Blog
Sanskrit
About
ākṛti
See also
ākṛtiḥ .
Sanskrit-English
Sanskrit-French
Sanskrit-German
Sanskrit-Latin
Sanskrit-Sanskrit
Specialized Dictionaries
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 103 .
ākṛti f. (
-tiḥ )
1 Form, figure.
2 The body.
3 Tribe, species.
4 A metre: a stanza of four lines, with twenty-two syllables to each line.
E. āṅ before kṛ to make or do, ktin aff.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 81, col. 2 .
ā-kṛti (tiḥ) 2. f. Form, figure; body; tribe, species.
Benfey Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 69, col. 1 .
ākṛti ā-kṛ + ti, f. Form,
Śāk. d. 19; figure, Hiḍ. 2, 2; appearance,
Brāhmaṇav. 1, 28. — Comp. Nis-, I. adj.
1. shapeless, Hariv. 12090. 2. ugly,
Mārk. P. 8, 83. 3. one who disregards
his religious duties, Man. 3, 154. 4.
annihilating, Bhāg. P. 1, 6, 4. II. m.
a proper name. Vāmana-, adj. dwarf-
shaped.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)
☞
p. 111, col. 3 .
Ā-kṛti, is, f., Ved. a constituent part; form, figure,
shape, appearance, aspect; character, specimen; the
body; tribe, species; a metre consisting of four lines
with twenty-two syllables to each line.
—Ākṛti-gaṇa,
as, m. a list of specimens, a collection of words belong-
ing to a certain grammatical rule, which does not ex-
hibit every word belonging to that rule, but only speci-
mens; whereas a simple Gaṇa exhibits every word;
(explained by native authorities to mean a list of words,
the fact of a word belonging to which can only be
determined by observing the forms used by classical
authors.)
—Ākṛti-cchatrā, f. the plant Achyranthes
Aspera.
—Ākṛti-mat, ān, atī, at, having shape, em-
bodied.
Lanman’s Sanskrit Reader Vocabulary
☞
p. 124, col. 2 .
ā́kṛti, f. make; shape; appearance. [
√1kṛ + ā, 1157. 1d:
cf. ākāra. ]
Cappeller Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 58 .
ā́kṛti f. constituent part; shape, form (poss °mant †), beauty.
Macdonell Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 37, col. 1 .
ākṛti ā́-kṛti, f. component part; form, appearance; -mat, a. having a form, embodied.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 127, col. 2 .
ā́-kṛti f. a constituent part,
RV. x, 85, 5 (
cf. dvā́daśā kṛti )
☞
p. 127, col. 2 .
form, figure, shape, appearance, aspect,
KātyŚr. ;
ŚvetUp. ;
Mn. &c.
☞
p. 127, col. 2 .
a well-formed shape,
VarBṛS. ;
Mṛcch.
☞
p. 127, col. 3 .
☞
p. 127, col. 3 .
☞
p. 127, col. 3 .
a metre (consisting of four lines with twenty-two syllables each),
RPrāt. &c.
☞
p. 127, col. 3 .
(hence in
arithm. ) the number twenty-two
☞
p. 127, col. 3 .
ā́-kṛti m.
N. of a prince,
MBh. ii, 126 and 1165 (
v.l. āṃ-kṛti ).
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 85, col. 1 .
ākṛti f. (-tiḥ )
1. Form, figure.
2. The body.
3. Tribe, species.
4. A metre: a stanza of four lines, with twenty-two syllables to each line.
E. āṅ before kṛ to make or do, ktin aff.
Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 67, col. 2 .
ākṛti ākṛti f. (kṛ) conformation, forme, figure.
Genre, espèce.
Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 108, col. 1 .
ā-kṛti- f. (
rar. -ī-) forme, aspect, corps; belle forme;
-mant- a. personnifié.
Renou Terminologie grammaticale du Sanskrit
☞
vol. 1,
p. 78 .
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 590 .
ā́kṛti (von
kar, karoti mit
ā ) f.
1) Bestandtheil : samā̂nā̀ṃ māsà ākṛ̂tiḥ ṚV. 10, 85, 5. pañcâpādaṃ pìtaràṃ dvādâśākṛtim (adj.) 1, 164, 12.
