• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ānūpaḥ

    See also ānūpa.


    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 177.
    ānūpaḥ , puṃ, (anūpa + aṇ .) anūpadeśasthajantu-
    mātraṃ . tacca khaṅgimahiṣavarāhādi . eṣāṃ māṃsa-
    guṇāḥ . gurutvaṃ . uṣṇatvaṃ . madhuratvaṃ . snigdhatvaṃ .
    śukrakāritvaṃ . vāyunāśitvañca . iti rājavallabhaḥ ..
    anūpadeśajalaguṇāḥ . ghanatvaṃ . gurutvaṃ . picchi-
    latvaṃ . madhuratvaṃ . śleṣmajanakatvaṃ . snigdhatvaṃ . agni-
    nāśitvaṃ . pramehaślīpadaccharddigalagaṇḍādiroga-
    kāritvañca . iti rājanirghaṇṭaḥ .. anūpadeśastha-
    jantorlakṣaṇaṃ tanmāṃsasya guṇāśca .
    “kulecarāḥ plavāścāpi kośasthāḥ pādinastathā .
    matsyā ete samākhyātāḥ pañcadhānūpajātayaḥ ..
    ānūpā madhurāḥ snigdhā guravo vahnimarddanāḥ .
    śleṣmalāḥ picchilāścāpi māṃsapuṣṭipradā bhṛśaṃ ..
    tathābhiṣyandinaste hi prāyo'pathyatamāḥ smṛtāḥ” ..
    iti bhāvaprakāśaḥ ..
    (“sṛmaraścamaraḥ khaṅgo mahiṣo gavayo gajaḥ .
    nyaṅkurvarāhaścānūpā mṛgāḥ sarvve rurustathā” ..
    “gurūṣṇo madhuro nātidhānvānūpaniṣevaṇāt” .
    iti carakaḥ .. tathāca hārītaḥ ..
    “ānūpāsteṣu vijñeyāḥ śleṣmanā vātakopanāḥ” .
    ānūpavargastu pañcavidhaḥ . yathā . “kūlacarāḥ plavāḥ
    kośasthāḥ pādino matsyāśceti” iti suśrutaḥ ..
    bahujalayukte, tri .)