āmapāka
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 146, col. 2.
āma—pāka m. a method of mellowing or ripening a tumour or swelling,
Suśr.
Vācaspatyam
☞
p. 763, col. 1.
āmapāka pu0 āmasya ajīrṇṇa viśeṣasya pākaḥ . vaidyakokte
śopharogādyaṅge āmasya pākabhede . tadviraṇamuktaṃ suśrute yathā
“sa yadā bāhyābhyantaraiḥ kriyāviśeṣairna sambhāvitaḥ praśama-
yituṃ kriyāviparyyayādbahutvādvā doṣāṇāṃ, tadā pākābhi-
sukho bhavati . tasyāmasya pacyamānasya pakvasya ca lakṣaṇa-
mucyamānamavadhāraya . tatra mandoṣmatā tvaksavarṇṇatā śīta-
śophatā sthairyyaṃ mandavegatālpaśophatā cāmalakṣaṇamuddiṣṭam .
sūcibhiriva nistudyate, daśyata iva pipīlikābhiḥ, tābhiśca
saṃsṛpyata iva, chidyataiva śastreṇa, bhidyata iva śaktibhiḥ, tā-
ḍyata iva daṇḍena, pīḍyata iva pāṇinā, ghaṭṭyata iva cāṅgulyā,
dahyata iva pacyata iva cāgnikṣārābhyāmoṣacoṣaparīdāhāśca
bhavanti vṛścikaviddha iva ca sthānāsanaśayaneṣu na śāntimu-
paiti ādhmātavastiriva . ataśca śopho bhavati tvagvaivarṇyaṃ
śophābhivṛddhirjvaradāhapipāsā bhaktāruciśca pacyamānali-
ṅgam . vedanopaśāntiḥ pāṇḍutālpaśophatā balīprādu-
rbhāvastvakparipuṭanaṃ nimnadarśanamaṅgulyāvapīḍite pratyunnamanaṃ
vastāvivodakasañcaraṇaṃ pūyasya prapīḍayatye kamantamante cāva-
pīḍite muhurmuhustodaḥ kaṇḍūranunnatatā ca vyādheru-
padravaśāntirbhaktābhikāṅkṣā ca pakvaliṅgam . kaphajeṣu tu
rogeṣu gambhīragatitvādabhighātajeṣu vā keṣucidasamastaṃ
pakvalakṣaṇaṃ dṛṣṭvā pakvamapakvamiti manyamāno bhiṣagmoha-
mupaiti yatra hi tvaksavarṇatā śītaśophatā sthaulyamalpa-
rujatāśmavadghanatā na tatra mohamupeyāditi . bhavanti
cātra . āmaṃ vipacyamānañca samyak pakvañca yo bhiṣak .
jānīyāt sa bhavedvaidyaḥ śeṣāstaskaravṛttayaḥ . vātādṛte
nāsti rujā, na pākaḥ pittādṛte, nāsti kaphācca pūyaḥ, .
tasmātsamastāḥ paripākakāle pacanti śophāṃstraya eva
doṣāḥ” .