• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • āgrayaṇa

    See also āgrayaṇam, āgrayaṇaḥ, āgrayaṇaṃ.


    Benfey Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 71, col. 2.
    āgrayaṇa āgrayaṇa (from agra). I. n.

    Offering of new grain, MBh. 3, 14188,

    and in the vedic literature; in the

    classic books it is spelled āgrāyaṇa, e. g.

    Rām. 3, 22, 6; Yājñ. 1, 25; Man. 6, 10,

    Lois. II. m. A name of Agni.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 114, col. 1.
    āgrayaṇa āgrayaṇa, as, m. (fr. agra), the

    first Soma libation at the Agniṣṭoma sacrifice (see

    graha); a form of Agni; (ī), f. an oblation consisting

    of first-fruits or firstling; (am), n. oblation consisting

    of first-fruits at the end of the rainy season.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 59.
    āgrayaṇá m. firstling (a cert. Soma-libation); f. ī & n. oblation of firstlings or first fruits.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 37, col. 2.
    āgrayaṇa āgrayaṇá, m. offering of new grain
    (a Soma libation); n. offering of first-fruits at
    the end of the rainy season; ī, f. (sc. -iṣṭi)
    sacrifice of first-fruits; (a) -ka, n. id. (-°, a.).

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 130, col. 2.
    āgrayaṇá m. (fr. ágra), the first Soma libation at the Agniṣṭoma sacrifice (See gráha), VS.; TS. &c.
    ☞ p. 130, col. 3.
    a form of Agni, MBh. iii, 14188 seqq.
    ☞ p. 130, col. 3.
    āgrayaṇá (am), n. oblation consisting of first-fruits at the end of the rainy season, ŚBr.; AitBr. &c., Mn. vi, 10, &c.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 110, col. 1.
    āgrayaṇa- m. première libation du Soma; forme d'Agni; -ī- f. oblation des prémices à la fin des pluies; -ka- nt. ifc. id.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 601.
    āgrayaṇá (von agra)

    1) m.

    a) nämlich graha, der Erstling, eine Soma-Libation beim Agniṣṭoma: āgrayaṇo 'si svāgrayaṇaḥ VS. 7, 20. 13, 58. 18, 20. te dèvā ā̂grayàṇāgrā̀ngrahā̂napaśyan TS. 6, 4, 11, 1. AIT. BR. 3, 1. ŚAT. BR. 4, 1, 1, 1. fgg. 3, 3, 2. 5, 21. KĀTY. ŚR. 9, 2, 15. 5, 21. ĀŚV. ŚR. 6, 9. āgrayaṇapātrá n. ŚAT. BR. 4, 5, 5, 8. 12.

    — b) eine bes. Form Agni's: indreṇa sahitaṃ yasya havirāgrayaṇaṃ smṛtam . agnirāgrayaṇo nāma bhānorevānvayastu saḥ .. MBH. 3, 14188. fgg.

    — 2) f. °ṇī, näml. iṣṭi, Erstlingsopfer, ein haviryajña NĀR. zu ŚĀṄKH. GṚHY. 1, 1 in Z. d. d. m. G. 7, 527, N. 2.

    — 3) n. Erstlingsopfer von Früchten am Ende der Regenzeit: ya āhitāgnirāgrayaṇenāniṣṭvā navānnaṃ prāśnīyāt AIT. BR. 7, 9. ŚAT. BR. 2, 4, 3, 14. KĀTY. ŚR. 1, 2, 11. 4, 5, 2. āgrayaṇamaindrāgnamagrapākasya vrīhīṇāṃ yavānāṃ ca 6, 1. āgrayaṇaṃ vrīhiśyāmākayavānām ĀŚV. ŚR. 2, 9. 12, 8. GṚHY. 2, 2. KAUŚ. 22. ŚĀṄKH. BR. in Ind. St. 2, 288. 299. fg. M. 6, 10 (LOIS. āgrā°). MBH. 3, 14188 (s. oben u. 1, b). R. 3, 22, 6 (zweimal āgrā°). āgrayaṇeṣṭí ŚAT. BR. 2, 4, 3, 1. 5, 2, 3, 9. 12, 3, 5, 7. YĀJÑ. 1, 125 (āgrā°). anāgrayaṇa adj. (agnihotra) MUṆḌ. UP. 1, 2, 3.

