Blog
Sanskrit
About
ānartta
See also
ānarta ,
ānartaḥ ,
ānarttaḥ .
Sanskrit-English
Sanskrit-Sanskrit
Specialized Dictionaries
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 113 .
ānartta m. (
-rttaḥ )
1 A country on the north of the Malabar Coast.
2 A stage, a theatre.
3 War.
4 Water.
5 An inhabitant of Ānarta.
E. āṅ before nṛt to dance, aff. ghañ .
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 90, col. 2 .
ā-nartta (rttaḥ) 1. m. Name of a coun- try; a stage; war; water.
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 93, col. 1 .
ānartta m. (-rttaḥ )
1. A country on the north of the Malabar Coast.
2. A stage, a theatre.
3. War.
4. Water.
5. An inhabitant of Ānarta.
E. āṅ before nṛt to dance, aff. ghañ .
Vācaspatyam
☞
p. 727, col. 1 .
ānartta u0 ānṛtyatyatra ādhāre ghañ . 1 nṛtyaśālāyāṃ 2 yuddhe ca taṃtra hi vīrairharṣāt nṛtyamiva kriyate iti tasya tathātvam . 3 sūryyavaṃśye rājabhede “manorvaivasvatasyāsan putrā vai nava tatsamāḥ . ikṣvākuścaiva nābhāgo dhṛṣṇuḥ śaryyāti- reva caṃ ” ityupakramya “śaryyātermithunaṃ tvāsīdānarttonāma viśrutaḥ . putraḥ, kanyā sukanyākhyā yā patnī cyavanasya ha . ānarttasya tu dāyādorevonāma mahādyutiḥ . ānartto- viṣayaścāsīt purī cāsya kuśasthalī . revasya raivataḥ putraḥ kakudmīnāma dhārmmikaḥ . jyeṣṭhaḥ putraśatasyāsīdrājyaṃ prāpya kuśasthalīm . sa kanyāsahitaṃ śrutvā gāndharvvaṃ brahmaṇo- 'ntike . muhūrttabhūtaṃ devasya gataṃ bahuyugaṃ prabho! . āja- gāma yugairvātha svāṃ purīṃ yādavairvṛtām . kṛtāṃ dvāravatīṃ nāmnā vahudvārāṭṭatoraṇām . bhojavṛṣṇyandhakairguptāṃ vāsu- devapurogamaiḥ . tatastadraivatojñātvā yathātattvamarindama! . kanthāṃ tāṃ baladevāya suvratāṃ nāma revatīm . dattvā jagāma śikharaṃ merostapasi saṃśitaḥ ” harivaṃ0 10 a0 . tatkṛte 4 deśabhede ānarttanāmasūryyavaṃśakṛtatvāttasya deśasya ānarttanāmatvam . tatraiva deśe ca ikṣvākuputraharyya- śvasya paścāt rājyamāsīt yathoktam ” “ānairtto nāma te rāṣṭraṃ bhaviṣyatyāyataṃ mahat . tadbha- viṣyamahaṃ manye kālayogena pārthivaḥ! . adhyāsyatāṃ yathākālaṃ pārthivaṃ vṛttamuttamam . yāyātamapi vaṃśaste sameṣyati ca yādavam . amuvaṃśañca vaṃśaste somasya bhavitā kila . eṣa me vibhavastāta tametaṃ viṣayottamam . dattvā yāsyāmi tapase sāgaraṃ varuṇālayam . lavaṇena samāyuktastvamimaṃ viṣayottamam . pālayasvākhilaṃ tāta! svasya vaṃśasya vṛddhaye . vāḍhamityeva haryyaśvaḥ pratijagrāha tatpuram . sa ca daityastapovāsaṃ jagāma varuṇālayam . haryyaśvaśca mahātejā divye girivarottame . niveśayāmāsa puraṃ vāsārthamamaropamaḥ . ānarttaṃ nāma tadrāṣṭraṃ surāṣṭraṃ godhanāyutam . acireṇaiva kālena samṛddhaṃ pratyapadyata . anūpaviṣayañcaiva velāvanavibhūṣitam . niviṣṭaṃ kṣetraśasyāḍhyaṃ prākāragrāmasaṃkulam . śaśāsa sa nṛpaḥ sphītaṃ tadrāṣṭraṃ rāṣṭravarddhanaḥ ” 94 a0 . atra ca samudravelādikaṃ tatsīmādika- muktam . 