ānāhaḥ
See also
ānāha.
Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 241, col. 3.
ānāhaḥ 1 Binding.
2 Suppression of urine, constipation, epistasis.
3 Length (especially of cloth).
Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
vol. 1,
p. 334.
ānāhaḥ 1 Binding. -2 Suppression of urine, constipation, epistasis; tato ruddhe śakṛnmūtre sainyamānāhaduḥkhitam Mb. 3.122.15. -3 Length (especially of cloth).
Śabdakalpadruma
☞
vol. 1,
p. 176.
ānāhaḥ , puṃ, (āṅ + nah + ghañ .) mūtrapurīṣa-
rodhakarogaḥ . tatparyyāyaḥ . vibandhaḥ 2 . ityamaraḥ ..
viṣṭambhaḥ 3 malarodhanaḥ 4 . iti rājanirghaṇṭaḥ ..
(“ānāhārtta tato dṛṣṭvā tatsainyamasukhārdditam” .
iti mahābhārate .) tasya samprāptirūpe . yathā,
“āmaṃ śakṛdvā nicitaṃ krameṇa
bhūyo vibaddhaṃ viguṇānilena .
pravarttamānaṃ na yathāsvamenaṃ
vikāramānāhamudāharanti” .. iti nidānaṃ ..
(“yasya vātaḥ prakupitaḥ kukṣimāśritya tiṣṭhati .
nādho vrajati nāpyūrddhvañcānāhastasya jāyate” ..
iti carakaḥ ..
asya cikitsāmāha . bhāvaprakāśe yathā, —
“tulyakāraṇakāryyatvādudāvarttaharīṃ kriyāṃ .
ānāheṣu ca kurvvīta viśeṣaścābhidhīyate .. * ..
trivṛtkṛṣṇāharītakyo dvicatuḥpañcabhāgikāḥ .
guḍena tulyā guṭikā haratyānāhamulvaṇaṃ .. * ..
varttistrikaṭusaindhava
sarṣapagṛhadhūmakūṣṭhamadanaphalaiḥ .
madhuni guḍe vā pakvai-
rvihitā sāṅguṣṭhasammitā vijñaiḥ ..
varttiriyaṃ dṛṣṭaphalā
śanaiḥ praṇihitā gude ghṛtābhyaktā .
ānāhamudarajārttiṃ
śamayati jaṭharaṃ tathā gulmam” .. * ..
iti trikaṭukādyāvarttiḥ .. * ..
cakrapāṇisaṅgrahe tu cikitsā yathā, —
“udāvarttakriyānāhe sāme laṅghanapācanam” ..
“dviruttarā hiṅguvacā sakuṣṭhā
suvarcikā ceti viḍaṅgacūrṇaṃ .
sukhāmbunānāhavisūcikārtti-
hṛdrogagulmorddhvasamīraṇaghnam .. * ..
vacābhayācitrakayāvaśūkān
sapippalīkātiviṣān sakuṣṭhān .
uṣṇāmbunānāhavimūḍhavātān
pītvā jayedāśu hitaudanāśī .. * ..
trivṛddharītakīśyāmāḥ snuhīkṣīreṇa bhāvayet .
vaṭikā mūtrapītāstā jyeṣṭhā ānāhabhedikāḥ .. * ..
rāṭha-dhūma-viḍavyoṣa-guḍa-mūtrairvipācitā .
gude'ṅgulasamāvarttirnidheyānāhaśūlanut .. * ..
mūlakaṃ śuṣkamātrañca varṣābhūmūlapañcakam .
ārevataphalañcāpi paktvā tena pacedghṛtam .
tat pītamātraṃ śamayedudāvarttamasaṃśayam” .. * ..
śuṣkamūlakādyaṃ ghṛtam .. * ..) dairdhyaṃ . iti ramānāthaḥ ..