• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • āpḷ


    Kṛdantarūpamālā

    ☞ p. 57.
    (59) “āpḷ vyāptau” (V-svādiḥ-1260. saka. aniṭ-para.)

    “āpayatyāpatītyāperyau vā ṇau lambhane pade . vyāptyarthasyāsya tu

    svāderāpnotīti padaṃ bhavet ..” (137) iti devaḥ .

    āpakaḥ-prāpakaḥ-pikā, āpakaḥ-pikā, īpsakaḥ 3 psikā;

    āptā-ptrī, prāpayitā-trī, īpsitā-trī; 4 āpnuvan-vatī, prāpayan-ntī, īpsan-ntī;

    āpsyan-ntī-tī, āpayiṣyan-ntī-tī, īpsiṣyan-ntī-tī;

    — prāpayamāṇaḥ, prāpayiṣyamāṇaḥ;

    āpaḥ 1; — --

    āptaḥ- A saṃprāptaḥ-ptam-ptavān, prāpitam, B īpsitaḥ-tavān;

    āpaḥ, āpaḥ, vyāpī-vyāpinī, C īpsuḥ, āpipayiṣuḥ; --

    āptavyam, āpayitavyam, īpsitavyam;

    āpanīyam, prāpaṇīyam, īpsanīyam;

    D saṃprāpyaḥ,

    āpyam, — prāpyam, — īpsyam;

    īṣadāpaḥ-durāpaḥ-svāpaḥ; — --

    prāpyamānaḥ, prāpyamānaḥ, īpsyamānaḥ;

    āpaḥ, āpaḥ, īpsaḥ;

    āptum, āpayitum, īpsitum; 2 āptiḥ, prāpaṇā, īpsā, āpipayiṣā;

    prāpaṇam, āpanam, īpsanam;

    āptvā, āpayitvā, īpsitvā;

    prāpya, E prāpayya 3 = prāpya, prepsya;

    āpam 2, āptvā 2, āpam 2, āpayitvā 2, īpsam 2; īpsitvā 2;

    [Footnote]3. sani ‘āpjñapṛdhāmīt’ (7-4-55) itītve, dvitve, ‘atra lopo'bhyāsasya’ (7-4-58)

    ityabhyāsalopaḥ .

    [Footnote]4. ‘svādibhyaḥ—’ (3-1-73) iti śnupratyaye uvaṅ .

    [Footnote]1. ‘āpnoterhrasvaśca’ (da. u. 7-1.) iti kvipsanniyogena hrasvatve, ‘aptṛn—’

    (6-4-11) iti sarvanāmasthāne dīrghaḥ . ‘āpaḥ strī bhūmni vārvāri—’ iti

    amarakośāt nityaṃ bahuvacanam .

    [Footnote]A. ‘tasya mitrīyato dūtaḥ saṃprāpto'smi vaśaṃvadaḥ’ bha. kā. 6-100.

    [Footnote]B. ‘anvayādivibhinnānāṃ yathāsaṃkhyamanīpsitam’ bha. kā. 9. 132.

    [Footnote]C. ‘digvyāpinīrlocanalobhanīyā mṛjā'nvayāḥ snehamiva sravantīḥ’ bha. kā. 2-13.

    [Footnote]D. ‘saṃprāpyo nijaśaktirāddhatapasaḥ sādhoḥ sa devo'pi tāmṛjvīkartumupānaśe sukṛtinīṃ

    prastidhnuvānaḥ khalān ..’ dhā. kā. 2-69.

    [Footnote]2. ‘ktin ābādibhyaḥ niṣṭhāyāmaniḍbhyaḥ’ (vā. 3-3-94) iti ktin . ‘gurośca hala’

    (3-3-103) ityasyāpavādaḥ .

    [Footnote]E. ‘prāpayya śaurimatha tāṃ bhaginīṃ ca vākyairakṣīṇasauhṛdamapetaśucā'vatānīt’ vā. vi.

    3-56.

    [Footnote]3. ‘vibhāṣā''paḥ’ (6-4-57) iti ṇerayādeśo vā .

    ☞ p. 59.
    (60) “āpḷ lambhane” (X-curādiḥ-1840-saka. seṭ. ubha.)

    ādhṛṣīyaḥ . lambhanam = prāptiḥ—iti kṣīrasvāmī .

    ‘āpayatyāpatītyāperyau vā ṇau lambhane pade . vyāptyarthasyāsya tu svāde-

    rāpnotīti padaṃ bhavet ..’ (137) iti devaḥ .

    ādhṛṣīyatvāt ṇico vaikalpikatvam . ṇicpakṣe rūpāṇi pūrvaṃ likhi-

    tasyāpnoteriva (59) jñeyāni . ṇijabhāvapakṣe ‘śeṣāt kartari parasmaipadam’

    (1-3-78) iti parasmaipaditvameva . tatra śatari A ‘āpan-ntī’ ityeva rūpam;

    śapa autsargikatvāt . īpsakaḥ-ityādi ca rūpam . ṇyantāt sani tu--

    āpipayiṣakaḥ-ṣikā, āpipayiṣyam;

    āpipayiṣitā-trī, āpipayiṣyamāṇaḥ;

    āpipayiṣan-ntī, āpipayiṣitum;

    āpipayiṣiṣyan-ntī-tī, āpipayiṣaḥ;

    āpipayiṣamāṇaḥ, āpipayiṣā;

    āpipayiṣiṣyamāṇaḥ, āpipayiṣaṇam;

    āpipayiṣitaḥ-taṃ-tavān, āpipayiṣitvā;

    āpipayiṣuḥ, samāpipayiṣya;

    āpipayiṣitavyam; āpipayiṣaṇīyam; āpipayiṣam 2; āpipayiṣitvā 2; iti rūpāṇi jñeyāni .

    [Footnote]A. “āpan khedamariṃ tanañjanahitaṃ cikrīḍa goperhariḥ tūryottho vitanan dhvanirdivamagāt

    dato yathā vāditaḥ” dhā. kā. 3-51.