIV. 152.
VOP. 120.
MIT. 142, 1.
āpaścaivānilaścaiva vavarṣaturariṃdamau . śaravarṣāṇi HARIV. 13281.
āpasya duhitā bhāryā sahasya paramā priyā . bhūpatirbhuvabhartā ca janayatpāvakaṃ param .. MBH. 3, 14208. — Ist urspr. wohl identisch mit
āpas , pl. von
ap Wasser.
☞
vol. 5,
p. 1108 .
1. āpa vgl. manaāpa .
☞
vol. 7,
p. 1709 .
2.
āpa m. (Comm.)
ein best. Stern , δ
Virginis SŪRYAS. 8, 21; vgl. 2.
ap am Ende.
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 176, col. 1 .
1. āpa in durāpa und manaāpa .
☞
vol. 1,
p. 176, col. 1 .
2.
āpa — 1) m.
— a) N.pr. eines der 8 Vasu VARĀH. BṚH. S. 53,48. 49. 51. VP. 1,15,111. fg.
— b) der Stern δ Virginis.
— 2) *f. ī das Mondhaus Pūrvāṣḍhā H. 113.
Vācaspatyam
☞
p. 740, col. 1 .
āpa prāptau vā curā0 ubha0 pakṣe svādi0 pa0 saka0 aniṭ . āpayati te āpipat ta . pakṣe āpnoti āpnutaḥ āpnuvanti āpnuyāt āpnotu āpnot āpnuvam . āpat āpa āpathuḥ āpuḥ āpitha . āptā āpyāt āpsyati āpsyat . āptavyaḥ āpyam āpanīyam āptā āptaḥ āptiḥ ātvā avāpya . kvip hrakhaḥ āpaḥ apaḥ adbhiḥ . asun āpaḥ . śatṛ āpnuvan tācchīlye cānaś āpnuvānaḥ . “
ayaśomahadāpnoti ”
“
ihāgryāṃ kīrtti- māpnoti ”
manuḥ . “
natvevādhau sopakāre kauṣīdīṃ vṛddhimā- pnuyāt ”
yā0 smṛtiḥ “
putramevaṃguṇopetaṃ cakravarttina- māpnuhi ”
śaku0 “
yena śreyoha'māpnuyām ”
gītā “
sa duṣpā- payaśāḥ prāpat ”
raghuḥ . “
śataṃ kratūnāmapavighnamāpa saḥ ”
raghuḥ . “
yadidaṃ sarvaṃ mṛlunāptam ”
śrutiḥ “
nānavāptamavāptavyaṃ vartta eva ca karmmaṇi ”
gītā . karmmaṇi āpyate āpi . preraṇe ṇic . āpayati te āpipat ta . san īpsati īpsitaḥ . pra —prakarṣeṇāptau prāpnoti prāptaḥ prāptiḥ “aprāptasya ca yāprāptiḥsaṃyogaḥ sa udāhṛtaḥ ” bhāṣā0 .
sam + saṃpūrṇṇatāyāṃ samāptaḥ samāptiḥ samāpanam .
ava + prāptau, “anavāptamavāptavyam ” gītā “tapaḥ kiledaṃ tadavāpti sādhanaṃ ” kumā0 .
pari + pracuratve samarthatve samuditatve paryyāptaḥ paryyāptiḥ . “sahi dharmaḥ suparyyāptaḥ sarvasya padavedane ” gītābhā0 . “aparyyāptaṃ tadasmākaṃ balaṃ bhīṣmābhirakṣitam . paryyāpta tvidameteṣāṃ balaṃ bhīmābhirakṣitam ” gītā .
anu + prā —paścātprāptau “nadīṃ gaṅgāmanuprāptāḥ ” bhā0 ā0 pa0 .
vi + viśeṣeṇa āptau vyāptiḥ vyāptaḥ, vyāmyaḥ vyāpakaḥ vyāpa- nam “vyāptasya pakṣadharmatvadhīḥparāmarśa ucyate ” . “vyāptiḥ sādhyavadanyastinnasambandha udāhṛtaḥ ” bhāṣā0 . “asyātmanepa- ditvamapi svārājyaṃ prāpsyate bhavān ” iti durgādāsaḥ .
☞
p. 740, col. 2 .
