• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ājñācakra


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 107.
    ājñācakra n. (-kraṃ) A mystical circle or diagram, one of six described by the Tantras.

    E. ājñā and cakra a circle.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 85, col. 1.
    ājñā-cakra (kraḥ) 1. m. Mystical circle.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 133, col. 2.
    ā-jñā—cakra n. a mystical circle or diagram (one of the six described by the Tantras.)

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 88, col. 2.
    ājñācakra

    n. (-kraṃ) A mystical circle or diagram, one of six described by
    the Tantras.

    E. ājñā and cakra a circle.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 610.
    ājñācakra (ā° + ca°) n. ein bes. mystischer Kreis (der letzte unter den sechsen) ŚRĪTATTVACINTĀMAṆI im ŚKDR.
    ☞ vol. 5, p. 1094.
    ājñācakra , ājñācakraṃ ca bhrūmadhye sthitaṃ māṇikyasaṃnibham . dvidalaṃ haṃ kṣaṃ iti ca mātṛkārṇopaśobhitam .. Verz. d. Oxf. H. 149,b,38. fg.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 164, col. 3.
    ājñācakra n. = ājñākhya.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 642, col. 2.
    ājñācakra na0 ājñāsaṃjñakaṃ cakram . tantraprasiddhedehāva-
    sthitasuṣumṇānāḍīmadhyagate bhrūmadhyasthe dvidale padmā-
    kāre cakrabhede . viśuddhacakramuktvā “ājñācakraṃ tadūrḍvantu
    ātmano'dhiṣṭhitaṃ param . ājñāsaṃkramaṇaṃ tatragurorājñeti
    kīrtitā” . tatra nihitacittasya puruṣasya sarvapadārthasākṣāt
    kāreṇa “evaṃ bhūtam, evaṃ varttate, evaṃ bhaviṣyatīti” jñānena
    gurorīśvarasya tadūrddhaṃ sahasradalakamale sthitasyājñāyāḥ
    “itaḥ paraṃ tvayā itthaṃ karttavyamiti” niyogasya saṃkramaṇaṃ
    bhavati tena tadājñākhyaṃ cakramityarthaḥ . yathā ca ṣaṭ-
    cakrāṇāṃ dehe sthitistathoktaṃ śāradāyām . “ṣaṇṇavatyaṅgulā-
    yāmaṃ śarīramubhayātmakam . gudadhvajāntare kandamutsedhād-
    dvyaṅgulaṃ viduḥ . tasya dviguṇavistāraṃ vindu-
    rūpeṇa śobhitam . nāḍyastatra samudbhūtā mukhyāstrisraḥ prakī-
    rttitāḥ . iḍā vāme sthitā nāḍī piṅgalā dakṣiṇe matā .
    tayormmadhyagatā nāḍī suṣumṇā vaṃśamāṃśritā . pādāṅguṣṭhā-
    dapakrāntā śikhābhyāṃ śirasā punaḥ . brahmasthānaṃ samā-
    pannā somasūryyāgnirūpiṇī . tasyāmadhyagatā nāḍī ci-
    trākhyā yogivallabhā . vrahmarandhraṃ vidustasyāṃ padmasūtra-
    nibhaṃ param . ādhārāṃśca vidustatra matabhedānanekadhā .
    divyamārgamimaṃ prāhuramṛtānandakārakam . iḍayā sañca-
    leccandraḥ piṅgalāyāṃ divākaraḥ . jñātau yoganidānajñaiḥ
    suṣumṇāyāñca tābubhau . ādhārakandamadhyasthaṃ trikoṇamati
