• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ālayavijñāna


    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 5, p. 1121.
    ālayavijñāna (ā° + vi°) n. in einigen buddhistischen Schulen eine Erkenntniss, die man aus sich selbst gewinnt (Gegens. pravṛttivijñāna) SARVADARŚANAS. 19, 7. fgg. 20, 13.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 187, col. 2.
    ālayavijñāna n. eine Erkenntniss , die man aus sich selbst gewinnt (buddh.).

    Vācaspatyam

    ☞ p. 822, col. 2.
    ālayavijñāna na0 ālayaṃ layaparyyantasthāyi vijñānam .
    bauddhamatasiddhe ahamāspade vijñānabhede . “tat syādālayavijñānaṃ
    yadbhavedahamāspadam . tat syāt pravṛttivijñānaṃ yannīlādika
    mullikhet” teṣāṃ mate hi vijñānātirikto bāhyapadārtho
    nāsti, jñānasyaivākāraviśeṣaḥ arghollekhī . ālayavijñānasya
    sadātanatve'pi kadācit nīlādyullekhitā tathā hi vivādā-
    dhyāsitāḥ pravṛttipratyayāḥ satyapyālayavijñāne kadācideva
    nīlādyullakhanāḥ kācitkatvāt iti vijñānasya kādācitkatva
    siddhiḥ “tasmādālayavijñānasantānātiriktaḥ kādācitkaḥ
    pravṛttivijñānaheturbāhyo'rtho grāhya eva na, vāsanāparipāka-
    pratyayasya kādācitkatvāt kadācidutpāda iti veditavyam .
    vijñānavādinaye hi vāsanānāmekasantānavarttināmālaya-
    vijñānānāṃ tattatpravṛttijananaśaktiḥ tasyāśca svakāryyot-
    pādaṃ pratyābhimukhyaṃ paripākaḥ tasya ca pratyayaḥ kāraṇaṃ
    svasantānavarttipūrvvakṣaṇaḥ kakṣīkriyate santānāntaranibandha
    tvānaṅgīkārāt . tataśca pravṛttijñānajananālayavijñāna-
    varttivāsanāparipākaṃ prati sarvve'pyālayavijñānavarttinaḥ
    kṣaṇāḥ samarthā eveti vaktavyam . na cedevaṃ ko'pi na
    samarthaḥ syādālayavijñānasantānavarttitvāviśeṣāt . sarvve
    samarthā iti pakṣe kāryyakṣepānupapattiḥ tataśca kādācit-
    katvanirvvāhāya śabdasparśarūparasagandhaviṣayāḥ sukhādi-
    viṣayāḥ ṣaḍapi pratyayāścaturaḥ pratyayān pratītyotpadyante
    iti catureṇānicchatāpyacchamatinā svānubhavamanācchādya
    paricchettavyam . te catvāraḥ pratyayāḥ prasiddhāḥ ālambana-
    samanantarasahakāryyadhipatirūpāḥ . tatra jñānapadavedanīyasya
    nīlādyavabhāsasya cittasya nīlālambanapratyayāt nīlā-
    kāratā bhavati, samanantarapratyayāt prācīnajñānādbodharūpatā,
    sahakāripratyayādālokāt, cakṣuṣo'dhipatipratyayādviṣaya-
    grahaṇapratiniyamaḥ . viditasya jñānasya rasādisādhāraṇya-
    prāpterniyāmakaṃ cakṣuradhipatirbhavitumarhati loke niyāmaka-
    syādhipatvopalambhāt . evaṃ cittacaittātmakānāṃ sukhā-
    dīnāṃ catvāri kāraṇāni draṣṭavyāni . evaṃ cittacaittātma-
    kaskandhaḥ pañcavidhaḥ rūpavijñānavedanāsaṃjñāsaṃskārasaṃ-
    jñakaḥ . tatra rūpyanta ebhirviṣayā iti rūpyanta iti ca
    vyutpattyā saviṣayāṇīndriyāṇi rūpaskandhaḥ . ālaya-
    vijñānapravṛttivijñānapravāho vijñānaskandhaḥ . prāgukta-
    skandhadvayasambandhajanyaḥ sukhaduḥkhādipratyayapravāho vedanā-
    skandhaḥ . gaurityādiśabdollekhivijñānapravāhaḥ saṃjñāskandhaḥ
    vedanāskandhanivandhanā rāgadveṣādayaḥ kleśā upakleśāśca
    madamānādayo dharmmādharmmau ca saṃskāraskandhaḥ” sarvada0
    vijñānānāṃ kṣaṇikatve'pi pūrvvapūrvvakṣaṇikavijñānasaṃskārā-
    ṇāmuttarottaravijñāne saṃkramaḥ tatsaṃkramācca smaraṇaṃ, suṣuptau
    ca ālayavijñānasya sattvāt tatraiva sarvvasaṃskārāṇāmava-
    sthiteḥ suptotthitasya smaraṇasambhava ityato bauddhaiḥ ālaya-
    paryyantaṃ kṣaṇikavijñānavyaktidhārāṇāṃ sthāyitvamaṅgīkriyate .

    Edgerton Buddhist Hybrid Sanskrit Dictionary

    ☞ p. 106, col. 1.
    ālaya-vijñāna (see ālaya, 1) connaissance-réceptacle

    (E. Lamotte, L'Ālayavijñāna [Le Réceptacle] dans le

    Mahāyāna-saṃgraha, Mél. chin. et boud., vol. 3, Brussels,

    1935, 169 ff.), or basic, fundamental, underlying vijñāna:

    Mvy 2017, where ālaya = kun gzhi, ultimate basis, iden-

    tified sometimes with citta (Lévi, Sūtrāl. i.18, n.2 in

    Transl.), and opp. to manas. Frequent in Laṅk; notably

    2.13 (samudrataraṅgān avaloky) ālaya-vijñānodadhipravṛt-

    tivijñānapavanaviṣaye preritāṃs…cittāny avalokya,

    looking on the waves of the sea, stirred in the range (viṣaye)

    of the wind of the active vijñāna and the ocean of the basal

    vij., and looking on the minds (of the people there; ālaya-vi°

    is the ocean, pravṛtti-vi° the wind which stirs it; see under

    ālaya 1).