• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • āmapāka


    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 146, col. 2.
    āma—pāka m. a method of mellowing or ripening a tumour or swelling, Suśr.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 763, col. 1.
    āmapāka pu0 āmasya ajīrṇṇa viśeṣasya pākaḥ . vaidyakokte
    śopharogādyaṅge āmasya pākabhede . tadviraṇamuktaṃ suśrute yathā
    “sa yadā bāhyābhyantaraiḥ kriyāviśeṣairna sambhāvitaḥ praśama-
    yituṃ kriyāviparyyayādbahutvādvā doṣāṇāṃ, tadā pākābhi-
    sukho bhavati . tasyāmasya pacyamānasya pakvasya ca lakṣaṇa-
    mucyamānamavadhāraya . tatra mandoṣmatā tvaksavarṇṇatā śīta-
    śophatā sthairyyaṃ mandavegatālpaśophatā cāmalakṣaṇamuddiṣṭam .
    sūcibhiriva nistudyate, daśyata iva pipīlikābhiḥ, tābhiśca
    saṃsṛpyata iva, chidyataiva śastreṇa, bhidyata iva śaktibhiḥ, tā-
    ḍyata iva daṇḍena, pīḍyata iva pāṇinā, ghaṭṭyata iva cāṅgulyā,
    dahyata iva pacyata iva cāgnikṣārābhyāmoṣacoṣaparīdāhāśca
    bhavanti vṛścikaviddha iva ca sthānāsanaśayaneṣu na śāntimu-
    paiti ādhmātavastiriva . ataśca śopho bhavati tvagvaivarṇyaṃ
    śophābhivṛddhirjvaradāhapipāsā bhaktāruciśca pacyamānali-
    ṅgam . vedanopaśāntiḥ pāṇḍutālpaśophatā balīprādu-
    rbhāvastvakparipuṭanaṃ nimnadarśanamaṅgulyāvapīḍite pratyunnamanaṃ
    vastāvivodakasañcaraṇaṃ pūyasya prapīḍayatye kamantamante cāva-
    pīḍite muhurmuhustodaḥ kaṇḍūranunnatatā ca vyādheru-
    padravaśāntirbhaktābhikāṅkṣā ca pakvaliṅgam . kaphajeṣu tu
    rogeṣu gambhīragatitvādabhighātajeṣu vā keṣucidasamastaṃ
    pakvalakṣaṇaṃ dṛṣṭvā pakvamapakvamiti manyamāno bhiṣagmoha-
    mupaiti yatra hi tvaksavarṇatā śītaśophatā sthaulyamalpa-
    rujatāśmavadghanatā na tatra mohamupeyāditi . bhavanti
    cātra . āmaṃ vipacyamānañca samyak pakvañca yo bhiṣak .
    jānīyāt sa bhavedvaidyaḥ śeṣāstaskaravṛttayaḥ . vātādṛte
    nāsti rujā, na pākaḥ pittādṛte, nāsti kaphācca pūyaḥ, .
    tasmātsamastāḥ paripākakāle pacanti śophāṃstraya eva
    doṣāḥ” .