• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ānāhaḥ

    See also ānāha.


    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 241, col. 3.
    ānāhaḥ

    1 Binding.

    2 Suppression of urine, constipation, epistasis.

    3 Length (especially of cloth).

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 334.
    ānāhaḥ 1 Binding. -2 Suppression of urine, constipation, epistasis; tato ruddhe śakṛnmūtre sainyamānāhaduḥkhitam Mb. 3.122.15. -3 Length (especially of cloth).

    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 176.
    ānāhaḥ , puṃ, (āṅ + nah + ghañ .) mūtrapurīṣa-
    rodhakarogaḥ . tatparyyāyaḥ . vibandhaḥ 2 . ityamaraḥ ..
    viṣṭambhaḥ 3 malarodhanaḥ 4 . iti rājanirghaṇṭaḥ ..
    (“ānāhārtta tato dṛṣṭvā tatsainyamasukhārdditam” .
    iti mahābhārate .) tasya samprāptirūpe . yathā,
    “āmaṃ śakṛdvā nicitaṃ krameṇa
    bhūyo vibaddhaṃ viguṇānilena .
    pravarttamānaṃ na yathāsvamenaṃ
    vikāramānāhamudāharanti” .. iti nidānaṃ ..
    (“yasya vātaḥ prakupitaḥ kukṣimāśritya tiṣṭhati .
    nādho vrajati nāpyūrddhvañcānāhastasya jāyate” ..
    iti carakaḥ ..
    asya cikitsāmāha . bhāvaprakāśe yathā, —
    “tulyakāraṇakāryyatvādudāvarttaharīṃ kriyāṃ .
    ānāheṣu ca kurvvīta viśeṣaścābhidhīyate .. * ..
    trivṛtkṛṣṇāharītakyo dvicatuḥpañcabhāgikāḥ .
    guḍena tulyā guṭikā haratyānāhamulvaṇaṃ .. * ..
    varttistrikaṭusaindhava
    sarṣapagṛhadhūmakūṣṭhamadanaphalaiḥ .
    madhuni guḍe vā pakvai-
    rvihitā sāṅguṣṭhasammitā vijñaiḥ ..
    varttiriyaṃ dṛṣṭaphalā
    śanaiḥ praṇihitā gude ghṛtābhyaktā .
    ānāhamudarajārttiṃ
    śamayati jaṭharaṃ tathā gulmam” .. * ..
    iti trikaṭukādyāvarttiḥ .. * ..
    cakrapāṇisaṅgrahe tu cikitsā yathā, —
    “udāvarttakriyānāhe sāme laṅghanapācanam” ..
    “dviruttarā hiṅguvacā sakuṣṭhā
    suvarcikā ceti viḍaṅgacūrṇaṃ .
    sukhāmbunānāhavisūcikārtti-
    hṛdrogagulmorddhvasamīraṇaghnam .. * ..
    vacābhayācitrakayāvaśūkān
    sapippalīkātiviṣān sakuṣṭhān .
    uṣṇāmbunānāhavimūḍhavātān
    pītvā jayedāśu hitaudanāśī .. * ..
    trivṛddharītakīśyāmāḥ snuhīkṣīreṇa bhāvayet .
    vaṭikā mūtrapītāstā jyeṣṭhā ānāhabhedikāḥ .. * ..
    rāṭha-dhūma-viḍavyoṣa-guḍa-mūtrairvipācitā .
    gude'ṅgulasamāvarttirnidheyānāhaśūlanut .. * ..
    mūlakaṃ śuṣkamātrañca varṣābhūmūlapañcakam .
    ārevataphalañcāpi paktvā tena pacedghṛtam .
    tat pītamātraṃ śamayedudāvarttamasaṃśayam” .. * ..
    śuṣkamūlakādyaṃ ghṛtam .. * ..) dairdhyaṃ . iti ramānāthaḥ ..