• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • āhvaya

    See also āhvayaḥ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 128.
    āhvaya m. (-yaḥ)

    1 A name or appellation.

    2 A lawsuit arising from a dispute about games with animals, as cockfighting, &c.

    E. āṅ, hveñ to call, ac aff.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 104, col. 2.
    ā-hvaya (yaḥ) 1. m. A name or ap-
    pellation; a lawsuit from gam-
    ing.

    Benfey Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 95, col. 1.
    āhvaya āhvaya, i. e. ā-hve + a, m.

    1. Betting, Man. 8, 7. 2. As latter

    part of a comp. adj., Called, e. g. rā-

    māyaṇa- called Rāmāyaṇa, Rām. 1, 4, 1.

    gajāhvaya, gajasāhvaya, nāgasāhvaya

    and vāraṇasāhvaya, i. e. -sa-āhvaya,

    Called by the name of an elephant, i. e.

    Hāstinapura from hastin, an elephant,

    and pura, a town, MBh. 3, 270 and 9,

    and 1, 1786. gaṇḍa-sāhvayā, f. The

    name of a river, probably = Gaṇḍakī,

    MBh. 3, 14230. cakra-sāhvaya, m.

    The ruddy goose, Anas casarca Gm.,

    Rām. 4, 51, 38; cf. sāhvaya. — Comp.

    Hima-, m. camphor.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 137, col. 2.
    Ā-hvaya, as, m. a lawsuit arising from a dispute

    about games with animals, as cock-fighting &c.; ap-

    pellation, name (generally as last member of a com-

    pound, the first member of which, though commonly

    an appellative noun, is used as a proper name).

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 72.
    āhvaya m. betting; also = seq.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 44, col. 3.
    āhvaya ā-hvaya, m. wager; name.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 163, col. 2.
    ā-hvaya m. a lawsuit arising from a dispute about games with animals (as cock-fighting &c.), Mn. viii, 7
    ☞ p. 163, col. 2.
    appellation, name (generally ifc., e.g. rāmāyaṇāhvayaṃ kāvyam, &c.), MBh.; Ragh.; Suśr.; Kathās. &c.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 105, col. 2.
    āhvaya

    m. (-yaḥ)

    1. A name or appellation.

    2. A lawsuit arising from a
    dispute about games with animals, as cock-fighting, &c.

    E. āṅ
    before hveñ to call, ac aff.

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 86, col. 2.
    āhvaya āhvaya n. (hve) convocation; appellation; nom.

    āhvayāmi 1, appeler; convoquer.

    Provoquer; défier.

    — Moy. āhvaye.

    āhvā f. comme āhvaya.

    āhvāna n. appel; convocation; invitation;

    appellation, nom.

    Sommation; défi.

    āhvayayāmi c. faire appeler.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 130, col. 1.
    ā-hvaya- m. pari, not. dans les combats d'animaux ; procès de jeu ; nom.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 751.
    āhvaya (wie eben) m.

    1) Wette bei Thierkämpfen M. 8, 7; vgl. samāhvaya 9, 223.

    — 2) Benennung, Name AK. 1, 1, 5, 8. H. 260. vṛddherapyāhvayā ime AK. 2, 4, 3, 31. caraṇāhvayāḥ 3, 6, 2, 14. meist am Ende eines adj. comp. und namentlich da, wo ein sonst gangbares Wort, das zugleich Name (einer Pflanze u. s. w.) ist, als solcher bemerklich gemacht werden soll. In diesem Falle geht das Geschlecht des ersten Theils des comp. auf das ganze comp. über und der Name selbst erscheint oft in abgekürzter Form; eine Erleichterung zu Gunsten des Metrums. kāvyaṃ rāmāyaṇāhvayam R. 1, 4, 1. māṃsyāhvayā SUŚR. 2, 20, 18. lāṅgalāhvayā 25, 15. śatāhvayā (d. i. śatāvarī) 101, 10. yaṣṭyāhvayaḥ 222, 6. vatsāhvaya (d. i. vatsaka) ebend. AK. 2, 4, 2, 35. 45. H. 225. 245. sāhvaya benannt wird gerade so gebraucht: cakrasāhvaya m. der nach dem Rad benannte (Vogel) d. i. der Cakravāka R. 4, 51, 38. gajasāhvaya die nach den Elephanten benannte (Stadt) d. i. Hāstinapura MBH. 3, 9. 1348. KATHĀS. 15, 6. ebenso nāgasāhvaya MBH. 3, 35.

