• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ānartta

    See also ānarta, ānartaḥ, ānarttaḥ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 113.
    ānartta m. (-rttaḥ)

    1 A country on the north of the Malabar Coast.

    2 A stage, a theatre.

    3 War.

    4 Water.

    5 An inhabitant of Ānarta.

    E. āṅ before nṛt to dance, aff. ghañ.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 90, col. 2.
    ā-nartta (rttaḥ) 1. m. Name of a coun-
    try; a stage; war; water.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 93, col. 1.
    ānartta

    m. (-rttaḥ)

    1. A country on the north of the Malabar Coast.

    2.
    A stage, a theatre.

    3. War.

    4. Water.

    5. An inhabitant of
    Ānarta.

    E. āṅ before nṛt to dance, aff. ghañ.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 727, col. 1.
    ānartta u0 ānṛtyatyatra ādhāre ghañ . 1 nṛtyaśālāyāṃ
    2 yuddhe ca taṃtra hi vīrairharṣāt nṛtyamiva kriyate iti tasya
    tathātvam . 3 sūryyavaṃśye rājabhede “manorvaivasvatasyāsan putrā
    vai nava tatsamāḥ . ikṣvākuścaiva nābhāgo dhṛṣṇuḥ śaryyāti-
    reva caṃ” ityupakramya “śaryyātermithunaṃ tvāsīdānarttonāma
    viśrutaḥ . putraḥ, kanyā sukanyākhyā yā patnī cyavanasya ha .
    ānarttasya tu dāyādorevonāma mahādyutiḥ . ānartto-
    viṣayaścāsīt purī cāsya kuśasthalī . revasya raivataḥ putraḥ
    kakudmīnāma dhārmmikaḥ . jyeṣṭhaḥ putraśatasyāsīdrājyaṃ prāpya
    kuśasthalīm . sa kanyāsahitaṃ śrutvā gāndharvvaṃ brahmaṇo-
    'ntike . muhūrttabhūtaṃ devasya gataṃ bahuyugaṃ prabho! . āja-
    gāma yugairvātha svāṃ purīṃ yādavairvṛtām . kṛtāṃ dvāravatīṃ
    nāmnā vahudvārāṭṭatoraṇām . bhojavṛṣṇyandhakairguptāṃ vāsu-
    devapurogamaiḥ . tatastadraivatojñātvā yathātattvamarindama! .
    kanthāṃ tāṃ baladevāya suvratāṃ nāma revatīm . dattvā
    jagāma śikharaṃ merostapasi saṃśitaḥ” harivaṃ0 10 a0 .
    tatkṛte 4 deśabhede ānarttanāmasūryyavaṃśakṛtatvāttasya deśasya
    ānarttanāmatvam . tatraiva deśe ca ikṣvākuputraharyya-
    śvasya paścāt rājyamāsīt yathoktam”
    “ānairtto nāma te rāṣṭraṃ bhaviṣyatyāyataṃ mahat . tadbha-
    viṣyamahaṃ manye kālayogena pārthivaḥ! . adhyāsyatāṃ
    yathākālaṃ pārthivaṃ vṛttamuttamam . yāyātamapi vaṃśaste
    sameṣyati ca yādavam . amuvaṃśañca vaṃśaste somasya
    bhavitā kila . eṣa me vibhavastāta tametaṃ viṣayottamam .
    dattvā yāsyāmi tapase sāgaraṃ varuṇālayam . lavaṇena
    samāyuktastvamimaṃ viṣayottamam . pālayasvākhilaṃ tāta!
    svasya vaṃśasya vṛddhaye . vāḍhamityeva haryyaśvaḥ pratijagrāha
    tatpuram . sa ca daityastapovāsaṃ jagāma varuṇālayam .
    haryyaśvaśca mahātejā divye girivarottame . niveśayāmāsa
    puraṃ vāsārthamamaropamaḥ . ānarttaṃ nāma tadrāṣṭraṃ surāṣṭraṃ
    godhanāyutam . acireṇaiva kālena samṛddhaṃ pratyapadyata .
    anūpaviṣayañcaiva velāvanavibhūṣitam . niviṣṭaṃ kṣetraśasyāḍhyaṃ
    prākāragrāmasaṃkulam . śaśāsa sa nṛpaḥ sphītaṃ tadrāṣṭraṃ
    rāṣṭravarddhanaḥ” 94 a0 . atra ca samudravelādikaṃ tatsīmādika-
    muktam . 5 taddeśavāsijaneṣu 6 tadrājeṣu ca 7 candra-
    vaṃśye rājabhede pu0 . “varṣaketostu dāyādo vibhurnāma praje-
    śvaraḥ . ānarttastu vibhoḥ putro sukumārastato'bhavat” hari
    vaṃ0 32 . tatra taddeśa rājaparatve “ānarttān kālakuṭāṃśca
    kulindāṃśca vijitya saḥ” bhā0 sa0 24 a0 . deśavāsiparatve .
    “uktavāṃśca mahāvāho! kāsau vṛṣṇikulādhamaḥ . vāsu-
    devaḥ sa mandātmā vasudevasuto gataḥ . tasya yuddhārthinodarpaṃ
    yuddhe nāśayitā'smyaham . ānarttāḥ! satyamākhyāta tatra
    gantā'smiyatra saḥ” iti ānarttavāsinaḥ prati sālva-
    vākyam deśarapatve . “ānartteṣu vimardañca kṣepañcātmani
    kaurava! iti bhā0 va0 14 a0 “ānarttamevābhimukhāḥ
    śivena gatvā dhanurvedaratipradhānāḥ” bhā0 va0 183 a0 .
    kṛttikādibhistribhistribhirnakṣatraiḥ krūragrahapīḍitaiḥ krameṇa
    deśaviśeṣarājāśubhasya vṛ0 saṃ0 pratipādanāt syātyādibhi
    stribhirmakṣatraiḥ krūragrapīḍitaistaddeśanṛpasyāśubhaṃ bhavati yathā
    vṛ0 sa0 kūrmmavi0 . “vargerāgneyārdyaḥ krūragrahapīḍitaiḥ
    krameṇa nṛpāḥ . pāñcālomāgadhikaḥ kāliṅgaśca kṣayaṃ yānti .
    āvanto'thānartto mṛtyaṃ cāyāti sindhusauviraḥ . rājā
    ca hārahauromadrevaśonyaśca koṇendraḥ” . ānṛtyatīti
    karttari ac . 8 jale na0 tasya taraṅgarūpeṇa nṛtyasyeva
    karaṇāttathātvam 9 narttake tri0 bhāve ghañ . 10 narttane pṛ0

