• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ākāśamaṇḍala


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 103.
    ākāśamaṇḍala n. (-laṃ) The celestial sphere.

    E. ākāśa and maṇḍala a circle.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 81, col. 2.
    ākāśa-maṇḍala (laṃ) 1. n. A celestial
    sphere; the firmament.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 84, col. 2.
    ākāśamaṇḍala

    n. (-laṃ) The celestial sphere.

    E. ākāśa and maṇḍala a circle.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 599, col. 1.
    ākāśamaṇḍala na0 ākāśomaṇḍalamiva . 1 nabhomaṇḍale
    ākāśasya nirayavatvena anavacchinnatvena ca veṣṭanākāra
    maṇḍalābhāve'pi bhūgolavṛttopādhikṛtaṃ tadīyaṃ maṇḍalamiva
    bhavati . yohi nabhobhāgo bhūgolanānāvṛtaḥ san dṛṣṭipracāra
    pathavarttyālokagan tasyaiva bhūgolopādhinā golākāratvaṃ
    kalpyate . etenāpi pramāṇena bhūmergolākāratvānumānam yadi
    bhūmirgolākārā na syāt kathaṃ tadā'nantānavacchinnasyākā-
    śasya golākāratvamupalakṣyeta kasyacidupādhereva ca syabhā-
    vāt tasya golākāratvamupalakṣyate iti kalpyam anyasya ca
    paridheradarśanāt pariśeṣāt bhumereva tathātvasiddhiriti tasyā
    golākāratā tadvaśāccākāśasya tathātvakalpanamiti “ākāśa-
    maṇḍalabhadhyamadhyāste” kāda0 nabhomaṇḍalādayo'pyatra “naita-
    nnamīmaṇḍalamamburāśiḥ” sā0 da0 tantrokte bhūtaśuddhau
    cintanīye bhrūmadhyāvadhibrahmarandhrāntasthite vṛttākāre svacche
    2 nabhomaṇḍale ca “vṛttaṃ divastat ṣaḍvindulāñchitaṃ
    mātarisvanaḥ” tantra0 . padārthādarśe, bhūtaśuddhau vāyorākāśe
    vilāpanamabhidhāya “tatobhrūmadhyādi brahmarandhraparyyantaṃ svacchaṃ
    varttulamākāśamaṇḍalam” ityuktam . tadeva maṇḍalaṃ vidveṣe
    cintanīyam yathoktaṃ “jalasya maṇḍalaṃ prokta” mityupakramya
    “vṛttaṃ divastadvidveṣe” mantramaho0 .