āhnikaṃ
Śabdakalpadruma
☞
vol. 1,
p. 200.
āhnikaṃ , tri, (ahnā nirvṛttaṃ . ahan + ṭhañ .)
dinanirvvarttyaṃ . dinasādhyaṃ . iti medinī .. dina-
sambandhī ..
☞
vol. 1,
p. 200.
āhnikaṃ , klī, (ahnā nirvṛttaṃ . ahan + ṭhañ .)
bhojanaṃ . prakaraṇasamūhaḥ . granthabhāgaḥ .
nityakriyā . iti medinīkarahemacandrau ..
atha m̐ raghunandanabhaṭṭācāryyakṛtāhnikācāratattvokta-
karmmāṇi saṃkṣepeṇa likhyante ..
tatra prathamayāmārddhakṛtyam .
“brāhmemuhūrtte jāgaritvā brahmaviṣṇuśivanavagrahān
smṛtvā gurupraṇāmaṃ kṛtvā ātmānaṃ brahmatvena saṃbhāṣya
tadvivamakarttavyadharmmakarmmārthaṃ cintayet ..
tataḥ śayanādutyāya smatrivāsastyaktva pṛthivīṃ
namaskṛtya dakṣiṇacaraṇaṃ bhūmau vinyasya karkkoṭa-
kanāgadamayantīnalaṛtuparṇarājakārttavīryyārjjunān
smṛtvā netramukhe prakṣālya dvirācāmet ..
tataḥ nairṛtyāṃ dakṣiṇasyāṃ vā diśi mūtrapurīṣāt-
sargaṃ jalamṛttikāśaucañca kṛtvā dvirācamya hariṃ
smṛtvā divā sūryyaṃ rātrau candraṃ tārāṃ vā tadasambhave
agniṃ paśyet ..
tato dantadhāvanaṃ . dantakāṣṭhābhāve niṣiddhadine
ca dvādaśagaṇḍūṣajalaiḥ patrairvvā mukhaṃ śodhayitvā
dvirācāmet .
tataḥ prātaḥsnānaṃ tilakaṃ sandhyātarpaṇañca kṛtvā
sūryyodayaparyyantaṃ gāyatrīṃ japet .. snānāśaktau
ārdravastreṇa gātramārjjanaṃ mantrasnānañca kṛtvā
sandhyopāsanaṃ kuryyāt ..
tata ādarśādidarśanaṃ dadhidūrvvādimaṅgaladravyasparśa-
nañca kuryyāt iti .. * ..
atha dvitīyayāmārddhakṛtyam ..
vedavidyādyabhyāsaḥ . samitpuṣpādyāharaṇañca .. * ..
atha tṛtīyayāmārddhakṛtyam .
gurudebadhārmmikopāsanaṃ . kuṭumbabharaṇārthamīśvaro-
pāsanādi ca .. *
atha caturthayāmārddhakṛtyam .
madhyāhnasnānaṃ . tatra parakhātodake cet tadā sapta
pañca trīn vā mṛtpiṇḍān tīre kṣiptvā nābhi-
mātrodake kuśahastaḥ saśiraskamajjanaṃ kṛtvā dvirā-
camya saṅkalpya yathāvidhi trirnimajjet ..
tataḥ snānavastrapāṇivyatirekeṇa gātramārjanaṃ tilakaṃ
tarpaṇañca kuryyāt ..
tataḥ aṣṭamamuhūrtte madhyāhnasandhyāṃ samāpya brahmayajñaṃ
vidhāya devapūjanaṃ kṛtvā pādodakaṃ naivedyañca yathā-
kāle upayuñjīta .. * ..
atha pañcamayāmārddhakṛtyam ..
balivaiśvadevakarmmaṇī kāmyabalikarmma vāmadevyagānaṃ
gānāśaktau tasya triḥ pāṭhaḥ pārbbaṇaśrāddhānantaraṃ
balivaśvadevakarmmaṇī karttavye ..
balikarmmānantaramatithilābhārthaṃ muhūrttaṃ godohana-
kālaṃ vā abhojanena pratīkṣeta . tallage bhikṣā-
dikaṃ dattvā tadanuvrajet . tadānīmatithyalābhe ni-
tyaśrāddhāntaramatithīn bhojayet . bhojanāsāmarthye
bhikṣāṃ dadyāt . atithyalābhe brāhmaṇāya dānaṃ
tadasambhave agnau jale vā kiñcidannaṃ kṣipet ..