    — Vgl. āhvayana, āhvā .

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 197, col. 2.
    āhvaya m.

    — 1) Wette , insbes. bei Thierkämpfen 212,25.

    — 2) Benennung , Name. Am Ende eines adj. Comp. f. ā.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 47, col. 2.
    āhvaya m. Wette; Name.

    Bopp Glossarium Sanscritum

    ☞ p. 36, col. 2.
    āhvaya n. (r. hve vocare s. a) nomen. AM.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 907, col. 1.
    āhvaya pu0 āhvairyāyate prāpyate yā—ghañarthe ka 3 ta0 .
    1 nāmani āhvāyakairhi nāmoccāraṇenaiva āhūyate iti
    āhvāyakatvaprāptau nāmna karaṇatvāttathātvam . ā + hve bā0
    karaṇe śa ityanye “kāvyaṃ rāmāyaṇāhvayam,” rāmā0 .
    gajāhvayaṃ śatāhvayaṃ nāgāhvayam ityādi . 2 prāṇibhirmeṣā-
    dibhiḥ sapaṇadyūtabhede ca sacāṣṭādaśavivādāntargataḥ . “teṣā-
    mādyamṛṇādānam” ityupakramya “dyūtamāhvayaeva ca . padā-
    nyaṣṭādaśaitāni vyavahārasthitāviheti” manūkteḥ . asyasam-
    pūrvvakatāpi “aprāṇibhiryat kriyate talloke dyūtamucyate
    prāṇibhiḥ kriyamāṇastu sa vijñeyaḥ samāhvayaḥ” manunā tathā
    prayogāt tatsvarūpamuktaṃ mitā0 nāra0 “akṣabadhnaśalā-
    kādyairdevanaṃ jihyakāritam . paṇakrīḍā vayobhiśca padaṃ
    dyūtasamāhvayam” vyākhyātañca mitā0 yathā “akṣāḥ
    pāśakāḥ badhnaścarmmapaṭṭikā śalākā dantādimayyo dīrghacatu-
    rasrāḥ ādyagrahaṇāt caturaṅgādikrīḍāsādhanakarituragā-
    dikaṃ gṛhyate . tairaprāṇibhiryaddevanaṃ krīḍā paṇapūrvvikā-
    kriyate tathā vayobhiḥ pakṣibhiḥ kukkuṭapārāvatādibhiḥ
    caśabdānmallameṣādibhiśca prāṇibhiryā paṇapūrvikā krīḍā
    kriyate tadubhayaṃ dyūtasamāhvayākhyaṃ vivādapadam . dyūtañca
    samāhvayaścadyūtasamāhvayam . tatprakāraḥ tatraiva darśito yathā .
    “tatra dyūtasabhādhikāriṇo vṛttimāha . “glahe śatikavṛddhestu
    sabhikaḥ pañcakaṃ śatam . gṛhṇīyāddhūrtakitavāditarāddaśakaṃ śa-
    tam” yā0 . parasparaṃ sampratipattyā kitavaiḥ parikalpitaḥ
    11 vā0 bhāga 2
    paṇoglaha ityucyate . tatra glahe tadāśrayā śatikā śatapa-
    rimitādadhikaparimāṇā vā vṛddhiryasyāsau śatikavṛddhiḥ
    ddhūrtakitavātpañcakaṃtasmā śatamātmavṛtyarthaṃ sabhiko gṛhṇī
    yāt . pañca paṇāāyo yasmin śate tacchataṃ pañcakaṃ “tada
    sminvṛddhyāyalābhetyādinā” (pā0)kan . jitasya glahasya
    viṃśatitamambhāgaṃ gṛhṇīyādityarthaḥ . sabhā kitavanivāsārthā
    yasyāstyasau (ṭhan) sabhikaḥ kalpitākṣādinikhilakrīḍopa-
    karaṇastadupacitadravyopajīvī sabhāpatirucyate . itara
    smātpunaraparipūrṇaśatikavṛdveḥkitavāddaśakaṃ śatañjitadravyasya
    daśamambhāgaṃ gṛhṇīyāditi yāvat . evaṃkḷptavṛttinā
    sabhikena kiṅkartavyamityata āha . “sa samyakpālitīda
    dyādrājñe bhāgaṃ yathā kṛtam . jitamudgrāhayejjetre dadyā-
    tsatyaṃ vacaḥkṣamī” yā0 . yaevaṃ kḷptavṛttirdyūtādhikārī