    ☞ vol. 5, p. 1092.
    āgrayaṇa

    3) BHĀG. P. 10, 20, 48. āgrayaṇeṣṭi Verz. d. Oxf. H. 266,b,38.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 162, col. 2.
    āgrayaṇá

    — 1) m.

    — a) Erstling , eine Soma-Libation beim Agniṣṭoma.

    — b) eine Form des Agni.

    — 2) f. āgrayaṇī Erstlingsopfer.

    — 3) n. Erstlingsopfer on Früchten am Ende der Regenzeit 85,21. GAUT. 8,19.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 39, col. 2.
    āgrayaṇá m. Erstling beim Opfer.

    Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch

    ☞ p. 91, col. 1.
    āgrayaṇa , Muṇḍ. Up. 1, 2, 3.
    ☞ p. 91, col. 1.
    āgrayaṇa 1. a) °sthālī́ f. TBr. 1, 4, 1, 5; Āpast. Śr. 12, 1, 14.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 622, col. 1.
    āgrayaṇa tri0 agre ayaṇaṃ bhojanaṃ śasyāderyena karmmaṇā
    pṛ0 hrasvadīrghaḥ vyatyayaḥ . navānnāgamanimitte sāgnikakarttavye
    yajñabhede tatprakāraḥ āśvalīyaśrautasūtre darśito yathā
    “āgrayaṇaṃ vrīhiśyāmākayavānām 1 . śasyaṃ nāśnīyādagni-
    hotramahutvā 2 . yadā varṣasya tṛptaḥ syādathāgrayaṇena
    yajeta 3 . api hi devā āhustṛpto nūnaṃ ṣarṣasyāgrayaṇena hi
    yajata iti agnihotrīṃ vai nānādayitvā tasyāḥ payasā
    juhuyāt 4 . api vā kriyā yaveṣu 5 . iṣṭistu rājña 6 .
    sarveṣāṃ caike 7 . śyāmākeṣṭyāṃ saumyaścaruḥ 8 . soma! yāste
    mayobhuvo yā te dhāmāni divi yā pṛthivyāmityavāntare-
    ḍāyā nityaṃ japamuktvā savye pāṇau kṛtvetareṇābhimṛśet
    prajāpataye tvā grahaṃ gṛhṇāmi mahyaṃ śriye mahyaṃ yaśa-
    me mahyamannādyāya 9 . bhadrānnaḥ śreyaḥ samanaiṣṭa devāstvayā-
    vasena samaśīmahi tvā . sa no mayobhūḥ pitavāviśe ha
    śanno bhava dvipade śaṃ catuṣpada iti prāśyācamya nābhimāla-
    bhetāmo'si prāṇa! tadṛtaṃ bravīmyamāsi sarvvānasi praviṣṭaḥ .
    sa me jarāṃ rogamapanudya śarīrādamā ma edhi māmṛdhāma
    indreti 10 . etena makṣiṇo bhakṣān sarvatra navabhojane 11 .
    atha vrīhiyavānāṃ dhāyye virājau 12 . agnīndrāvindrāgnī
    vā viśve devāḥ somo yadi tatra śyāmākodyāvāpṛthivī 13 .
    ādyā ye agnimindhate sukarmāṇaḥ suruco devayanto
    viśve devāsa āgata ye ke ca jmāmahi no ahimāyā
    mahī dyauḥ pṛthivī ca naḥprapūrvaje pitarānavyasībhiriti 14 .
    “agre ayanaṃ bhakṣaṇaṃ yena karmmaṇā tadāgrayaṇam . prathama-
    dvitīyayorhrasvadīrghatvavyatyayaḥ . eṣāntrayāṇāṃ dravyāṇāṃ
    saṃvatsare prathamaniṣpannānām āgrayaṇaṃ nāma karma karttavyami-