āpa pu0 āpyate āpa —karmaṇi ghañ . aṣṭasu vasuṣu madhye 4 rthe basau, “dharo dhruvaḥ somanāmā tathāpo'pyanilo- 'nalaḥ . pratyūṣaśca prabhāsaśca vasavo'ṣṭau prakīrttitāḥ ” viṣṇu dha0 . “savyadakṣau vasoryasya corddhau hastau saśaktikau . sīrāṅkuśānvitau cādhaḥ sa bhavedāpasaṃjñakaḥ ” iti taddhyānam “āpaścaivānilaścaiva vavarṣaturarindamau ” harivaṃ0 245 a0 devāsurayuddhe . “āpasya duhitā bhāryyā sahasya paramā priyā! bhūpatirbhuvabharttā cājanayat pāvakaṃ param ” bhā0 va0 221 a0 . bhā0 ā0 pa0 66 a0 tu “dharodhruvaśca somaśca ahaścaivānilo'nalaḥ . pratyūṣaśca prabhāsaśca vasavo'ṣṭā- viti smṛtāḥ . dhūmrāyāstu dharaḥ putro brahmavidyo dhruvastathā . candramāstu manasvinyāḥ śvāsāyāḥ śvasanastathā . vātā- yāścāpyahaḥ putraḥ śāṇḍilyāśca hutāśanaḥ . pratyūṣaśca prabhāsaśca prabhātāyāḥ sutau smṛtau ” iti āpasthāne aha iti nāmāntaratvena kīrttitam kalpabhedādaviruddham . prabhāsasyaiva dyunāmatā aṣṭamasya vasoḥ āpageyaśabde darśayi- ṣyamāṇe bhā0 99 adhyāye dyunāmatokteḥ apāṃ samūhaḥ aṇ . 2 jalasamūhe na0 . 3 ākāśe nirukta0 . tasya sarvarmūttasaṃyogitvāttathātvam .
Śabdakalpadruma
☞
vol. 1,
p. 177 .
āpa ḷ na au ki ṣyāpane . (curā0 pakṣe bhvādi0- svādi0 vā-ubha0-para0-saka0-seṭ .) iti kavi- kalpadrumaḥ .. ḷ āpat . na āpnoti kīrtti- rbrahmāṇḍaṃ . au āptā . ki āpayati āpati . svarājyaṃ prāpsyate bhavān . iti gaṇakṛtānitya- tvāt . iti durgādāsaḥ .. (pālane . “sve sve'ntare sarvvamidamutpādyāpuścarācaram ” . iti manuḥ . (abhi) abhilāṣe . “nānyadattamabhīpsāmi sthānamamba ! svakarmmaṇā . icchāmi tadahaṃ sthānaṃ yanna prāpa pitā mama ” .. iti viṣṇupurāṇam . (prati + ava) pratigrahaṇe . “tāṃ pratyavāpuravilambitamuttaranto dhautāṅgalagnanavanīlapayojapatraiḥ ” . iti . śiśupālabadhe . (pra) upagamane . “te ca prāpurudantantaṃ bubudhe cādipūruṣaḥ ” . iti raghuvaṃśe 10 . 6 . ityādi .)
Index to the Names in the Mahābhārata
☞
p. 61, col. 2 .
Āpa , a Fire. § 493 (Āṅgirasa): III,
222 , 14208 (
Āpasya duhitā —B. Muditā—bhāryā Sahasya paramā priyā… ).
The Purāṇa Index
☞
vol. 1,
p. 161 .
Āpa (I) — a
vyāpaka. ety. of; came out of Agni, when
the latter was lost in the earth.
Br. I. 5. 131-5; II. 6. 56-7; 20. 1 and 5; Vā. 6. 1.
☞
vol. 1,
p. 161 .
Āpa (II) — a Rākṣasa with the
Śarat sun.
Br. II. 23. 15; Vā. 52. 15.
☞
vol. 1,
p. 161 .
Āpa (III) — a son of Vasiṣṭha, and a Prajāpati of the
Svārociṣa epoch.
M. 9. 9.
☞
vol. 1,
p. 161 .
Āpa (IV) — is Bhava; hence do not commit nuisance
in waters; nor bathe naked, nor have sexual intercourse in
water; forsake colourless, tasteless and small waters; their
source is the ocean and hence they must not be stopped in
their progress to it.
Vā. 27. 21-7.
Edgerton Buddhist Hybrid Sanskrit Dictionary
☞
p. 97, col. 1 .
āpa (= Pali id., thematization of Skt. āp, ap),
water ;
clear cases noted only in cpd. āpa-skandha mass of water ,
SP 126.7 (vs) sa caiva sama muñceta āpaskandham anal-
pakam; with adhaḥ or heṣṭā, heṣṭi, of subterranean mass
of water, LV 64.12 adha-āpaskandham; 298.20 (vs)
heṣṭāpaskandha (acc. sg.; so divide) caraṇaiḥ pratigrā-
hyamāṇāḥ, being caused to receive with their feet the mass
of water underneath (the earth); 368.19 (vs) heṣṭi śatasa-
hasraṃ yāvataś cāpaskandho (contrasted with dharaṇi-
talu, next line). In Mv ii.92.5 (vs) āpaṃ, acc. sg., could
be referred to this stem, or regarded as belonging to the
Skt. stem āp, ap, transferred to the sing. (cf. Wackernagel-
Debrunner 3.240 f.).
Puranic Encyclopedia
☞
p. 89, col. 2 .
ĀPA . One of the Aṣṭavasus. The Aṣṭavasus are Āpa,
Dhruva, Soma, Dharma, Anila, Agni, Pratyūṣa and
Prabhāsa. The sons of Āpa are Vaitaṇḍa, Śrama, Śānta
and Śvani. (See under Aṣṭavasus). (Chapter 15, Aṃśam
1, Viṣṇu Purāṇa).