Blog Sanskrit About
ākāra See also
ākāla ākālaḥ ākāraḥ
Sanskrit-English
Sanskrit-French
Sanskrit-German
Sanskrit-Latin
Sanskrit-Sanskrit
Specialized Dictionaries
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 102 .
ākāra m. (
-raḥ )
1 Hint, sign, token.
2 Form.
3 The letter ā .
E. āṅ, kṛ to make, affix ghañ .
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 81, col. 1 .
ā-kāra (raḥ) 1. m. Form, hint, sign; ā .
Benfey Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 68, col. 2 .
ākāra ākāra, i. e. ā-kṛ + a, m. 1. Form, Śāk. 103, 18. 2. Countenance,
Daśak. in Chr. 196, 24. — Comp. Guñjā
-phala-sama-ākāra, adj. like the fruit of
the guñjā, Böhtl. Ind. Spr. 119. Dvidhā-,
adj. , of two kinds, Pañc. iii. d. 35.
Nis-, adj. 1. deprived of one's natural
form, Rām. 2, 124, 24 Gorr. 2. dis-
guised, MBh. 1, 5787. 3. unassuming,
ib. 5, 1395. Vṛthā-, m. a vain, or
useless appearance, Pañc. i. d. 62.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)
☞
p. 111, col. 1 .
ākāra ā-kāra. See under ā-kṛ.
☞
p. 111, col. 3 .
Ā-kāra, as, m. form, figure, shape, stature, appear-
ance, aspect, behaviour, external gesture or aspect of
the body, the expression of the face, as furnishing
a clue to the disposition of mind; hint, sign, token;
the letter
ā .
—Ākāra-gupti, is, f. or
ākāra-gopana,
am, n. dissimulation, suppressing all sign or inclina-
tion of the feelings.
—Ākāra-vat, ān, atī, at, having
a shape, embodied, symmetrical, handsome, well-
formed.
—Ākāra-varṇa-suślakṣṇa, as, ā, am, de-
licate in shape and colour.
Lanman’s Sanskrit Reader Vocabulary
☞
p. 124, col. 2 .
ākāra, m. make; shape; appearance. [
√1kṛ + ā: cf. ākṛti. ]
Cappeller Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 57 .
1
ākāra m. form, shape, figure;
abstr. °tā f.
☞
p. 57 .
2 ākāra m. the sound ā .
Macdonell Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 36, col. 2 .
ākāra ā-kāra, m. make, shape, figure,
☞
p. 36, col. 2 .
ākāra ā-kāra, m. the letter ā.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 126, col. 3 .
ā-kāra a , °raṇa , &c. See ā-√ kṛ .
☞
p. 127, col. 2 .
1. ā-kāra m. (
ifc. f(
ā ). ,
R. i, 28, 24;
Ragh. xii, 41) form, figure, shape, stature, appearance, external gesture or aspect of the body, expression of the face (as furnishing a clue to the disposition of mind),
Mn. ;
MBh. &c.
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 84, col. 2 .
ākāra m. (-raḥ )
1. Hint, sing, token.
2. Form.
3. The letter ā
E. āṅ, kṛ to make, affix ghañ .
Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 67, col. 2 .
ākāra ākāra m. (kṛ) signe, indice.
Mine, figure, expression du visage.
Sécurité, tranquillité d'esprit.
La lettre ā.
ākāragupti f. (gup) dissimulation.
ākāragopana n. mms.
ākāravat a. qui a de la mine, beau.
ākāraṇa n. f. appel en justice; sommation.
Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 107, col. 2 .
ā-kāra- m. forme, figure, aspect, expression ;
-vant- a. personnifié; beau.
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 585 .
1.
ākāra (von
kar, karoti mit
ā ) m.
Form, Gestalt, äussere Erscheinung AK. 3, 4, 164.
H. an. 3, 521.
MED. r. 116 (
ākara ist nur ein Druckfehler).
NIR. 7, 6.
ŚĀK. 103, 18.
RAGH. 1, 15.
jagatpratibhayākāraṃ duṣprekṣyaṃ cābhavattadā SUND. 2, 25.
jamadagnim - pāvanālokamākāraṃ tapasāmiva KATHĀS. 10, 204.
antarviṣamayā hyetā bahiścaiva manoramāḥ . guñjaphalasamākārā yoṣitaḥ parikīrtitāḥ .. PAÑCAT. I, 211.
