• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • āmaṃ


    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 180.
    āmaṃ , tri, (āmyate īṣatpacyate . ā + ama +
    karmmaṇi ghañ .) pākarahitaṃ . kām̐cā iti bhāṣā .
    tatparyyāyaḥ . apakvaṃ 2 asiddhaṃ 3 asṛtaṃ 4 .
    iti ratnamālā ..
    (“āmapakvakramaṃ hitvā nātisāre kriyā yataḥ” .
    iti vaidyakacakrapāṇisaṃgrahaḥ ..
    “majjatyāmāgurutvādviṭ pakvātūtplabate jale .
    vinātidravasaṅghātaśaityaśleṣmapradūṣaṇāt ..
    parīkṣyaivaṃ purā sāmaṃ nirāmaṃ vā sadoṣiṇāṃ .
    vidhinopācaretsamyak pācanenetareṇa vā” ..
    cikitsā yathā, —
    “citrakaṃ pippalīmūlaṃ dvau kṣārau lavaṇāni ca .
    vyoṣaṃ hiṅkhajamodāñca cavyañcaikatra cūrṇayet ..
    guḍikā mātuluṅgasya dāḍimasya rasena vā .
    kṛtā vipācayantyāmandīpayantyāśu cānanaṃ” ..
    iti citrakādyaguḍikāḥ . iti carakaḥ ..)
    ☞ vol. 1, p. 180.
    āmaṃ , klī, ṣaṭprakārājīrṇarogamadhye rogaviśeṣaḥ .
    tasya kāraṇarūpe .
    “āmaṃ vidagdhaṃ viṣṭabdhaṃ kaphapittānilaistribhiḥ .
    ajīrṇaṃ kecidicchanti caturthaṃ rasaśeṣataḥ ..
    ajīrṇaṃ pañcamaṃ kecinnirdoṣaṃ dinapāki ca .
    vadanti ṣaṣṭhaṃ cājīrṇaṃ prākṛtaṃ prativāsaraṃ ..
    tatrāme gurutotkledaḥ śotho gaṇḍākṣikūṭagaḥ .
    udgāraśca yathābhuktamavidagdhaḥ pravarttate” ..
    iti nidānaṃ .. anyacca .
    bhuktamannāvaśeṣaṃ yat rasaṃ bhūyastvapācitaṃ .
    gatamāmāśaye yasmāttasmādāmaṃ taducyate ..
    annamannarasaṃ kecit kecicca malasañcayaṃ .
    prathamāṃ doṣaṭuṣṭiñca āmamityabhidhīyate” ..
    apakvaṃ . yathā, —
    “śasyaṃ kṣetragataṃ prāhuḥ satuṣaṃ dhānyamucyate .
    āmaṃ vituṣamityuktaṃ svinnamannamudāhṛtaṃ” ..
    iti śrāddhatattvadhṛtavaśiṣṭhavacanaṃ .. rogaviśeṣaḥ
    tallakṣaṇādi ajīrṇaśabde draṣṭavyaṃ ..
    (“uṣmaṇo'lpabalatvena dhātumādyamapācitaṃ .
    duṣṭamāmāśayagataṃ rasamāmaṃ pracakṣate ..
    āmena tena saṃpṛktā doṣādūṣyāśca dūṣitāḥ .
    sāmāityupadiśyante ye ca rogāstadudbhavāḥ ..
    srotorodhabalabhraṃśagauravānilamūḍhatāḥ .
    ālasyāpaktiniṣṭhīvamanobhedāruciklamāḥ ..
    liṅgaṃ malānāṃ sāmānāṃ nirāmāṇāṃ viparyyayaḥ” .
    iti carakaḥ ..
    “āme'jīrne tu bandhaścet kṣārāmlaṃ laghu śasyate .
    puṣpakāsīśamiśraṃ vā kṣīreṇa lavaṇena ca .
    sadāḍimarasaṃ sarpiḥ pibedvāte'dhike sati” ..
    iti ca carakaḥ ..)