• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • āhnikaṃ


    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 200.
    āhnikaṃ , tri, (ahnā nirvṛttaṃ . ahan + ṭhañ .)
    dinanirvvarttyaṃ . dinasādhyaṃ . iti medinī .. dina-
    sambandhī ..
    ☞ vol. 1, p. 200.
    āhnikaṃ , klī, (ahnā nirvṛttaṃ . ahan + ṭhañ .)
    bhojanaṃ . prakaraṇasamūhaḥ . granthabhāgaḥ .
    nityakriyā . iti medinīkarahemacandrau ..
    atha m̐ raghunandanabhaṭṭācāryyakṛtāhnikācāratattvokta-
    karmmāṇi saṃkṣepeṇa likhyante ..
    tatra prathamayāmārddhakṛtyam .
    “brāhmemuhūrtte jāgaritvā brahmaviṣṇuśivanavagrahān
    smṛtvā gurupraṇāmaṃ kṛtvā ātmānaṃ brahmatvena saṃbhāṣya
    tadvivamakarttavyadharmmakarmmārthaṃ cintayet ..
    tataḥ śayanādutyāya smatrivāsastyaktva pṛthivīṃ
    namaskṛtya dakṣiṇacaraṇaṃ bhūmau vinyasya karkkoṭa-
    kanāgadamayantīnalaṛtuparṇarājakārttavīryyārjjunān
    smṛtvā netramukhe prakṣālya dvirācāmet ..
    tataḥ nairṛtyāṃ dakṣiṇasyāṃ vā diśi mūtrapurīṣāt-
    sargaṃ jalamṛttikāśaucañca kṛtvā dvirācamya hariṃ
    smṛtvā divā sūryyaṃ rātrau candraṃ tārāṃ vā tadasambhave
    agniṃ paśyet ..
    tato dantadhāvanaṃ . dantakāṣṭhābhāve niṣiddhadine
    ca dvādaśagaṇḍūṣajalaiḥ patrairvvā mukhaṃ śodhayitvā
    dvirācāmet .
    tataḥ prātaḥsnānaṃ tilakaṃ sandhyātarpaṇañca kṛtvā
    sūryyodayaparyyantaṃ gāyatrīṃ japet .. snānāśaktau
    ārdravastreṇa gātramārjjanaṃ mantrasnānañca kṛtvā
    sandhyopāsanaṃ kuryyāt ..
    tata ādarśādidarśanaṃ dadhidūrvvādimaṅgaladravyasparśa-
    nañca kuryyāt iti .. * ..
    atha dvitīyayāmārddhakṛtyam ..
    vedavidyādyabhyāsaḥ . samitpuṣpādyāharaṇañca .. * ..
    atha tṛtīyayāmārddhakṛtyam .
    gurudebadhārmmikopāsanaṃ . kuṭumbabharaṇārthamīśvaro-
    pāsanādi ca .. *
    atha caturthayāmārddhakṛtyam .
    madhyāhnasnānaṃ . tatra parakhātodake cet tadā sapta
    pañca trīn vā mṛtpiṇḍān tīre kṣiptvā nābhi-
    mātrodake kuśahastaḥ saśiraskamajjanaṃ kṛtvā dvirā-
    camya saṅkalpya yathāvidhi trirnimajjet ..
    tataḥ snānavastrapāṇivyatirekeṇa gātramārjanaṃ tilakaṃ
    tarpaṇañca kuryyāt ..
    tataḥ aṣṭamamuhūrtte madhyāhnasandhyāṃ samāpya brahmayajñaṃ
    vidhāya devapūjanaṃ kṛtvā pādodakaṃ naivedyañca yathā-
    kāle upayuñjīta .. * ..
    atha pañcamayāmārddhakṛtyam ..
    balivaiśvadevakarmmaṇī kāmyabalikarmma vāmadevyagānaṃ
    gānāśaktau tasya triḥ pāṭhaḥ pārbbaṇaśrāddhānantaraṃ
    balivaśvadevakarmmaṇī karttavye ..
    balikarmmānantaramatithilābhārthaṃ muhūrttaṃ godohana-
    kālaṃ vā abhojanena pratīkṣeta . tallage bhikṣā-
    dikaṃ dattvā tadanuvrajet . tadānīmatithyalābhe ni-
    tyaśrāddhāntaramatithīn bhojayet . bhojanāsāmarthye
    bhikṣāṃ dadyāt . atithyalābhe brāhmaṇāya dānaṃ
    tadasambhave agnau jale vā kiñcidannaṃ kṣipet ..