HIT. I, 87, v. l.
jñānākāra MADHUS. in
Ind. St. 1, 13. Am Ende eines adj. comp. f.
ā R. 1, 28, 24.
RAGH. 12, 41. Sehr häufig von
der äusseren Erscheinung eines Menschen, der Haltung, dem Ausdruck des Gesichts, insofern aus diesen auf die innere Stimmung geschlossen werden kann ,
AK. 3, 3, 15. 4, 164.
H. 1513.
an. MED. M. 7, 63. 67. 8, 25. 26.
krīḍanti cādbhutākārairnayanabhrūviceṣṭitaiḥ R. 1, 9, 48.
MBH. 2, 2646.
tāmasvasthāṃ tadākārāṃ sakhyastā jajñuriṅgitaiḥ N. (BOPP) 2, 5.
ubhayorākāraṃ viditvā ŚĀK. 14, 4.
tapovanāni nirvikārākāragantavyāni Sch. zu
ŚĀK. 8, 12.
ākāraṃ nigūhayan PAÑCAT. 263, 3.
gūḍhākāreṅgita RAGH. 1, 20.
bhavānapi saṃvṛtākāramāstām VIKR. 43, 5.
ākāragupti AK. 1, 1, 7, 34.
ākāragopana H. 314.
ākāragūhana H. ś. 89.
vikṛtākārā N. (BOPP) 13, 26.
vismitākārāḥ R. 3, 6, 13.
sādhvasākāraṃ pracchādya PAÑCAT. 9, 13.
— Vgl. ākṛti .
☞
vol. 1,
p. 586 .
2. ākāra (ā + kāra ) m. der Laut ā .
☞
vol. 5,
p. 1086 .
1.
ākāra ,
(yaḥ) paśyeddārānvṛthākārān als eine unnütze Erscheinung Spr. 1261.
varjayetkaulikākāraṃ mitram der wie ein Weber verfährt 2753.
dvidhākāraṃ bhavedyānam von zweierlei Art 4231.
— Vgl. nirākāra .
☞
vol. 5,
p. 1086 .
2.
ākāra AV. PRĀT. 1, 35. 79. 96. 2, 22. 27. 55.
☞
vol. 7,
p. 1707 .
1.
ākāra ,
nākāramudvahasi so v. a.
du nimmst keine bestimmte Miene an Spr. (II) 3538.
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 158, col. 2 .
1. ākāra m. (adj. Comp. f. ā ) Form , Gestalt , äussere Erscheinung , Aussehen. ākāramudvah eine wichtige Miene machen , sich in Positur setzen. Mit einem Verbum in der Bed. « verbergen , verstecken » so v.a. sich verstellen.
☞
vol. 1,
p. 158, col. 2 .
2. ākāra m. der Laut ā 238,6.
Cappeller Sanskrit Wörterbuch
☞
p. 38, col. 2 .
1. ākāra m. Form, Gestalt, Miene. Abstr. °tā f.
☞
p. 38, col. 2 .
2. ākāra m. der Laut ā (g.).
Bopp Glossarium Sanscritum
☞
p. 27, col. 2 .
ākāra m. (a rad.
kṛ facere, praef.
ā s.
a ) 1) species,
forma, facies. SU. 2. 25. N. 2. 5. 13. 26. 2) animi securi-
tas, animus aequus, bene compositus. UR. 27. 3. infr.
Vācaspatyam
☞
p. 590, col. 2 .
