Blog
Sanskrit
About
āhvaya
See also
āhvayaḥ .
Sanskrit-English
Sanskrit-French
Sanskrit-German
Sanskrit-Latin
Sanskrit-Sanskrit
Specialized Dictionaries
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 128 .
āhvaya m. (
-yaḥ )
1 A name or appellation.
2 A lawsuit arising from a dispute about games with animals, as cockfighting, &c.
E. āṅ, hveñ to call, ac aff.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 104, col. 2 .
ā-hvaya (yaḥ) 1. m. A name or ap- pellation; a lawsuit from gam- ing.
Benfey Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 95, col. 1 .
āhvaya āhvaya, i. e. ā-hve + a, m. 1. Betting, Man. 8, 7. 2. As latter
part of a comp. adj. , Called, e. g. rā-
māyaṇa- called Rāmāyaṇa, Rām. 1, 4, 1.
gajāhvaya, gajasāhvaya, nāgasāhvaya
and vāraṇasāhvaya, i. e. -sa-āhvaya,
Called by the name of an elephant, i. e.
Hāstinapura from hastin, an elephant,
and pura, a town, MBh. 3, 270 and 9,
and 1, 1786. gaṇḍa-sāhvayā, f. The
name of a river, probably = Gaṇḍakī,
MBh. 3, 14230. cakra-sāhvaya, m.
The ruddy goose, Anas casarca Gm.,
Rām. 4, 51, 38; cf. sāhvaya. — Comp.
Hima-, m. camphor.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)
☞
p. 137, col. 2 .
Ā-hvaya, as, m. a lawsuit arising from a dispute
about games with animals, as cock-fighting &c.; ap-
pellation, name (generally as last member of a com-
pound, the first member of which, though commonly
an appellative noun, is used as a proper name).
Cappeller Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 72 .
āhvaya m. betting; also =
seq.
Macdonell Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 44, col. 3 .
āhvaya ā-hvaya, m. wager; name.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 163, col. 2 .
ā-hvaya m. a lawsuit arising from a dispute about games with animals (as cock-fighting &c.),
Mn. viii, 7
☞
p. 163, col. 2 .
appellation, name (generally
ifc. ,
e.g. rāmāyaṇā hvayaṃ kāvyam , &c.),
MBh. ;
Ragh. ;
Suśr. ;
Kathās. &c.
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 105, col. 2 .
āhvaya m. (-yaḥ )
1. A name or appellation.
2. A lawsuit arising from a dispute about games with animals, as cock-fighting, &c.
E. āṅ before hveñ to call, ac aff.
Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 86, col. 2 .
āhvaya āhvaya n. (hve) convocation; appellation; nom.
āhvayāmi 1, appeler; convoquer.
Provoquer; défier.
— Moy. āhvaye.
āhvā f. comme āhvaya.
āhvāna n. appel; convocation; invitation;
appellation, nom.
Sommation; défi.
āhvayayāmi c. faire appeler.
Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 130, col. 1 .
ā-hvaya- m. pari,
not. dans les combats d'animaux ; procès de jeu ;
nom.
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 751 .
āhvaya (wie eben) m.
1) Wette bei Thierkämpfen M. 8, 7; vgl. samāhvaya 9, 223.
— 2) Benennung, Name AK. 1, 1, 5, 8. H. 260. vṛddherapyāhvayā ime AK. 2, 4, 3, 31. caraṇāhvayāḥ 3, 6, 2, 14. meist am Ende eines adj. comp. und namentlich da, wo ein sonst gangbares Wort, das zugleich Name (einer Pflanze u. s. w.) ist, als solcher bemerklich gemacht werden soll. In diesem Falle geht das Geschlecht des ersten Theils des comp. auf das ganze comp. über und der Name selbst erscheint oft in abgekürzter Form; eine Erleichterung zu Gunsten des Metrums. kāvyaṃ rāmāyaṇāhvayam R. 1, 4, 1. māṃsyāhvayā SUŚR. 2, 20, 18. lāṅgalāhvayā 25, 15. śatāhvayā (d. i. śatāvarī ) 101, 10. yaṣṭyāhvayaḥ 222, 6. vatsāhvaya (d. i. vatsaka ) ebend. AK. 2, 4, 2, 35. 45. H. 225. 245. sāhvaya benannt wird gerade so gebraucht: cakrasāhvaya m. der nach dem Rad benannte (Vogel) d. i. der Cakravāka R. 4, 51, 38. gajasāhvaya die nach den Elephanten benannte (Stadt) d. i. Hāstinapura MBH. 3, 9. 1348. KATHĀS. 15, 6. ebenso nāgasāhvaya MBH. 3, 35.