5 taddeśavāsijaneṣu 6 tadrājeṣu ca 7 candra- vaṃśye rājabhede pu0 . “varṣaketostu dāyādo vibhurnāma praje- śvaraḥ . ānarttastu vibhoḥ putro sukumārastato'bhavat ” hari vaṃ0 32 . tatra taddeśa rājaparatve “ānarttān kālakuṭāṃśca kulindāṃśca vijitya saḥ ” bhā0 sa0 24 a0 . deśavāsiparatve . “uktavāṃśca mahāvāho! kāsau vṛṣṇikulādhamaḥ . vāsu- devaḥ sa mandātmā vasudevasuto gataḥ . tasya yuddhārthinodarpaṃ yuddhe nāśayitā'smyaham . ānarttāḥ! satyamākhyāta tatra gantā'smiyatra saḥ ” iti ānarttavāsinaḥ prati sālva- vākyam deśarapatve . “ānartteṣu vimardañca kṣepañcātmani kaurava! iti bhā0 va0 14 a0 “ānarttamevābhimukhāḥ śivena gatvā dhanurvedaratipradhānāḥ ” bhā0 va0 183 a0 . kṛttikādibhistribhistribhirnakṣatraiḥ krūragrahapīḍitaiḥ krameṇa deśaviśeṣarājāśubhasya vṛ0 saṃ0 pratipādanāt syātyādibhi stribhirmakṣatraiḥ krūragrapīḍitaistaddeśanṛpasyāśubhaṃ bhavati yathā vṛ0 sa0 kūrmmavi0 . “vargerāgneyārdyaḥ krūragrahapīḍitaiḥ krameṇa nṛpāḥ . pāñcālomāgadhikaḥ kāliṅgaśca kṣayaṃ yānti . āvanto'thānartto mṛtyaṃ cāyāti sindhusauviraḥ . rājā ca hārahauromadrevaśonyaśca koṇendraḥ ” . ānṛtyatīti karttari ac . 8 jale na0 tasya taraṅgarūpeṇa nṛtyasyeva karaṇāttathātvam 9 narttake tri0 bhāve ghañ . 10 narttane pṛ0
Index to the Names in the Mahābhārata
☞
p. 36, col. 1 .
Ānartta 1 , pl. (
°āḥ ), a people. § 279 (Arjuna): II,
26 , 997
(conquered by Arjuna).—§ 318 (Arjunābhigam.): III, 13 ,
610 (Kṛṣṇa said that if he had not been absent from the
A . country he should have prevented the gambling).—§ 319
(Saubhavadhop.): III, 14 , 622, 631.—§ 320 (Saubhavadhop.):
III, 15 , 649 (chase all dancers); 20 , 777 (°nagaram =
Dvārakā).—§ 553 (Vaivāhikap.): IV, 72 , 2350 (many
Dāśārhas from the A . country came with Kṛṣṇa to
Upaplavya).—§ 562 (Bhagavadyānap.): V, 83 , 2964
(entertained Kuntī).—§ 574 (Jambūkh.): VI, 9 , 359
(°Nairṛtāḥ ).—§ 604 (Karṇap.): VIII, 5 , 96; 7 , †197 (°vāsī
Hṛdikātmajo 'sau…Sāttvatānāṃ variṣṭhaḥ ).—§ 783
(Anugītāp.): XIV, 52 , 1525, 1535 (°purīm = Dvārakā).
☞
p. 36, col. 1 .
Ānartta 2 , sg., chief (or country) of the Ānarttas. § 452
(Mārkaṇḍeya-samāsyā-p.): III, 183 , †12582 (Ānarttaṃ
evābhimukhāḥ śivena gatvā dhanurveda-ratipradhānāḥ|tavātmajā
Vṛṣṇi-puraṃ praviśya tadaiva tebhyaḥ spṛhayanti, Kṛṣṇe ,
says Kṛṣṇa to Draupadī).—§ 611 (Śalyap.): IX, 17 , 947
(= Sātyaki).
Puranic Encyclopedia
☞
p. 89, col. 1 .
ĀNARTTA . Grandson of Vaivasvatamanu. He was a
king, son of Śaryāti.
1.
Genealogy. Descending in order from Viṣṇu-Brahmā-
Marīci-Kaśyapa-Vivasvān-Vaivasvatamanu-Śaryāti-
Ānartta.
Sixteen sons were born to Vaivasvatamanu: Manu,
Yama, Yamī, Aśvinīkumāra, Revanta, Sudyumna, Ikṣ-
vāku, Nṛga, Śaryāti, Diṣṭa, Dhṛṣṭa, Karūṣa, Nariṣyanta,
Nābhāga, Pṛṣadhra and Kavi. Of these Śaryāti got
two children, Sukanyā and Anartta. Sukanyā became
the wife of Cyavana.
2)
Other details. It was this king who built the fortresses
at the town of Kuśasthalī (Dvārakā). Varuṇa submerg-
ed in the ocean all the fortresses built by him and the
place for some time remained as a forest-land. (Daśama
Skandha, Bhāgavata Kilippāttu). It was after that that
Śrī Kṛṣṇa made that land beautiful and called it
Dvārakā. The country ruled over by Ānartta was called
Ānarttam. During his regime there lived in his land a
very great scholar named Vedaratha. (Umeśānavrata,
Śiva Purāṇa) See under Vedaratha.
☞
p. 89, col. 2 .
ĀNARTTA (M). A place in ancient Bhārata. Arjuna
conquered this place. (Śloka 4, Chapter 26, Sabhā
Parva, M.B.).