Blog
Sanskrit
About
ālayavijñāna
Sanskrit-German
Sanskrit-Sanskrit
Specialized Dictionaries
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 5,
p. 1121 .
ālayavijñāna (
ā° + vi° ) n. in einigen buddhistischen Schulen
eine Erkenntniss, die man aus sich selbst gewinnt (Gegens.
pravṛttivijñāna) SARVADARŚANAS. 19, 7. fgg. 20, 13.
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 187, col. 2 .
ālayavijñāna n. eine Erkenntniss , die man aus sich selbst gewinnt (buddh.).
Vācaspatyam
☞
p. 822, col. 2 .
ālayavijñāna na0 ālayaṃ layaparyyantasthāyi vijñānam . bauddhamatasiddhe ahamāspade vijñānabhede . “tat syādālayavijñānaṃ yadbhavedahamāspadam . tat syāt pravṛttivijñānaṃ yannīlādika mullikhet ” teṣāṃ mate hi vijñānātirikto bāhyapadārtho nāsti, jñānasyaivākāraviśeṣaḥ arghollekhī . ālayavijñānasya sadātanatve'pi kadācit nīlādyullekhitā tathā hi vivādā- dhyāsitāḥ pravṛttipratyayāḥ satyapyālayavijñāne kadācideva nīlādyullakhanāḥ kācitkatvāt iti vijñānasya kādācitkatva siddhiḥ “tasmādālayavijñānasantānātiriktaḥ kādācitkaḥ pravṛttivijñānaheturbāhyo'rtho grāhya eva na, vāsanāparipāka- pratyayasya kādācitkatvāt kadācidutpāda iti veditavyam . vijñānavādinaye hi vāsanānāmekasantānavarttināmālaya- vijñānānāṃ tattatpravṛttijananaśaktiḥ tasyāśca svakāryyot- pādaṃ pratyābhimukhyaṃ paripākaḥ tasya ca pratyayaḥ kāraṇaṃ svasantānavarttipūrvvakṣaṇaḥ kakṣīkriyate santānāntaranibandha tvānaṅgīkārāt . tataśca pravṛttijñānajananālayavijñāna- varttivāsanāparipākaṃ prati sarvve'pyālayavijñānavarttinaḥ kṣaṇāḥ samarthā eveti vaktavyam . na cedevaṃ ko'pi na samarthaḥ syādālayavijñānasantānavarttitvāviśeṣāt . sarvve samarthā iti pakṣe kāryyakṣepānupapattiḥ tataśca kādācit- katvanirvvāhāya śabdasparśarūparasagandhaviṣayāḥ sukhādi- viṣayāḥ ṣaḍapi pratyayāścaturaḥ pratyayān pratītyotpadyante iti catureṇānicchatāpyacchamatinā svānubhavamanācchādya paricchettavyam . te catvāraḥ pratyayāḥ prasiddhāḥ ālambana- samanantarasahakāryyadhipatirūpāḥ . tatra jñānapadavedanīyasya nīlādyavabhāsasya cittasya nīlālambanapratyayāt nīlā- kāratā bhavati, samanantarapratyayāt prācīnajñānādbodharūpatā, sahakāripratyayādālokāt, cakṣuṣo'dhipatipratyayādviṣaya- grahaṇapratiniyamaḥ . viditasya jñānasya rasādisādhāraṇya- prāpterniyāmakaṃ cakṣuradhipatirbhavitumarhati loke niyāmaka- syādhipatvopalambhāt . evaṃ cittacaittātmakānāṃ sukhā- dīnāṃ catvāri kāraṇāni draṣṭavyāni . evaṃ cittacaittātma- kaskandhaḥ pañcavidhaḥ rūpavijñānavedanāsaṃjñāsaṃskārasaṃ- jñakaḥ . tatra rūpyanta ebhirviṣayā iti rūpyanta iti ca vyutpattyā saviṣayāṇīndriyāṇi rūpaskandhaḥ . ālaya- vijñānapravṛttivijñānapravāho vijñānaskandhaḥ . prāgukta- skandhadvayasambandhajanyaḥ sukhaduḥkhādipratyayapravāho vedanā- skandhaḥ . gaurityādiśabdollekhivijñānapravāhaḥ saṃjñāskandhaḥ vedanāskandhanivandhanā rāgadveṣādayaḥ kleśā upakleśāśca madamānādayo dharmmādharmmau ca saṃskāraskandhaḥ ” sarvada0 vijñānānāṃ kṣaṇikatve'pi pūrvvapūrvvakṣaṇikavijñānasaṃskārā- ṇāmuttarottaravijñāne saṃkramaḥ tatsaṃkramācca smaraṇaṃ, suṣuptau ca ālayavijñānasya sattvāt tatraiva sarvvasaṃskārāṇāmava- sthiteḥ suptotthitasya smaraṇasambhava ityato bauddhaiḥ ālaya- paryyantaṃ kṣaṇikavijñānavyaktidhārāṇāṃ sthāyitvamaṅgīkriyate .
Edgerton Buddhist Hybrid Sanskrit Dictionary
☞
p. 106, col. 1 .
ālaya-vijñāna (see
ālaya , 1)
connaissance-réceptacle (E. Lamotte, L'Ālayavijñāna [Le Réceptacle] dans le
Mahāyāna-saṃgraha, Mél. chin. et boud., vol. 3, Brussels,
1935, 169 ff.), or basic, fundamental, underlying vijñāna :
Mvy 2017, where ālaya = kun gzhi, ultimate basis , iden-
tified sometimes with citta (Lévi, Sūtrāl. i.18, n.2 in
Transl.), and opp. to manas. Frequent in Laṅk; notably
2.13 (samudrataraṅgān avaloky) ālaya-vijñānodadhipravṛt-
tivijñānapavanaviṣaye preritāṃs…cittāny avalokya,
looking on the waves of the sea, stirred in the range (viṣaye)
of the wind of the active vijñāna and the ocean of the basal
vij., and looking on the minds (of the people there; ālaya-vi°
is the ocean, pravṛtti-vi° the wind which stirs it; see under
ālaya 1).