— Vgl. āhvayana, āhvā .
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 197, col. 2 .
āhvaya m.
— 1) Wette , insbes. bei Thierkämpfen 212,25.
— 2) Benennung , Name. Am Ende eines adj. Comp. f. ā .
Cappeller Sanskrit Wörterbuch
☞
p. 47, col. 2 .
āhvaya m. Wette; Name.
Bopp Glossarium Sanscritum
☞
p. 36, col. 2 .
āhvaya n. (r. hve vocare s. a ) nomen. AM.
Vācaspatyam
☞
p. 907, col. 1 .
āhvaya pu0 āhvairyāyate prāpyate yā —ghañarthe ka 3 ta0 . 1 nāmani āhvāyakairhi nāmoccāraṇenaiva āhūyate iti āhvāyakatvaprāptau nāmna karaṇatvāttathātvam . ā + hve bā0 karaṇe śa ityanye “kāvyaṃ rāmāyaṇāhvayam, ” rāmā0 . gajāhvayaṃ śatāhvayaṃ nāgāhvayam ityādi . 2 prāṇibhirmeṣā- dibhiḥ sapaṇadyūtabhede ca sacāṣṭādaśavivādāntargataḥ . “teṣā- mādyamṛṇādānam ” ityupakramya “dyūtamāhvayaeva ca . padā- nyaṣṭādaśaitāni vyavahārasthitāviheti ” manūkteḥ . asyasam- pūrvvakatāpi “aprāṇibhiryat kriyate talloke dyūtamucyate prāṇibhiḥ kriyamāṇastu sa vijñeyaḥ samāhvayaḥ ” manunā tathā prayogāt tatsvarūpamuktaṃ mitā0 nāra0 “akṣabadhnaśalā- kādyairdevanaṃ jihyakāritam . paṇakrīḍā vayobhiśca padaṃ dyūtasamāhvayam ” vyākhyātañca mitā0 yathā “akṣāḥ pāśakāḥ badhnaścarmmapaṭṭikā śalākā dantādimayyo dīrghacatu- rasrāḥ ādyagrahaṇāt caturaṅgādikrīḍāsādhanakarituragā- dikaṃ gṛhyate . tairaprāṇibhiryaddevanaṃ krīḍā paṇapūrvvikā- kriyate tathā vayobhiḥ pakṣibhiḥ kukkuṭapārāvatādibhiḥ caśabdānmallameṣādibhiśca prāṇibhiryā paṇapūrvikā krīḍā kriyate tadubhayaṃ dyūtasamāhvayākhyaṃ vivādapadam . dyūtañca samāhvayaścadyūtasamāhvayam . tatprakāraḥ tatraiva darśito yathā . “tatra dyūtasabhādhikāriṇo vṛttimāha . “glahe śatikavṛddhestu sabhikaḥ pañcakaṃ śatam . gṛhṇīyāddhūrtakitavāditarāddaśakaṃ śa- tam ” yā0 . parasparaṃ sampratipattyā kitavaiḥ parikalpitaḥ 11 vā0 bhāga 2 paṇoglaha ityucyate . tatra glahe tadāśrayā śatikā śatapa- rimitādadhikaparimāṇā vā vṛddhiryasyāsau śatikavṛddhiḥ ddhūrtakitavātpañcakaṃtasmā śatamātmavṛtyarthaṃ sabhiko gṛhṇī yāt . pañca paṇāāyo yasmin śate tacchataṃ pañcakaṃ “tada sminvṛddhyāyalābhetyādinā ” (pā0)kan . jitasya glahasya viṃśatitamambhāgaṃ gṛhṇīyādityarthaḥ . sabhā kitavanivāsārthā yasyāstyasau (ṭhan) sabhikaḥ kalpitākṣādinikhilakrīḍopa- karaṇastadupacitadravyopajīvī sabhāpatirucyate . itara smātpunaraparipūrṇaśatikavṛdveḥkitavāddaśakaṃ śatañjitadravyasya daśamambhāgaṃ gṛhṇīyāditi yāvat . evaṃkḷptavṛttinā sabhikena kiṅkartavyamityata āha . “sa samyakpālitīda dyādrājñe bhāgaṃ yathā kṛtam . jitamudgrāhayejjetre dadyā- tsatyaṃ vacaḥkṣamī ” yā0 . yaevaṃ kḷptavṛttirdyūtādhikārī sarājñā dhūrttakitavebhyo