āmaṃ
Śabdakalpadruma
☞
vol. 1,
p. 180.
āmaṃ , tri, (āmyate īṣatpacyate . ā + ama +
karmmaṇi ghañ .) pākarahitaṃ . kām̐cā iti bhāṣā .
tatparyyāyaḥ . apakvaṃ 2 asiddhaṃ 3 asṛtaṃ 4 .
iti ratnamālā ..
(“āmapakvakramaṃ hitvā nātisāre kriyā yataḥ” .
iti vaidyakacakrapāṇisaṃgrahaḥ ..
“majjatyāmāgurutvādviṭ pakvātūtplabate jale .
vinātidravasaṅghātaśaityaśleṣmapradūṣaṇāt ..
parīkṣyaivaṃ purā sāmaṃ nirāmaṃ vā sadoṣiṇāṃ .
vidhinopācaretsamyak pācanenetareṇa vā” ..
cikitsā yathā, —
“citrakaṃ pippalīmūlaṃ dvau kṣārau lavaṇāni ca .
vyoṣaṃ hiṅkhajamodāñca cavyañcaikatra cūrṇayet ..
guḍikā mātuluṅgasya dāḍimasya rasena vā .
kṛtā vipācayantyāmandīpayantyāśu cānanaṃ” ..
iti citrakādyaguḍikāḥ . iti carakaḥ ..)
☞
vol. 1,
p. 180.
āmaṃ , klī, ṣaṭprakārājīrṇarogamadhye rogaviśeṣaḥ .
tasya kāraṇarūpe .
“āmaṃ vidagdhaṃ viṣṭabdhaṃ kaphapittānilaistribhiḥ .
ajīrṇaṃ kecidicchanti caturthaṃ rasaśeṣataḥ ..
ajīrṇaṃ pañcamaṃ kecinnirdoṣaṃ dinapāki ca .
vadanti ṣaṣṭhaṃ cājīrṇaṃ prākṛtaṃ prativāsaraṃ ..
tatrāme gurutotkledaḥ śotho gaṇḍākṣikūṭagaḥ .
udgāraśca yathābhuktamavidagdhaḥ pravarttate” ..
iti nidānaṃ .. anyacca .
bhuktamannāvaśeṣaṃ yat rasaṃ bhūyastvapācitaṃ .
gatamāmāśaye yasmāttasmādāmaṃ taducyate ..
annamannarasaṃ kecit kecicca malasañcayaṃ .
prathamāṃ doṣaṭuṣṭiñca āmamityabhidhīyate” ..
apakvaṃ . yathā, —
“śasyaṃ kṣetragataṃ prāhuḥ satuṣaṃ dhānyamucyate .
āmaṃ vituṣamityuktaṃ svinnamannamudāhṛtaṃ” ..
iti śrāddhatattvadhṛtavaśiṣṭhavacanaṃ .. rogaviśeṣaḥ
tallakṣaṇādi ajīrṇaśabde draṣṭavyaṃ ..
(“uṣmaṇo'lpabalatvena dhātumādyamapācitaṃ .
duṣṭamāmāśayagataṃ rasamāmaṃ pracakṣate ..
āmena tena saṃpṛktā doṣādūṣyāśca dūṣitāḥ .
sāmāityupadiśyante ye ca rogāstadudbhavāḥ ..
srotorodhabalabhraṃśagauravānilamūḍhatāḥ .
ālasyāpaktiniṣṭhīvamanobhedāruciklamāḥ ..
liṅgaṃ malānāṃ sāmānāṃ nirāmāṇāṃ viparyyayaḥ” .
iti carakaḥ ..
“āme'jīrne tu bandhaścet kṣārāmlaṃ laghu śasyate .
puṣpakāsīśamiśraṃ vā kṣīreṇa lavaṇena ca .
sadāḍimarasaṃ sarpiḥ pibedvāte'dhike sati” ..
iti ca carakaḥ ..)