    tyarthaḥ . vrīhiśabdasya prathamanipāto vrīhīṇāṃ prādhānya-
    khyāpanārtham . tena kālacodanā vrīhyāgrayaṇasyaiva bhavati .
    śyāmākaśabdasya madhyanipāto vrīhikālād—yavakālo bhinna
    iti jñāpayati? . sasyaṃ navaniṣpannaṃ, tannāśnīyāt āgra-
    yaṇenāniṣṭvā . yadyāgrayaṇenāniṣṭavato navaniṣpannenāśanena
    vinā nirvvāho na syāt tadā teṣāṃ dravyāṇāṃ tatkāla-
    niṣpannena sāyamprātaragnihotraṃ hutvā'śnīyāt . tataḥ
    kāla āgate tvāgrayaṇaṃ kuryyāt . agnihotramahutvā
    nāśnīyāditivacanādāgrayaṇenāniṣṭvāpyagnihotraṃ hutvā'-
    śnato na doṣa iti gamyate . sasyagrahaṇaṃ vrīhyādyanyadapi
    yanniṣpannaṃ tasya sarvasya pratiṣedhārtham 2 . yadā varṣatṛptirlokasya
    bhavati tadāgrayaṇena yajeta . anena prakāreṇa vrīhyā-
    grayaṇasya śaratkāla ukto bhavati . etameva kālaṃ śrutyā
    samarthayati3 . athāgrayaṇena yajeteti iṣṭirevāgrayaṇaśabde-
    noktā, idānīmidamapyucyate . agnihotrahomārthā dhenura-
    gnihotrītyucyate . tāṃ vrīhiśyāmākayavānāmanyatamam
    āśayitvā tasyāḥ payasā sāyaṃprātaragnihotraṃ juhuyāt .
    iṣṭiḥ prathamakalpaḥ, tadasambhave'yamanukalpaḥ iti dvāvevāgra-
    yaṇakalpāvatrocyete 4 . yavairāgrayaṇasya kriyā bhavet akriyā
    veti bikalpa 5 .! trayāṇāṃ varṇṇānāmaviśeṣeṇakalpadvaye prāpte
    rājño viśeṣa ucyate iṣṭireva nānya iti 6 . sarveṣāmapi
    varṇṇānāmiṣṭirevetyeke manyante7 . śyāmākāgrayaṇe iṣṭyāṃ
    somadaivatyaścarurbhavati . kālo varṣā ṛtuḥ, śāstrāntare
    darśanāt8 . itikārādhyāhāreṇa sūtracchedaḥ . nityajapa-
    śabdeneḍe bhāgamiti mantra ucyate . tasya nityatve satyapi
    nityavacanam etena bhakṣiṇa iti vidhyatideśe tadvarjjitasya
    prāpaṇārtham9 . smṛtiprāptasyācamanasya vidhānaṃ yasmin deśe
    ācamanaṃ kṛtaṃ tasminneva deśe sthitasya ca nābhyālambhana-
    siddhyartham 10 . etena vidhānena sarvabhakṣeṣu, sarve bhakṣiṇaḥ
    sarvān bhakṣān bhakṣayeyuḥ . sarvatravacanaṃ prakaraṇotkarṣārtham .
    navabhojanavacanaṃ laukike'pi navabhojane prāpaṇārtham .
    sarvatravacanāt prakaraṇādutkṛṣṭamapi navabhojanavacanāllaukika
    eva vyavatiṣṭhate . vaidike'gnihotrahome “nāvānāṃ savanī-
    yān, ityatra na prāpnuyāt, tatrāpi prāpaṇārthaṃ bhakṣaṇa-
    vacanam 11 . athānantaraṃ vrīhīṇāṃ yavānāṃ cāgrayaṇeṣṭiru-
    cyate . tatra vrīhyāgrayaṇasya kāla uktaḥ, vasanto yavāgra-
    yaṇasya . tatra hi teṣāṃ prathamaḥ pāka iti tantre
    viśeṣābhāvāt ubhayoḥ sahavacanaṃ tayordhāyye virājau
