• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ākhuḥ

    See also ākhu.


    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 225, col. 2.
    ākhuḥ [ākhanatītyākhuḥ, ākhaṇ-ḍu Uṇ. 1. 33]

    1 A mouse, rat, mole; attuṃ vāṃchati śāṃbhavo gaṇapaterākhuṃ kṣudhārtaḥ phaṇī Pt. 1. 159.

    2 A thief.

    3 A hog.

    4 A spade.

    5 A miser; vibhave sati naivātti na dadāti juhoti na tamāhurākhuṃ.

    6 The grass Lipeocercis Serrata (devatāḍa).

    Comp.

    — utkaraḥ a mole-hill.

    — uttha a. produced from a mouse. (

    — tthaḥ) [ākhūnāmutthānaṃ P. III. 2. 4 Vārt.] the rising or appearance of rats, a swarm of rats.

    — karīṣaṃ a mole-hill.

    — karṇaparṇikā, parṇikā, karṇī, parṇī the plant Salvinia Cucullata Roxb.

    — gaḥ, patraḥ, rathaḥ, vāhanaḥ epithets of Gaṇeśa (whose vehicle is a rat); tamākhupatraṃ rājeṃdra bhaja mājñānadāyakaṃ Subhāṣ.

    — ghātaḥ a Śūdra or a man of low caste and profession; (lit.) rat-catcher or killer.

    — pāṣāṇaḥ

    1 a kind of mineral.

    2 a loadstone.

    — bhuj, bhujaḥ a cat.

    — viṣahā a kind of grass ( devatāḍavṛkṣa, devatālīlatā) considered as a remedy for a rat's bite.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 311.
    ākhuḥ [ākhanatītyākhuḥ, ākhan - kuḥ ḍicca Uṇ.1.33] 1 A mouse, rat, mole; ākhuṃ cideva deva soma Rv.9.67.30. attuṃ vāñchati śāmbhavo gaṇapaterākhuṃ kṣudhārtaḥ phaṇī Pt.1.159. -2 A thief. -3 A hog. cf. potrimūṣikhayorākhuḥ Nm. -4 A spade. -5 A miser.; vibhave sati naivātti na dadāti juhoti na | tamāhurākhum. -6 The grass Lipeocercis Serrata (devatāḍa). -Comp. -utkaraḥ a mole-hill. -uttha a. produced from a mouse. (-tthaḥ) [ākhūnāmutthānam P.III.2.4 Vārt.] the rising or appearance of rats, a swarm of rats. -karīṣam a mole-hill. -karṇaparṇikā, -parṇikā, -karṇī, -parṇī the plant Salvinia Cucullata Roxb (Mar. uṃdīrakānī). -gaḥ, -patraḥ, -rathaḥ, -vāhanaḥ epithets of Gaṇesa (whose vehicle is rat); tamākhupatraṃ rājendra bhaja mā jñānadāyakam Subhāṣ. -ghātaḥ a Śūdra or a man of low caste and profession; (lit.) rat-catcher or killer. -pāṣāṇaḥ 1 a kind of mineral. -2 a loadstone. -phalā The plant laghudantī. -bhuj, -bhujaḥ a cat. -viṣahā a kind of grass (devatāḍavṛkṣa, devatālīlatā) considered as a remedy for a rat's bite.

    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 164.
    ākhuḥ , puṃ, (āṅ + khana + kuḥ .) mūṣikaḥ . ityamaraḥ ..
    (yathā nītiśatake . “kṛtvākhuvirvaraṃ svayaṃ nipa-
    tito naktaṃ mukhe bhoginaḥ” .) śūkaraḥ . cauraḥ .
    iti hemacandraḥ .. devatāḍavṛkṣaḥ . iti ratnamālā ..
    (ākhumāṃsaguṇā yathā, —
    (“ākhormāṃsaṃ sapadi bahudhā khaṇḍakhaṇḍīkṛtaṃ yattaile
    pācyaṃ dravati nirataṃ yāvadetanna samyak .
    tattailāktaṃ vasanamaniśaṃ yonibhāge dadhānā,
    hanti brīḍākarabhagaphalaṃ nātra sandehabuddhiḥ” ..
    iti vaidyakacakrapāṇisaṃgrahaḥ ..)