tato nityaśrāddhaṃ . vāmadevyagānaṃ tadaśaktau ṛk-
traya paṭhet . nityaśrāddhakaraṇāsāmarthye valitarpa-
ṇābhyāṃ pitṛyajñasiddhiḥ .. tato gogrāsadānaṃ go-
namaskārañca kuryyāt .. tato yathāvidhi bhojanaṃ .
viṣṇupādodakādikaṃ pūrvvamagṛhītañcet idānīṃ
gṛhṇīyāt .. tataḥ sthānāntaraṃ na gatvā mṛdbhirgharṣaṇai-
rmukhahastau śodhayitvā tṛṇādinā dantalagnarasadravya-
mapanīya jalagaṇḍūṣairmukhābhyantaraṃ saṃśodhya pāṇipādau
prakṣālayet ..
tata āsanastha eva bhūmau pādau saṃsthāpya dvirā-
camya mukhaṃ tulasīpatrādinā saṃśodhya dakṣiṇapādā-
ṅguṣṭhe dakṣiṇahastena mantreṇa jalaṃ dadyāt ..
tato mahīmārjanābhāve'śucitvādavilambameva bho-
janapātramuddhṛtya ucchiṣṭamapanīya tat sthānaṃ gomayo-
dakābhyāṃ siñcet ..
tataḥ sustha āsane upaviśya iṣṭadevatānāma smṛtvā
annajīrṇatārthaṃ mantrapāṭhapūrvvakavāmahastenodaraṃ pari-
mṛjya pādaśatavrajanānantaraṃ vāmapārśvena kiñcit
kālaṃ śayitvā tāmbūlādimukhavāsanadravyaṃ bhoktavyam
iti .. * ..
atha ṣaṣṭhasaptamayāmārddhakṛtyam .
itihāsapurāṇādiśravaṇam ..
athāṣṭamayāmārddhakṛtyam ..
laukikacintākaraṇam . sāyaṃsandhyopāsanam .
iṣṭadevatāsmaraṇādikañca kuryyāt .. * ..
atha rātrikṛtyam .
sandhyānantaramiṣṭadevatāmantrajapatrikālapāṭhyastava
nārāyaṇasmaraṇāni kuryyāt ..
tato'nnādipāke jāte pūrvvavadvalivaiśvadevakarmmaṇī
kṛtvā atithilābhe'nnādikaṃ tasmai dattvā avaśya-
bharaṇīyaiḥ saha sārddhapraharābhyantare'natitṛptaṃ bhu-
ñjīta . annabhojanābhāve tāmbūlādikaṃ bhoktavyam ..
prathamayāmābhyantare vidyābhyāsaṃ kuryyāt .. tataḥ
śayanaṃ . śucideśe khaṭvopari śayyāṃ kṛtvā śiro-
deśe pūrṇakumbhaṃ nidhāya rātrivāsaḥ paridhāya prakṣā-
litapāṇipādo dvirācāntaḥ pūrvvaśirā dakṣiṇa-
śirā vā padmanābhaṃ smṛtvā yāmadvayābhyantare
śayīta .. * ..
atha dāropagamanam .
ṛtau niṣiddhetaradine strīsambhogaṃ kṛtvā tāṃ
dakṣiṇapārśvena svāpayet ..
tataḥ avilambena mūtrapurīṣortsgavat mṛjjalābhyāṃ
liṅgaṃ hastau pādau ca prakṣālya dvirācamya snāyāt ..
ṛtubhinnagamane tu liṅgaprakṣālanamācamanadvayamātrañca
kuryyāt . striyāstu ṛtāvanṛtāvapi lepādikṣā-
lanānantaramācamanamātraṃ na snānaṃ .. kṣālanādeḥ
pūrvvaṃ mūtrapurīṣotsargau na kuryyāt . sambhogānantaraṃ
tasyāṃ rātrau ekaśayyāyāṃ na śayīyātāṃ . anṛtā-
vapi garbhavattve'pi kāmukīmupeyāt ..
ṛtāvabhigamya prātarnaimittikamaṅgaśūnyasnānaṃ ku-
ryyāt ..
ṛtugamanaṃ puttrotpattiparyyantamāvaśyakam .. ityā-
hnikācāratattvoktakarmma samāptaṃ .. * ..