    ca bhavataḥ . “itarat pauṇamāsaṃ tantraṃ vairājam” ityetā
    vataivokte'pi tāvanmātravikārasiddhau satyāṃ dhāyyāvirāja-
    grahaṇa vikalpena vṛdhanvatorapi prāpaṇārtham 12 . ādyayo-
    rvikalpenaitā devatā gṛhyante . yadi śyāmākāgrayaṇamasyā-
    meveṣṭau samānatantreṇa kriyate tadā somastṛtīyo bhavati 13 .
    indrāgnyoḥ somasya coktā yājyānuvākyāvṛttiḥ” 14 .
    “ya āhitāgnirāgrayaṇenāniṣṭvā prāśnāyāt” śrutiḥ ato-
    'karaṇe doṣaśravaṇānnityatvam . ataeva karkapaddhatau nityāni
    tu agnihotradarśapaurṇṇamāsadākṣāyaṇāgrayaṇapaśucāturmāsyā-
    dīni avaśya karttavyānītyuktam . 2 tannimittakeṣṭau navaśasyeṣṭau
    strī gaurā0 ṅīp . “indreṇa sahitaṃ yasya havirāgrayaṇaṃ
    smṛtam . agnirāgrayaṇonāma bhānorevānvayastu sa ityukte
    3 sūryyānvayaje vahnibhede pu0 . upacārāt 4 āgra-
    yaṇakāle “vrīhyāgrayaṇānantaraṃ yavāgrayaṇādarvāgvrīhi-
    bhireva darśapaurṇṇamāsau kāryyau yavāgrayaṇānantaraṃ prāg-
    vrīhyāgrayaṇādyavaireva . athavā vrīhibhireva iti” karkaḥ .
    “śasyānte navaśasyeṣṭyā tathartvante dvijī'dhvaraiḥ” manu-
    vyākhyāyāṃ pūrvvārjjitadhānyādiśasye samāpte śaradi
    yavānāmiti sūtrakāravacanāt asamāpte pūrvva śasye nava-
    śasyotpattau āgrayaṇena yajeteti śasyakṣayasyāniyatatvāt
    dhanināṃ bahuhāyanajīvanocitaśasyasambhavācca” kullū0
    āgrayaṇañca karmmāśuddhakāle na karttavyam yathoktam
    “vāpyārāmataḍāgakūpetyādinopakramya” “godānāgrahayaṇa
    prapāprathamakopākarmmavedavrata” mityādīnyuddiśya “śravaṇa-
    yorvedhaṃ parīkṣāṃ tyaja vṛddhatvāstaśiśutva ijyasitayornyūnā-
    māse tathā” muhū0 ci0 ukteḥ . “somayogādikarmāṇi
    tyājyāni syu rmalimluce . tathaivāgrayaṇādhānacāturyyāsyā-
    dikānyahyapi” gṛ0 pari0 ukteḥ . “bāle vā yadi vṛddhe śukre
    vāstaṃ gate gurau . malamāsaivetāni varjjayet” vṛddhagargokte .

    Index to the Names in the Mahābhārata

    ☞ p. 24, col. 2.
    Āgrayaṇa, an Agni. § 490 (Āṅgirasa): III, 221, 14189

    (Agnir).

    Renou Vocabulaire du rituel védique

    ☞ p. 26.

    Aufrecht’s Catalogus Catalogorum

    ☞ vol. 1, p. 39, col. 2.
    āgrayaṇa śr. Paris (D 154 b).
    ☞ vol. 2, p. 8, col. 1.
    āgrayaṇa śr. Cs. 414 (inc.). L. 4032.

    --Hiraṇyak. by Gopīnātha. Bhau Dāji 56.

    Indian Epigraphical Glossary

    ☞ p. 11.
    āgrayaṇa (EI 7), the first Soma libation at the agniṣṭoma

    sacrifice; oblation consisting of first-fruits at the end of the

    rainy season.