    sarājñā dhūrttakitavebhyo rakṣitastasmai rājñe yathā kṛtaṃ
    sampratipannamaṃśandadyāt . tathā jitaṃ yat dravyantadudgrāha-
    yedbandhakagrahaṇenāsedhādinā ca parājitasakāśāduddharedu-
    ddhṛtya ca taddhanaṃ jetre jayine sabhikodadyāt . tathā kṣamī
    bhūtvā satyañca vacoviśvāsārthaṃ dyūtakāriṇāṃ vadet .
    taduktannāradena . “sabhikaḥ kārayedyūtandeyandadyācca yatkṛta
    miti” . yadā punaḥ sabhikodāpayitunna śaknoti tadā rājā
    dāpayedityāha . “prāpte nṛpatinā bhāge prasiddhe dhūrtamaṇḍale .
    jitaṃ sasabhike sthāne dāpayedanyathā na tu” yā0 . prasiddhe
    'pracchanne rājādhyakṣasamanvite sasabhike sabhikasahite kita-
    vasamāje sabhikena ca rājabhāge datte rājā dhūrtakitava-
    mavipratipannaṃ jitampaṇandāpayet . anyathā pracchanne sabhi-
    karahite adattarājabhāge dyūte jitampaṇañjetre na dāpayet .
    jayaparājayavipratipattau nirṇayopāyamāha . “draṣṭāro vyava-
    hārāṇāṃ sākṣiṇaśca taeva hi” yā0 . dyūtavyavahārāṇāṃ
    draṣṭāraḥ sabhyāstaeva kitavāeva rājñā niyoktavyāḥ na
    punaḥśrutādhyayanasampannā ityādiniyamo'sti . sākṣiṇaśca
    dyūte dyūtakārāeva kāryyāḥ na vā tatra strībālavṛddhakitavetyā-
    diniṣedho'sti . kvacit dyūtanniṣeddhundaṇḍamāha . “rājñā
    sacihnannirvāsyāḥ kūṭākṣopadhidevinaḥ” yā0 . kūṭairakṣā-
    dibhirupadhinā ca mativañcanahetunā maṇimantrauṣadhādinā
    ye dīvyanti tān śvapadādināṅkayitvā rājā svarāṣṭrānnirvā-
    sayet . nāradena nirvāsane viśeṣa uktaḥ . “kūṭākṣadevinaḥ
    pāpān rājā rāṣṭrādvivāsayet . kaṇṭhe'kṣamālāmāsañjya
    sahyeṣāṃ vinayaḥ smṛta” iti . yāni ca manuvacanāni dyū-
    taniṣedhaparāṇi “dyūtaṃ samāhvayañcaiva yaḥ kuryyātkārayeta
    vā . tān sarvān ghātayedrājā śūdrāṃśca dvijaliṅginaḥ”
    ityādīni tānyapi kūṭākṣadevanaviṣayatayā rājādhyakṣasabhi-
    karahitadyūtaviṣayatayā ca yojyāni . kiñca “dyūta-
    mekamukhaṃ kāryyantaskarajñānakāraṇāt” yā0 . yatpūrvoktaṃ
    dyūtantadekaṃ mukhaṃ pradhānaṃ yasya dyūtasya tattathoktaṃ kāryyam .
    rājādhyakṣādhiṣṭhitaṃ rājñā kārayitavyamityarthaḥ taskara-
    jñānakāraṇāt taskarajñānarūpamprayojanamparyyālocya .
    prāyaśaḥ cauryārjitadhanā eva kitavā bhavantyataścaura
    vijñānārthamekamukhaṃ kāryyam . dyūtadharmmaṃ samāhvaye'ti-
    diśannāha . “eṣa eva vidhirjñeyaḥ prāṇidyūte samāhvaye”
    yā0 . glahe śatikavṛddherityādinā yodyūte dharmma uktaḥ
    saeva prāṇidyūte mallameṣamahiṣādinirvartye samāhvayasajñake
    jñātavyaḥ” .

    The Purāṇa Index

    ☞ vol. 1, p. 181.
    Āhvaya — one of the names in the third marutgaṇa.

    Vā. 67. 126.

    Edgerton Buddhist Hybrid Sanskrit Dictionary

    ☞ p. 112, col. 2.
    āhvaya (m.?: same mg. Pali avhāna), begging aloud,

    vocally asking for alms: Mv iii.387.18 (vs, = Pali Sn 710,

    where avhānaṃ) °yaṃ nābhinandeyā (Senart °ya).