    tato nityaśrāddhaṃ . vāmadevyagānaṃ tadaśaktau ṛk-
    traya paṭhet . nityaśrāddhakaraṇāsāmarthye valitarpa-
    ṇābhyāṃ pitṛyajñasiddhiḥ .. tato gogrāsadānaṃ go-
    namaskārañca kuryyāt .. tato yathāvidhi bhojanaṃ .
    viṣṇupādodakādikaṃ pūrvvamagṛhītañcet idānīṃ
    gṛhṇīyāt .. tataḥ sthānāntaraṃ na gatvā mṛdbhirgharṣaṇai-
    rmukhahastau śodhayitvā tṛṇādinā dantalagnarasadravya-
    mapanīya jalagaṇḍūṣairmukhābhyantaraṃ saṃśodhya pāṇipādau
    prakṣālayet ..
    tata āsanastha eva bhūmau pādau saṃsthāpya dvirā-
    camya mukhaṃ tulasīpatrādinā saṃśodhya dakṣiṇapādā-
    ṅguṣṭhe dakṣiṇahastena mantreṇa jalaṃ dadyāt ..
    tato mahīmārjanābhāve'śucitvādavilambameva bho-
    janapātramuddhṛtya ucchiṣṭamapanīya tat sthānaṃ gomayo-
    dakābhyāṃ siñcet ..
    tataḥ sustha āsane upaviśya iṣṭadevatānāma smṛtvā
    annajīrṇatārthaṃ mantrapāṭhapūrvvakavāmahastenodaraṃ pari-
    mṛjya pādaśatavrajanānantaraṃ vāmapārśvena kiñcit
    kālaṃ śayitvā tāmbūlādimukhavāsanadravyaṃ bhoktavyam
    iti .. * ..
    atha ṣaṣṭhasaptamayāmārddhakṛtyam .
    itihāsapurāṇādiśravaṇam ..
    athāṣṭamayāmārddhakṛtyam ..
    laukikacintākaraṇam . sāyaṃsandhyopāsanam .
    iṣṭadevatāsmaraṇādikañca kuryyāt .. * ..
    atha rātrikṛtyam .
    sandhyānantaramiṣṭadevatāmantrajapatrikālapāṭhyastava
    nārāyaṇasmaraṇāni kuryyāt ..
    tato'nnādipāke jāte pūrvvavadvalivaiśvadevakarmmaṇī
    kṛtvā atithilābhe'nnādikaṃ tasmai dattvā avaśya-
    bharaṇīyaiḥ saha sārddhapraharābhyantare'natitṛptaṃ bhu-
    ñjīta . annabhojanābhāve tāmbūlādikaṃ bhoktavyam ..
    prathamayāmābhyantare vidyābhyāsaṃ kuryyāt .. tataḥ
    śayanaṃ . śucideśe khaṭvopari śayyāṃ kṛtvā śiro-
    deśe pūrṇakumbhaṃ nidhāya rātrivāsaḥ paridhāya prakṣā-
    litapāṇipādo dvirācāntaḥ pūrvvaśirā dakṣiṇa-
    śirā vā padmanābhaṃ smṛtvā yāmadvayābhyantare
    śayīta .. * ..
    atha dāropagamanam .
    ṛtau niṣiddhetaradine strīsambhogaṃ kṛtvā tāṃ
    dakṣiṇapārśvena svāpayet ..
    tataḥ avilambena mūtrapurīṣortsgavat mṛjjalābhyāṃ
    liṅgaṃ hastau pādau ca prakṣālya dvirācamya snāyāt ..
    ṛtubhinnagamane tu liṅgaprakṣālanamācamanadvayamātrañca
    kuryyāt . striyāstu ṛtāvanṛtāvapi lepādikṣā-
    lanānantaramācamanamātraṃ na snānaṃ .. kṣālanādeḥ
    pūrvvaṃ mūtrapurīṣotsargau na kuryyāt . sambhogānantaraṃ
    tasyāṃ rātrau ekaśayyāyāṃ na śayīyātāṃ . anṛtā-
    vapi garbhavattve'pi kāmukīmupeyāt ..
    ṛtāvabhigamya prātarnaimittikamaṅgaśūnyasnānaṃ ku-
    ryyāt ..
    ṛtugamanaṃ puttrotpattiparyyantamāvaśyakam .. ityā-
    hnikācāratattvoktakarmma samāptaṃ .. * ..