Blog
Sanskrit
About
ānandamaya
See also
ānaṃdamaya .
Sanskrit-English
Sanskrit-German
Sanskrit-Sanskrit
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 113 .
ānandamaya mfn. (
-yaḥ-yī-yaṃ ) Blissful, made up or consisting of happiness. n. (
-yaṃ ) The Supreme Spirit.
E. ānanda and mayaṭ aff.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 90, col. 1 .
ānanda-maya (yaḥ-yā-yaṃ) a. Happy. n. God, the supreme Spirit.
Benfey Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 78, col. 2 .
ānandamaya ānanda + maya, adj. ,
f. yī, Full of joy or happiness, Kathās.
23, 85; Vedāntas. in Chr. 204, 22.
Cappeller Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 62 .
ānandamaya f. ī made up of joy, blissful. Abstr. °tva n.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 140, col. 1 .
ā-nanda—maya mf(
ī )n. blissful, made up or consisting of happiness,
TUp. ;
MāṇḍUp. ;
Vedāntas. ;
Kathās.
☞
p. 140, col. 1 .
ā-nanda—maya n. (
scil. brahman ) the supreme spirit (as consisting of pure happiness
cf. ānanda above)
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 92, col. 2 .
ānandamaya mfn. (-yaḥ-yī-yaṃ ) Blissful, made up or consisting of happiness. n. (-yaṃ ) The Supreme Spirit.
E. ānanda and mayaṭ aff.
Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
vol. 1,
p. 334 .
ānandamaya a. Blissful, full of joy, made up or consisting of happiness; suṣuptisthāna ekībhūtaḥ prajñānaghana evānandamayo hyānandabhuk Māṇḍ. Up.5. -yaḥ The Supreme Spirit; Br. Sū.1.1.12. -yā A form of Durgā. ˚kośaḥ the inner- most wrapper or vesture of the body, causal frame enshrining the soul; see kośa .
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 642 .
ānandamaya (von
ānanda ) adj. f.
ī ganz Wonne seiend :
suṣuptasthāna ekībhūtaḥ prajñāghana evānandamayo hyānandabhuk MĀṆḌ. UP. 5.
TAITT. UP. 2, 5. 8. 3, 10, 5.
ānandamayyāṃ puri KATHĀS. 23, 85.
SĀH. D. 29, 17.
°yatva 20.
ānandamayakoṣaḥ = sattvapradhānājñānam . tatparyāyaḥ . kāraṇaśarīram . suṣuptiḥ . iti vedāntaḥ . ŚKDR. Vgl.
Ind. St. 1, 301.
☞
vol. 5,
p. 1104 .
ānandamaya ,
kośa VEDĀNTAS. (Allah.) No. 27.
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 173, col. 2 .
ānandamaya Adj. (f.
ī ) Adj.
aus Wonne bestehend , wonnevoll 259,12. 272,6. Davon
Nom.abstr. °tva n.
Cappeller Sanskrit Wörterbuch
☞
p. 41, col. 2 .
ānandamaya f. ī aus Wonne bestehend wonnig. Abstr. °tva n.
Vācaspatyam
☞
p. 725, col. 1 .
ānandamaya pu0 ānandaḥ pracuro'sya prācuryye mayaṭ . pracurā- nandasvarūpe paramātmani “ānandamayo'bhyāsāt ” śā0 sū0 . yathā ca ānandapracuratvāt tasya ānandabhayatvaṃ tathā tadbhā- ṣye nirṇṇītam yathā “taittirīyake'nnamayaṃ manomayaṃ vijñānamayaṃ cānukramyāmnāyate “tasmādvā etasmā dvijñānamayādanyo'ntara ātmānandamaya ” iti tatra saṃśayaḥ kimihānandamayaśabdena paraevātmocyate yatapra- kṛtaṃ “satyaṃ jñānamanantaṃ brahmeti ” kiṃ vānnamayādivat bra- hmaṇo'rthāntaramiti . kintāvatprāptaṃ brahmaṇo'rthāntaramamukhya ātmānandamayaḥ syātkasmāt? annamayāmukhyātmapravāhapatita- tvāt . athāpi syātsarvāntaratvādānandamdayomukhya evātme- ti, na syātpriyādyavayavayogācchārīratvaśravaṇācca . mukhtha- ścedātmā syāt na priyādisaṃsparśaḥ syāt iha tu “tasya priyameva śira ” ityādi śrūyate . śārīratvañca śrūyate . “tasyaikaeva- śārīra ātmā yaḥ pūrvasyeti ” . tasya pūrvasya vijñānamaya- syaikaeva śārīra ātmā yaeṣa ānandamaya ityarthaḥ . na ca saśarīrasya sataḥ priyāpriyasaṃsparśīvārayituṃśakyaḥ . tasmāt saṃsāryyevānandamaya ātmāityevaṃ prāpte idamucyate . paraeva ānandamayo bhavitumarhati kutaḥ? abhyāsātparasminnevahyā- tmanyānandaśabdo bahukṛtvo'bhyasyate ānandamayaṃ prastutya “ra- sovaisa ” iti tasyaiva rasatvamuktvocyate “rasaṃ hyevāyaṃ labdhvānandī bhavati kohyevānyāt kaḥ prāṇyādyadeṣa ākāśa ānandona syādeṣa hyevānandāyati saiṣānandasya mīmāṃsā bhavati ” . “eṣa ānandamayamātmānamupasaṃkrāmati ” “ānandaṃ brahmaṇo- vidvān na bibheti kutaścana ” “ānando brahmeti vyajānā- diti ” ca . śrutyantare ca “vijñānamānandaṃ brahmeti ” brahma- ṇyevānandaśabdodṛṣṭaḥ . evamānandaśabdasya bahukṛtvobrahmaṇme- vābhyāsādānandamaya ātmā brahmeti gamyate . yattūktam annamayādyamukhyātmapravāhapatitatvādānandamayasyāpyamukhyātma- tvamiti . nāsau doṣaḥ ānandamayasya sarvāntara- tvāt . mukhyameva hyātmānamupadidikṣu śāstraṃ lokabuddhi- manusaradannamayaṃ śarīramanātmānamatyantabhūḍhānāmātmatvena prasiddhamanūdya mūṣāniṣiktadrutatāmrādipratimāvat tato- 'ntaramityevaṃ pūrveṇa pūrveṇa samānamuttaramuttaramanātmā- namātmeti grāhayat pratipattisaukaryyāpekṣayā sarvāntaraṃ mukhyamānandamayamātmānamupadideśeti śliṣṭataram . yathā- 'rundhatīnidarśane bahvīṣvapi tārāsvamukhyāsvarundhatīṣu darśi- tāsu yā'ntyā pradarśyate sā mukhyaivārundhatī bhavati eva- mihāpyānandamayasya sarvāntaratvāmmukhyamātmatvam . yattu brūṣe priyādīnāṃ śirastvādikalpanānupapannā mukhyasyātmana iti atītānantaropādhijanitā sā na svābhāvikītya- doṣaḥ . śārīratvamapyānandamayasyānnamayādiśarīraparamparayā pradarśyamānatvāt na punaḥ sākṣādeva saśarīratvaṃ saṃsārivad tasmādānandamayaḥ paraevātmā . “vikāraśabdānneti cenna prācurcyāt ” sū0 . atrāha nānandamayaḥ parātmā bhavitumarhati kasmāt? vikāraśabdāt . prakṛtivacanā- dayamanyaḥ śabdo vikāravacanaḥ samadhigata ānandamaya iti mayaṭovikārārthatvāt tasmādannamayādiśabdavadvikāraviṣaya evāyamānandamayaśabda iti cenna prācuryyārthe'pi mayaṭaḥ smaraṇāt “tatpratikṛtavacane mayaḍiti ” (pā0) pracuratāyāmapi hi mayaṭ smaryyate . yathānnamayo yajña iti annapracura ucyate . ānandapracuratvañca brahmaṇaḥ manuṣyatvādārabhyottara- smimnuttarasmin sthāne śataguṇa ānanda ityuktvā brahmānandasya niratiśayatvāvadhāraṇāt tasmātprācuryyārthe mayaṭ . “taddhetuvyapadeśācca ” sū0 . itaśca prācuryyārthe mayaṭ yasmādānandahetutvaṃ brahmaṇovyapadiśati śrutiḥ “eṣa hyevānandāyatīti ” . ānandayatītyarthaḥ . yohya- nyānānandayati sa pracurānanda iti prasiddhaṃ bhavati yathā loke yo'nyeṣāṃ dhanitvamāpādayati sa pracuradhana iti gamyate tadvat . tasmātprācuryyārthe'pi mayaṭaḥ sambha- vādānandamayaḥ paraeva ātmāḥ . “māntravarṇikameva ca gīya- te ” sū0 . itaścānandamayaḥ paraevātmā yasmādu “brahmavidā- pnoti param ” ityupakramyahi “satyaṃ jñānamanantaṃ brahma ” ityasminmantre yadbrahmaprakṛtaṃ satyajñānānantaviśeṣaṇairnirdhāritaṃ, yasmādākāśādikrameṇa sthāvarajaṅgamāni bhūtānyajāyanta, yacca bhūtāni sṛṣṭvā tānyanupraviśya guhāyāmavasthitaṃ sarvāntaraṃ, yasya vijñānāyā'ntho'ntara ātmeti prakrāntaṃ, tanmāntrava- rṇikameva brahmeha gīyate “yo'nyontara ātmānandamaya ” iti . mantrabrāhmaṇayoścaikārthatvaṃ yuktam avirodhāt . anyathā hi prakṛtahānāprakṛtaprakriye syātāṃ, na cānnamayādibhyaivānanda- mayādanyontaraṃ ātmā'bhidhīyate etanniṣṭhaiva ca saiṣā bhārgavī vāruṇī vidyā “ānando brahmetivyajānāditi ” . tasmādānandamayaḥ paraevātmā ” śā0 bhā0 . 2 ānandapracure tri0 sarvvāyāsaśūnyasuṣuptyavasthāpanne 3 ā- nandamayakoṣābhimānini jīve ca . “kācidantarmukhrāvṛttirā- nandaprativimbabhāk . puṇyabhoge bhogaśāntau nidrārūpeṇa jāyate . kādācitkītyatīnātmā syādānandamayo'vyayam . vimbabhūtoya ānanda ātmāsau sarvvadā sthitaḥ ” pañcada0 ukteḥ jīvasya pāramārthikānandarūpaparātmasvarūpatve'pi suṣuptau tasya sphuraṇe'pi ca svalpakālikatvāt brahmānandavai lakṣaṇyam . striyāṃ ṅīp . sāca 4 durgāmūrttibhede strī0 .