    Index to the Names in the Mahābhārata

    ☞ p. 36, col. 1.
    Ānartta1, pl. (°āḥ), a people. § 279 (Arjuna): II, 26, 997

    (conquered by Arjuna).—§ 318 (Arjunābhigam.): III, 13,

    610 (Kṛṣṇa said that if he had not been absent from the

    A. country he should have prevented the gambling).—§ 319

    (Saubhavadhop.): III, 14, 622, 631.—§ 320 (Saubhavadhop.):

    III, 15, 649 (chase all dancers); 20, 777 (°nagaram =

    Dvārakā).—§ 553 (Vaivāhikap.): IV, 72, 2350 (many

    Dāśārhas from the A. country came with Kṛṣṇa to

    Upaplavya).—§ 562 (Bhagavadyānap.): V, 83, 2964

    (entertained Kuntī).—§ 574 (Jambūkh.): VI, 9, 359

    (°Nairṛtāḥ).—§ 604 (Karṇap.): VIII, 5, 96; 7, †197 (°vāsī

    Hṛdikātmajo 'sau…Sāttvatānāṃ variṣṭhaḥ).—§ 783

    (Anugītāp.): XIV, 52, 1525, 1535 (°purīm = Dvārakā).

    ☞ p. 36, col. 1.
    Ānartta2, sg., chief (or country) of the Ānarttas. § 452

    (Mārkaṇḍeya-samāsyā-p.): III, 183, †12582 (Ānarttaṃ

    evābhimukhāḥ śivena gatvā dhanurveda-ratipradhānāḥ|tavātmajā

    Vṛṣṇi-puraṃ praviśya tadaiva tebhyaḥ spṛhayanti, Kṛṣṇe,

    says Kṛṣṇa to Draupadī).—§ 611 (Śalyap.): IX, 17, 947

    (= Sātyaki).

    Puranic Encyclopedia

    ☞ p. 89, col. 1.
    ĀNARTTA . Grandson of Vaivasvatamanu. He was a

    king, son of Śaryāti.

    1. Genealogy. Descending in order from Viṣṇu-Brahmā-

    Marīci-Kaśyapa-Vivasvān-Vaivasvatamanu-Śaryāti-

    Ānartta.

    Sixteen sons were born to Vaivasvatamanu: Manu,

    Yama, Yamī, Aśvinīkumāra, Revanta, Sudyumna, Ikṣ-

    vāku, Nṛga, Śaryāti, Diṣṭa, Dhṛṣṭa, Karūṣa, Nariṣyanta,

    Nābhāga, Pṛṣadhra and Kavi. Of these Śaryāti got

    two children, Sukanyā and Anartta. Sukanyā became

    the wife of Cyavana.

    2) Other details. It was this king who built the fortresses

    at the town of Kuśasthalī (Dvārakā). Varuṇa submerg-

    ed in the ocean all the fortresses built by him and the

    place for some time remained as a forest-land. (Daśama

    Skandha, Bhāgavata Kilippāttu). It was after that that

    Śrī Kṛṣṇa made that land beautiful and called it

    Dvārakā. The country ruled over by Ānartta was called

    Ānarttam. During his regime there lived in his land a

    very great scholar named Vedaratha. (Umeśānavrata,

    Śiva Purāṇa) See under Vedaratha.
    ☞ p. 89, col. 2.
    ĀNARTTA (M). A place in ancient Bhārata. Arjuna

    conquered this place. (Śloka 4, Chapter 26, Sabhā

    Parva, M.B.).