— 2) Form, Gestalt, äussere Erscheinung AK. 3, 4, 164. TRIK. 3, 3, 147. H. an. 3, 249. MED. t. 94. sphyo 'syākṛtirādarśākṛti prāśitraharaṇaṃ camasākṛti vā KĀTY. ŚR. 1, 3, 39. 9, 2, 13. 26, 1, 20. sa vṛkṣakālākṛtibhiḥ paraḥ ŚVETĀŚV. UP. 6, 6. vikṛtākṛti M. 11, 52. tulyā° N. 5, 9. dāruṇā° 12, 13. HIḌ. 2, 2. ghorā° HIT. 34, 20. bhavyā° VID. 43. pratibhayā° R. 4, 9, 46. kāñcanā° 1, 13, 26. ajātavyañjanākṛti bei dem sich noch keine Spur von Bart zeigt BRĀHMAṆ. 1, 28. kimiva hi madhurāṇāṃ maṇḍanaṃ nākṛtīnām ŚĀK. 19. aho sarvāsvavasthāsu ramaṇīyatvamākṛtiviśeṣāṇām 80, 7. VID. 105. 260. Ohne alle Noth spalten H. an. MED. und VAIJ. (beim Sch. zu KIR. 1, 36) noch weiter, indem sie die Bedeut. Körper aufstellen.
— 3) Art, Unterart, Species TRIK. H. an. MED. SUŚR. 2, 17, 14. 16. 49, 8. 164, 11. ākṛtirvyapadeśānāṃ prāya ādita ādita ṚV. PRĀT. 18, 4. Vgl. ākṛtigaṇa .
— 4) ein Metrum von 88 Silben ṚV. PRĀT. 16, 56. 59. KĀTY. ANUKR. 4, 12. COLEBR. Misc. Ess. II, 163.
— 5) m. N. pr. eines Mannes MBH. 2, 1165.
— Vgl. ākāra .
Grassmann Wörterbuch zum Rig Veda
☞
p. 171 .
ā́kṛti, f. ,
Bestandtheil [von kṛ mit ā́,
vgl. kṛ́ti],
s. auch dvā́daśākṛti.
-is {911,5}.
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 159, col. 2 .
ā́kṛti — 1) f.
— a) Bestandtheil.
— b) Form , Gestalt , äussere Erscheinung , Aussehen.
— c) schöne Gestalt.
— d) Art , Unterart , Species.
— e) ein Metrum von 88 (4x22) Silben.
— f) Bez. der Zahl 22 GAṆIT. 2,7.
— 2) m. N.pr. eines Mannes MBH. 2,4,31. 31,61.
Cappeller Sanskrit Wörterbuch
☞
p. 39, col. 1 .
ākṛti f. Bestandteil, Form, Gestalt.
Bopp Glossarium Sanscritum
☞
p. 28, col. 1 .
ākṛti f. (r.
kṛ s.
ti ) species, forma, facies. N. 5. 10. BH.
11. 5. cf. ākāra .
Vācaspatyam
☞
p. 601, col. 1 .
ākṛti strī ākriyate vyajyate jātiranayā karaṇe ktin . jātivyañjake'vayavasaṃsthānabhede . “ākṛtigrahaṇā jātiḥ ” mahābhā0 . “jātyākṛtivyaktayastu padārthaḥ ” gau0 sū0 tatrākṛtilakṣaṇaṃ tatraivoktam “ākṛtirjātiliṅgākhyā ” gau0 . “jātergotvādeḥ māsnādiḥ saṃsthānaviśeṣo hi liṅgamiti . “iyamākṛtireva śakyārthaḥ iti kecinma- nyante . tadabhiprāyeṇa, mahābhā0 . “yenoccāritena sāsrā- lāṅgūlakakudakhuraviṣāṇināṃ saṃpratyayo bhavati sa śabda iti ” anākṛtiḥ saṃjñā ākṛtimantaḥ saṃjñina ” iti . “loke'pi hyākṛtimato māṃsapiṇḍasya devadatta iti saṃjñā kriyate ” iti ca mahābhā0 . gautamena tu itarapakṣanirā- karaṇena trayāṇāmeva śakyārthatvamurarīkataṃ yathā . “ākṛtista- dapekṣatvāt sattvavyavasthānasiddheḥ ” sū0 . ākṛtiḥ padārthaḥ kutaḥ sattvasya