ākāra pu0 ā + kṛ —ghañ . 1 mūrttau, 2 avayavasaṃsthānaviśeṣe ca . ākriyate āviṣkriyate hṛdgatobhāvo'nena ā- kṛ —karaṇe ghañ . 3 hṛdgatabhāvāvedake mukhaprasādavaivarṇyarūpe prītyaprītisūcake dehaceṣṭane . bhāve ghañ . 4 hṛdgagatabhāvāvedane, 5 iṅgite ca . “ākāraśchādyasāno'pi na śakyovini- gūhitum . balāddhi vivṛṇotyeva bhāvamantargataṃ nṛṇām ” ākārasadṛśaprajñaḥ ” raghuḥ . “tasya saṃvṛtamantrasya gūḍhā- kāreṅgitasya ca ” raghuḥ . iṅgitaṃ hṛhatobhāvo bahirākāra ākṛtiḥ ” . sajjanaḥ . 6 tādātmye 7 abhedopagame ca . ākaraśca sāṃkhyādibhatasiddhaḥ abhedasthānīyaḥ padārthabhedaḥ viṣayitāviśeṣo vā . “yat saṃbaddhaṃ sat tadākārollekhi vijñānaṃ tat pratyakṣamiti ” sāṃ0 sū0 . “sambaddhaṃ bhavat sambaddhavastvākāradhāri bhavati yadvijñānaṃ buddhivṛttistat pratyakṣam svārthasannikarṣajanyākārāśrayo vṛttiḥ pratyakṣamiti phalitam . “vṛttiḥ saṃbandhārthaṃ sarpatī ” tyāgāmisūtrāt vṛtterna sannikarṣajanyatvamityākārāśrayagrahaṇam cakṣurādi dvārakabuddhivṛttiśca pradīpasya śikhātulyā bāhyārthasannikarṣā- nantarameva tadākārollekhinī bhavatīti nāsambhavaḥ ” bhā0 . vedāntibhirapi antaḥkaraṇasya sāvayavatvasvīkāreṇa buddhi- vṛttestadākāratvamurarīkṛtaṃ yathoktaṃ vedā0 paribhā0 . “yathā taḍāgodakaṃ chidrānnirgatya kulyātyanā kedārān praviśya tadvadeva catuṣkoṇādyākāraṃ bhavati tathā taijasamantaḥkara- ṇamapi cakṣurādidvārā dhaṭādiviṣayadeśaṃ gatvā ghaṭādi- viṣayākāreṇa pariṇamate . sa eva pariṇāmo vṛtti- rityucyate . anumityādisthale tu antaḥkaraṇasya na vahnyādideśagamanaṃ vahnyādeścakṣurādyasannikarṣāt tathā cāyaṃ ghaṭaityādi pratyakṣasthale ghaṭādestadākāravṛtteśca bahi- rekatra deśe samavasthānāt tadubhayāvacchinnaṃ caitanyamekameva vibhājakayorapyantaḥkaraṇavṛttighaṭādiviṣayayorekadeśasthitatvena bhedājanakatvāt ” . sacākārasteṣāṃ mate bāhyavastuviṣaya- sattvena tatsannikarṣeṇa sambhavati . bāhyavastusattvānaṅgīkartṛmate tu anādivāmanayaiva tadākārollekha iti yathoktaṃ sarvvadarśa- na sa0 ” . “tasmāt svavyatiriktagrāhyavirahāttadātmikā buddhiḥ svayameva svātmarūpaprakāśikā prakāśavaditi siddham . taduktam “nānyo'nubhāvyo buddhyāsti tasyā nānubhavo'paraḥ . grāhyagrāhakavaidhuryyāt svayaṃ saiva prakāśate ” iti . grāhyagrāhakayorabhedaścānumātavyaḥ yat yena vedyate tattato na bhidyate yathā jñāne- nātmā, vedyante jñānena nīlādayaḥ . bhede hi satyadhunā anenārthasya sambandhitvaṃ na syāt tādātmyasya niyamahe- torabhāvāt tadutpatteraniyāmakatvāt yaścāyaṃ grāhya- grāhakasaṃvittīnāṃ pṛthagavabhāsaḥ sa ekasmiṃścandramasi dvitvāvabhāsa iva bhramaḥ atrāpyanādiravicchinnapravāhā- 'bhedavāsanaiva nimittam . yathoktam “sahopālambha- niyamādabhedo nīlataddhiyoḥ . bhedaśca bhrāntivijñānairdṛśye- tendāvivādvaye ” iti . avibhāgo'pi buddhyātmā viparyyāsi- tadarśanaiḥ . grāhyagrāhakasaṃvittibhedavāniva lakṣyata iti ” ca . na ca rasavīryyavipākādi samānamāśāmodakopārji- tamodakānāṃ syāditi veditavyaṃ vastuto vedyavedakākāra- vidhurāyā api buddhervyavahartṛ parijñānānurodhena vibhinnagrā- hyagrāhakākārarūpavattayā timirādyupahatākṣāṇāṃ keśendra- nāḍījñānābhedavadanādyupaplavavāsanāsāmarthyādvyavasthopapatteḥ paryyanuyogāyogāt . yathoktam “avedyavedakākārā yathā bhrāntairnirīkṣyate . vibhaktalakṣaṇāgrāhyagrāhakākāraviplavāḥ . tathā kṛtavyavastheyaṃ keśādrijñānabhedavat . yadā tadā na sañcodyā grāhyagrāhakalakṣaṇeti ” . tasmādbuddhirevānādivā- sanāvaśādanekākārāvabhāsata iti siddham ” . “anyetu na tanma- nyante tathā hi yaduktaṃ grāhyaṃ vastujātaṃ nāstīti tadayuktaṃ pramāṇābhāvāt . na ca sahopālambhaniyamaḥ pramāṇamiti vaktavyaṃ vedyavedakayorabhedasādhakatvenābhimatasya tasyāprayo- jakatvena sandigdhavipakṣavyāvṛttikatvāt . nanu bhede sahopā- lambhaniyamātmakaṃ sādhanaṃ na syāditi cenna jñānasyānta rmukhatayā ca bhedena pratibhāsamānatayā ekadeśatvaikakālatva- lakṣaṇasahatvaniyamāsambhavācca . nīlādyarthasya jñānākāratve ahamiti pratibhāsaḥ syāt natvidamiti pratipattiḥ pratyayādavyatirekāt . athocyeta jñānasvarūpo'pi nīlākāro bhrāntyā bahirvadbhedeva pratibhāsata iti na tatrāhamullekha iti . yathoktaṃ “paricchedāntarā- dyo'ya bhāgo bahiriva sthitaḥ . jñānasyābhedino bāhya pratibhāso'pyuvaplava ” iti “yadantarjñeyatattvaṃ tadbahirvadavabhāsata ” iti ca . tadayuktaṃ bāhyārthābhāve tadutpattirahitatayā bahirvadityupamānokterayukteḥ na hi vasumitro bandhyāputra- vadavabhāsata iti prekṣāvānācakṣīta bhedapratibhāsasya bhrāntatve abhedapratibhāsasya prāmāṇyaṃ, tatprāmāṇye ca bhedaprati- bhāsasya bhrāntatvamiti ṣarasparāśrayaprasaṅgācca avisaṃvādā- nnīlatādikameva saṃvidānā bāhyamevopādadate jaga- tyupekṣante'vāntaramiti vyavasthādarśanācca . evañcāyamabheda- sāghako heturgomayapāyasīyanyāyavadābhāsatāṃ bhajet . ato- bahirvaditi vadatā bāhyaṃ tadgrāhyameveti bhāvanīyamiti bhavadīya eva vāṇo bhavantaṃ praharet . nanu jñānābhinna- kālasyārthasya bāhyatvamanuprapannamiti cet na tadanupapannam indriyasannikṛṣṭasya viṣayasyotpādye jñāne svākārasamarpaka- tayā samarpitena cākāreṇa tasyārthasyānumeyatopapatteḥ ataeva praryyanuyogaparihārau samagrahīṣātām . “bhinnakālaṃ kathaṃ grāhyamiti cet grāhyatāṃ viduḥ . hetutvameva ca vyakterjñānākārārpaṇakṣamamiti ” . tathā ca yathā puṣṭyā bhojanamanumīyate yathā ca bhāṣayayā deśaḥ yathā vā sambhra- meṇa snehaḥ tathā jñānākāreṇa jñeyamanumeyam ” . ākāre kuśalaḥ ṭhañ ākārikaḥ . tatra nipuṇe tri0 .
The Purāṇa Index
☞
vol. 1,
p. 143 .
Ākāra — the second face of the fourteen faced Deva,
Manu Svārociṣa born in white colour.
Vā. 26. 33.
Edgerton Buddhist Hybrid Sanskrit Dictionary
☞
p. 86, col. 2 .
-ākāra ,
disposition (as in Pali, much more clearly
than in Skt.), in svākāra, durāk°, of good (bad) disposition :
Mv iii.318.2--3 adrākṣīt sattvā durākārā durvineyā durvi-
śodheyā, adrākṣīt sattvā svākārāṃ suvineyāṃ suviśo-
dheyāṃ; LV 393.16 (vs) santi vijānaka sattva svākarāś
(ă m.c.) ca; 394.14 (prose) santi sattvāḥ svākārāḥ suvijñā-
pakāḥ etc.; 399.22 f. svākārān suviśodhakān durākārān
durviśodhakān (sattvān); 403.4, 9 (sattvaḥ) śuddhaḥ svā-
kāraḥ (suvineyaḥ) suvijñāpakaḥ…
Indian Epigraphical Glossary
☞
p. 13 .
ākāra (CII 1), same as prakāra, a way or kind.