    mundaram . jyotiṣāṃ nilayaṃ divyaṃ prāhurāgamavedinaḥ .
    tatra vidyullatākārā kuṇḍalī paradevatā . parisphurati
    sarvvātmā suptāhisadṛśākṛtiḥ . bibhartti kuṇḍalī śaktirā-
    tmānaṃ haṃsamāśritā . haṃsaḥ prāṇāśrayonityaṃ prāṇā nāḍī
    pathāśrayāḥ . ādhārādutthitovāyuryathāvat sarvvadehi-
    nām . dehaṃ prāpya khanāḍībhiḥ prayāṇaṃ kuṃrute bahiḥ .
    dvādaśāṅgulamānena tasmāt prāṇa itīritaḥ” . tattva-
    cintāmaṇau ṣaṣṭhaprakāśe . “ājñānāmāmbujaṃ taddhimakarasa-
    dṛśaṃ dhyānadhāma prakāśam hakṣābhyāṃ vai kalābhyāṃ pravila-
    sitavapuryugmapatraṃ suśubhram . tanmadhye hākinī sā śaśi-
    samadhavalā vaktraṣaṭkaṃ dadhānā vidyāmudrāṃ kapālaṃ
    ḍamarujapavaṭīṃ bibhratī śuddhacittā . etatpadmāntarāle niva-
    sati ca manaḥ sūkṣmarūpaṃ prasiddham” etadabhiprāyeṇaiva “mano-
    'pi bhrūmadhye nivasatyānandalaharyyāmuktam . manasastatra
    sthityā ca tadupahitajīvasyāpi tatraiva sthitiḥ . evañca śrutau
    hārddavidyāyāṃ “hṛdyayaṃ tasmādvṛdayam” ityuktistu hṛdaye dhyā-
    nārthāityavirodhaḥ . mahānirvāṇatantre śarīra eva caturddaśa
    bhuvanāmi sūkṣmarūpeṇa sthitāni tāni ca tatraiva dhyeyā-
    nītyuktaṃ tatra kutra kiṃ dhyeyamityākāṅkhāyāṃ mūlādhārādikaṃ
    bhūrādilokatayā dhyeyamityuktam tatra viśuddhacakrasya
    janolokatayā dhyeyatāmuktvāha .
    “etatpadmasyorddhadeśe jñānapadmaṃ sudurlamam . daladvayasamā-
    yuktaṃ pūrṇacandrasya maṇḍalam . padmamadhye vījakoṣe smare-
    ccintāmaṇeḥ purīm . tanmadhye navakoṇañca yantraṃ parama-
    durlabham . śambhuvījaṃ hi tanmadhye sākāraṃ haṃsarūpakam .
    haṃsaḥ parabrahmarūpaḥ sākāraḥ śivarūpakaḥ . tāracañcurva-
    rārohe nirgamāgamapakṣavān . śivaśaktipadadvandvaṃ vindu-
    trayavilocanaḥ . vihāraścāsya haṃsasya hemapaṅkajapūjite .
    evaṃ haṃsomaṇidvīpe tasya kroḍe paraḥ śivaḥ . vāme tasya
    sidvakālī sadānandasvarūpiṇī . tasyāḥ prasādamāsādya
    sarvakarttā maheśvaraḥ . tapoloka idaṃ bhadre! sarvvalokasya
    durlabham . yatra brahmādayo devā dhyānayogaṃ sadābhyaset .
    manasāpi na labhyeta yogena tapasā na ca . tapolokaṃ
    golokasya caturlakṣaguṇaṃ śive! . brahmalokeṣu ye devā
    vaikaṇṭhe ye surādayaḥ . śambhuloke vasedyohi tejobhakti-
    parāyaṇaḥ . tapasāpi na labhyeta tapolokagatiṃ śive .
    tapīlokasamonāsti lokamadhye sulocane! . sālokyaṃ hi
    maholoke sārūpyaṃ janalokake . sāyujyaṃ ca tapoloke
    nirvvāṇaṃ hi tadūrddhake . tato brahmādayo devāstapolokā-
    rthinaḥ sadā . iti te kathitaṃ kānte! cakraṣaṭkasya lakṣa-
    ṇam . yajjñānādamaraścaiva jīvanmuktaśca sādhakaḥ .
    yajjñātvā jananīṃgarbhaṃ na viśettu, kadācana” .

    Tāntrikābhidhānakośa

    ☞ vol. 1, p. 180.