prāṇinogavādervyavasthānariddhervyavasthitatva- siddheḥ tadapekṣatvādākṛtyapekṣatvāt ayamaśvogaurayamityādi vyavahārasyākṛtatyapekṣatvāt ākṛtireva śakyārthaḥ . iti yanmataṃ taddūṣayitvā jāteḥ padārthatvamāha “vyaktyākṛti yukte'pyaprasaṅgāt prokṣaṇādīnāṃ mṛdgavake jātiḥ ” sū0 . mṛdgavake vyaktyākṛtiyukte'pi prokṣaṇādīmamaprasaṅgāt jātiḥ padārthaḥ . itarathā mṛdgavakasyāpi vyaktitvāt gavākṛtimattvācca vaidhaprokṣaṇādiprasaṅga iti bhāvaḥ . evaṃ jātyākṛtivyaktīnāṃ pratyekasya śakyatvapakṣaṃ nirākṛtya trayāṇāmeva śakyatvami- tyāha . jātyākṛtivyaktayastu padārthaḥ ” sū0 “tuśabdena ekamātrapadārthatvavyavacchedaḥ ekakavacanaṃ tu tisṛṣva- pyekaiva śaktiriti sūcanāya, vibhinnaśaktau kadācit kasyacidupasthitiḥ syāt . śaktestulyatve'pi vyakterviśe- ṣyatvaṃ tathaiva śaktigrahāt . nacākṛtyādisādhāraṇa- śakyatāvacchedakābhāvāt na śaktyaikyam iti vācyam tathā niyame mānābhāvāt idaṃ gavādipadamabhipretyāha tena paśvādipadasya jātyavācakatve'pi na kṣatiḥ jātipadaṃ vā dharmma paraṃ tathaiva lakṣaṇasya vaktavyatvāditi ” vṛttiḥ . evaṃ śakyatvaṃ vyavasthāpya ākṛterlakṣaṇamuktaṃ “ākṛtirjāti- liṅgākhyā ” sū0 prāgvivṛtam . etenākṛtiśabdasya jātivyaktyoḥ saṃbandhaparatvakalpanamarvācīnānāṃ parāstam sambandhasya jātiliṅgatvābhāvāt tasya śakyatāvacchedasambandha- tvena śakyatvābhāvācca . śā0 bhā0 ākṛtīnāṃ nityatvoktiḥ tulyākṛtimavāhanityatvābhiprāyeṇa draṣṭavyā “yatrākṛti- statra guṇā vasanti ” nītiḥ “na tulāviṣaye tavākṛtiḥ ” “tvadudāharaṇākṛtau guṇāḥ ” iti ca naiṣa0 2 ākāre “iṅgitaṃ hṛdgatobhāvo bahirākāra ākṛtiriti ” sajjanokteḥ 3 ākṛtiyukte dehe “kimiva hi madhurāṇāṃ maṇḍanaṃ nākṛ- tīnām ” śaku0 . “spaṣṭākṛtiḥ patrarathendraketoḥ ” raghuḥ . “sphuritaṃ manogatamivākṛtayaḥ ” “govarddhanasyākṛtiranva- kāri ” iti ca māghaḥ . “nākṛtigurutā gurutā ” udbhaṭaḥ . 4 ākare mūlagranthādau ca ākṛtigaṇaḥ .
Index to the Names in the Mahābhārata
☞
p. 28, col. 2 .
Ākṛti . § 273 (Rājasūyārambhap.): II,
14 , 586 (brother of
the Bhoja king Bhīṣmaka; like to Rāma Jāmadagnya; has
placed himself under Jarāsandha).—§ 284 (Sahadeva): II,
31 α, 1165 (a king in the south, subjected by Sahadeva;
Ākṛtiṃ Kauśikācāryam…vaśe cakre…Surāṣṭrādhi-
patiṃ ).
The Purāṇa Index
☞
vol. 1,
p. 144 .
Ākṛti (I) — a progenitor, responsible for form and
shape.
Br. II. 9. 1 and 7.
☞
vol. 1,
p. 144 .
Ākṛti (II) — a son of Babhru.
Br. III. 70. 38.
Puranic Encyclopedia
☞
p. 87, col. 2 .
ĀKṚTI . A king of ancient Bhārata. This king ruled
over the land of Saurāṣṭra. (Śloka 61, Chapter 31,
Sabhā Parva, M.B.).