ānūpaḥ
See also
ānūpa.
Śabdakalpadruma
☞
vol. 1,
p. 177.
ānūpaḥ , puṃ, (anūpa + aṇ .) anūpadeśasthajantu-
mātraṃ . tacca khaṅgimahiṣavarāhādi . eṣāṃ māṃsa-
guṇāḥ . gurutvaṃ . uṣṇatvaṃ . madhuratvaṃ . snigdhatvaṃ .
śukrakāritvaṃ . vāyunāśitvañca . iti rājavallabhaḥ ..
anūpadeśajalaguṇāḥ . ghanatvaṃ . gurutvaṃ . picchi-
latvaṃ . madhuratvaṃ . śleṣmajanakatvaṃ . snigdhatvaṃ . agni-
nāśitvaṃ . pramehaślīpadaccharddigalagaṇḍādiroga-
kāritvañca . iti rājanirghaṇṭaḥ .. anūpadeśastha-
jantorlakṣaṇaṃ tanmāṃsasya guṇāśca .
“kulecarāḥ plavāścāpi kośasthāḥ pādinastathā .
matsyā ete samākhyātāḥ pañcadhānūpajātayaḥ ..
ānūpā madhurāḥ snigdhā guravo vahnimarddanāḥ .
śleṣmalāḥ picchilāścāpi māṃsapuṣṭipradā bhṛśaṃ ..
tathābhiṣyandinaste hi prāyo'pathyatamāḥ smṛtāḥ” ..
iti bhāvaprakāśaḥ ..
(“sṛmaraścamaraḥ khaṅgo mahiṣo gavayo gajaḥ .
nyaṅkurvarāhaścānūpā mṛgāḥ sarvve rurustathā” ..
“gurūṣṇo madhuro nātidhānvānūpaniṣevaṇāt” .
iti carakaḥ .. tathāca hārītaḥ ..
“ānūpāsteṣu vijñeyāḥ śleṣmanā vātakopanāḥ” .
ānūpavargastu pañcavidhaḥ . yathā . “kūlacarāḥ plavāḥ
kośasthāḥ pādino matsyāśceti” iti suśrutaḥ ..
bahujalayukte, tri .)