rakṣitastasmai rājñe yathā kṛtaṃ sampratipannamaṃśandadyāt . tathā jitaṃ yat dravyantadudgrāha- yedbandhakagrahaṇenāsedhādinā ca parājitasakāśāduddharedu- ddhṛtya ca taddhanaṃ jetre jayine sabhikodadyāt . tathā kṣamī bhūtvā satyañca vacoviśvāsārthaṃ dyūtakāriṇāṃ vadet . taduktannāradena . “sabhikaḥ kārayedyūtandeyandadyācca yatkṛta miti ” . yadā punaḥ sabhikodāpayitunna śaknoti tadā rājā dāpayedityāha . “prāpte nṛpatinā bhāge prasiddhe dhūrtamaṇḍale . jitaṃ sasabhike sthāne dāpayedanyathā na tu ” yā0 . prasiddhe 'pracchanne rājādhyakṣasamanvite sasabhike sabhikasahite kita- vasamāje sabhikena ca rājabhāge datte rājā dhūrtakitava- mavipratipannaṃ jitampaṇandāpayet . anyathā pracchanne sabhi- karahite adattarājabhāge dyūte jitampaṇañjetre na dāpayet . jayaparājayavipratipattau nirṇayopāyamāha . “draṣṭāro vyava- hārāṇāṃ sākṣiṇaśca taeva hi ” yā0 . dyūtavyavahārāṇāṃ draṣṭāraḥ sabhyāstaeva kitavāeva rājñā niyoktavyāḥ na punaḥśrutādhyayanasampannā ityādiniyamo'sti . sākṣiṇaśca dyūte dyūtakārāeva kāryyāḥ na vā tatra strībālavṛddhakitavetyā- diniṣedho'sti . kvacit dyūtanniṣeddhundaṇḍamāha . “rājñā sacihnannirvāsyāḥ kūṭākṣopadhidevinaḥ ” yā0 . kūṭairakṣā- dibhirupadhinā ca mativañcanahetunā maṇimantrauṣadhādinā ye dīvyanti tān śvapadādināṅkayitvā rājā svarāṣṭrānnirvā- sayet . nāradena nirvāsane viśeṣa uktaḥ . “kūṭākṣadevinaḥ pāpān rājā rāṣṭrādvivāsayet . kaṇṭhe'kṣamālāmāsañjya sahyeṣāṃ vinayaḥ smṛta ” iti . yāni ca manuvacanāni dyū- taniṣedhaparāṇi “dyūtaṃ samāhvayañcaiva yaḥ kuryyātkārayeta vā . tān sarvān ghātayedrājā śūdrāṃśca dvijaliṅginaḥ ” ityādīni tānyapi kūṭākṣadevanaviṣayatayā rājādhyakṣasabhi- karahitadyūtaviṣayatayā ca yojyāni . kiñca “dyūta- mekamukhaṃ kāryyantaskarajñānakāraṇāt ” yā0 . yatpūrvoktaṃ dyūtantadekaṃ mukhaṃ pradhānaṃ yasya dyūtasya tattathoktaṃ kāryyam . rājādhyakṣādhiṣṭhitaṃ rājñā kārayitavyamityarthaḥ taskara- jñānakāraṇāt taskarajñānarūpamprayojanamparyyālocya . prāyaśaḥ cauryārjitadhanā eva kitavā bhavantyataścaura vijñānārthamekamukhaṃ kāryyam . dyūtadharmmaṃ samāhvaye'ti- diśannāha . “eṣa eva vidhirjñeyaḥ prāṇidyūte samāhvaye ” yā0 . glahe śatikavṛddherityādinā yodyūte dharmma uktaḥ saeva prāṇidyūte mallameṣamahiṣādinirvartye samāhvayasajñake jñātavyaḥ ” .
The Purāṇa Index
☞
vol. 1,
p. 181 .
Āhvaya — one of the names in the third
marutgaṇa.
Vā. 67. 126.
Edgerton Buddhist Hybrid Sanskrit Dictionary
☞
p. 112, col. 2 .
āhvaya (m.?: same mg. Pali avhāna),
begging aloud, vocally asking for alms : Mv iii.387.18 (vs, = Pali Sn 710,
where avhānaṃ) °yaṃ nābhinandeyā (Senart °ya).