• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • āhāryya

    See also āhārya, āhāryyaḥ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 128.
    āhāryya mfn. (-ryyaḥ-ryyā-ryyaṃ)

    1 Adventitious, accessory, incidental.

    2 To be taken or seized.

    3 To be eaten. m. (-ryyaḥ) The ornamentative part of the drama, the dress, decorations, &c.

    E. āṅ before hṛñ to convey, ṇyat aff.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 103, col. 2.
    āhāryya (ryyaḥ) 1. m. Ornamentative
    part of a drama. a. Adventitious.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 105, col. 1.
    āhāryya

    mfn. (-ryyaḥ-ryyā-ryyaṃ)

    1. Adventitious, accessory, incidental.

    2. To
    be taken or seized.

    3. To be eaten.

    m. (-ryyaḥ) The ornamentative
    part of the drama, the dress, decorations, &c.

    E. āṅ before hṛñ
    to convey, ṇyat aff.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 903, col. 2.
    āhāryya tri0 ā + hṛ—ṇyat . 1 āharaṇīye “atha mūlamanā-
    hāryyaṃ prakāśakrayaśodhanam” manuḥ . 2 vyāpye “kāryyañca tasya
    daśadhāhāryyaṃ dhāryyaṃ prakāśyañca” sā0 kā0 “āhāryyaṃ
    vyāpyaṃ karmmendriyāṇāṃ vacanādānaviharaṇotsargānandā yathā
    yathaṃ vyāpyāste ca yathāyathaṃ divyādivyatayā daśetyāhā-
    ryyaṃ daśadheti” sāṃ0 kau0 . kṛtrime “āhāryyaśābhā-
    rahitairamāyaiḥ” bhaṭṭiḥ . svārthe kan tatraiva “āhāryyakamapi
    tasyāḥ sahajamivāśomata” 7, 21, kumā0 malli0 . 4 lau-
    kike 5 aupāsanike'gnau ca “āhāryyeṇānāhitā-
    gnim” “patnīñca” āśra0 śrau0 . “yenāhitāgninā
    sarvvādhānaṃ kṛtaṃ tasya patnoṃ lokikena, yasyaupāsanaścāsti
    tasya patnīmaupasanikena daheyuḥ” nārā0 . 6 icchāprayo-
    jyāropeṇa viṣayīkāryyobādhaniścayakālike taddharmmābhāvavati
    taddharmmavattvena jñeye . bhāve kta . 7 tādṛśajñāne na0 . yathā
    nirvahniḥ parvvato vahnimāniti jñānaṃ tacca vahnyabhāvavati
    parvate vahniprakārakatvāt icchāprayojyatvācca āhāryyam . tacca
    pratyakṣameva tadabhāvavattvena niścite'pi dharmmiṇi tadbodhasya
    icchāprayojyatvāt “parokṣajñānam anāhāryyam niśca-
    yaśceti siddhāntaḥ” cintā0 . “śābdabodho'pyā-
    hāryyobhavatyālaṅkārikā yathā ayaṃ mukhamityādau candra-
    bhinne mukhe candrābhedajñānam taccāhāryyameva 804 pṛ0 āro-
    paśabde'dhikamuktam . “bhavedabhinayo'vasthānukāraḥ sa
    caturvidhaḥ . āṅgikovācikaścaivamāhāyyaḥ sātvikastathā”
    sā0 da0 ukte naṭādibhirātmani karttavye rāmādyāropahetuke
    8 abhinayabhede ca . ā + hṛ—karmmaṇi ṇyat upasargayogāt
    9 bhakṣye “āhāryyaṃ ṣaḍvidhaṃ bhakṣyamityādi” bhāva0 pra0 .