• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • āgama

    See also āgamaḥ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 105.
    āgama m. (-maḥ)

    1 Arrival, coming, approach.

    2 A Śāstra or work on sacred science in general, supposed to be of divine origin. A Tantra or any work inculcating the mystical worship of SIVA and ŚAKTI.

    4 A grammatical augment, a syllable or letter inserted in any part of the radical word.

    5 Record, title deed, legal title, a voucher or written testimony, &c.

    E. āṅa before gama to go, to come, ac aff.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 83, col. 1.
    ā-gama (maḥ) 1. m. Coming; a shās-
    tra on sacred science; gramma-
    tical augment, a record.

    Benfey Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 70, col. 2.
    āgama ā-gam + a, m. 1. Arrival,

    Rām. 2, 25, 19. 2. Occurrence, Yājñ.

    2, 92. 3. Stream, Man. 8, 252. 4. Afflux

    of wealth, Bhartṛ. 2, 39. 5. Report, Yājñ.

    2, 212. 6. Knowledge, Rām. 6, 4, 30.

    7. Art, Mālav. 15, d. 16. 8. Sacred

    science, Kir. 5, 22. 9. A work on sacred

    science, Kir. 5, 18. 10. A precept, MBh.

    3, 1163. 11. A legal title, Man. 8, 202.

    — Comp. An-, m. not returning, MBh.

    3, 8868. Artha-, m. revenue, Hit. Pr.

    d. 18. Jalada-, m. the approach of the

    rainy season, Nal. 21, 4. Dina-, m. day-

    break, Hariv. 4287. Dus-, m. illegal

    afflux of wealth, MBh. 5, 1513. Dhana-,

    m. afflux of wealth, Man. 8, 347. Dhar-

    ma-, m. a code of law, Mārk. P. 23, 36.

    Puṣpa-, m. spring, Ṛt. 6, 34. Hima-,

    m. winter.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 113, col. 2.
    Ā-gama, as, ā, am, coming near, approaching,

    supplying; (as), m. arrival, appearance; coming,

    approach; addition; course; the mouth of a river;

    supply of money, income, revenue; increase of pro-

    perty (especially in the compound arthāgama), lawful

    acquisition of anything; increase of knowledge (espe-

    cially in the compound vidyāgama); knowledge,

    science, intelligence; a traditional doctrine or precept,

    a collection of such doctrines or precepts, a sacred

    work, scripture; a manual; an affix; the interpola-

    tion of a letter in grammar, a grammatical augment,

    a meaningless syllable or letter inserted in any part of

    the radical word; record, title-deed, legal title, a

    voucher or written testimony; (am), n. a Tantra or

    any work inculcating the mystical worship of Śiva

    and Śakti. —Āgama-nirapekṣa, as, ā, am, inde-

    pendent of a written voucher or title. —Āgama-nīta,

    as, ā, am, studied, read, examined. —Āgama-rahita,

    as, ā, am, devoid of a written title or a voucher;

    without a Śāstra. —Āgama-vat, ān, atī, at, having an

    augment or addition of any kind; having approached

    for sexual intercourse. —Āgama-sāpekṣa, as, ā,

    am, with or supported by legal vouchers. —Āgamā-

    pāyin (°ma-ap°), ī, inī, i, transient, of short dura-

    tion. —Āgamāvartā (°ma-āv°), f., N. of the plant

    Tragia Involucrata Lin.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 58.
    ā́gama a. coming to, approaching, being added. m. approach, arrival, going to (—°); course (of a river), appearance, origin; income, revenue, possession, title; knowledge, science, doctrine; augment (g.).

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 37, col. 2.
    āgama ā́-gama a. coming up; m. arrival,
    occurrence; origin; course (of streams); affluence,
    revenue, property; acquisition; learning,
    knowledge; science; precept, tradition;
    manual, code; augment (gr.); -na, n. coming,
    arrival; origin; sexual intercourse; -vat, a.
    having sexual intercourse; -śruti, f. tradition;
    -apāyin, a. coming and going.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 129, col. 3.
    ā́-gama mf(ā)n. coming near, approaching, AV. vi, 81, 2; xix, 35, 3
    ☞ p. 129, col. 3.
    ā́-gama m. (ifc. f(ā). ) arrival, coming, approach, R. &c.
    ☞ p. 129, col. 3.
    ā́-gama m. origin, Mn. viii, 401; R. &c.
    ☞ p. 129, col. 3.
    appearance or reappearance, MBh. ii, 547
    ☞ p. 129, col. 3.
    course (of a fluid), issue (e.g. of blood), Mn. viii, 252; Suśr.
    ☞ p. 129, col. 3.
    income, lawful acquisition (of property, artha, dhana, vitta, draviṇa), Mn.; MBh. &c.
    ☞ p. 129, col. 3.
    reading, studying, Pat.
    ☞ p. 129, col. 3.
    acquisition of knowledge, science, MBh.; Yājñ. &c.
    ☞ p. 129, col. 3.
    a traditional doctrine or precept, collection of such doctrines, sacred work, Brāhmaṇa, Mn. xii, 105; MBh. &c.
    ☞ p. 129, col. 3.
    anything handed down and fixed by tradition (as the reading of a text or a record, title-deed, &c.)
    ☞ p. 129, col. 3.
    addition, Nir. i, 4
    ☞ p. 129, col. 3.
    a grammatical augment, a meaningless syllable or letter inserted in any part of the radical word, Prāt.; Pāṇ. Comm.
    ☞ p. 129, col. 3.
    N. of a rhetorical figure
    ☞ p. 129, col. 3.
    ā́-gama n. a Tantra or work inculcating the mystical worship of Śiva and Śakti.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 86, col. 2.
    āgama

    m. (-maḥ)

    1. Arrival, coming, approach.

    2. A Sastra or work on
    sacred science in general, supposed to be of divine origin.

    3. A
    Tantra or any work inculcating the mystical worship of SIVA and
    SAKTI.

    4. A grammatical augment, a syllable or letter inserted in
    any part of the radical word.

    5. Record, title deed, legal title, a
    voucher or written testimony, &c.

    E. āṅ before gam to go, to come,
    ac aff.

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 68, col. 2.
    āgama āgama a. qui arrive; qui parvient à.

    — S. m. (gam) arrivée; approche.

    Action d'atteindre, de parvenir à qqn. ou à qqc.

    Moyen de parvenir à qqc., abord, accès.

    Addition ou insertion d'une syllabe, etc., tg.

    Titre légal de propriété.

    Bd. les 4 āgamas ou Recueils de la Loi.

    āgamana n. mms. que āgama.

    āgamanatas adv. à cause de l'arrivée.

    āgamanīta pp. lu, étudié, examiné.

    āgamāpāyin a. (apa, ayin de i) qui va et vient, changeant, variable.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 109, col. 2.
    ā-gama- m. approche, apparition, origine; (titre de) propriété; courant (d'un fleuve); (accroissement de) revenus; information, science; texte sacré, tradition; n. de plusieurs classes de textes religieux et philos.; -vant- a. qui aborde sexuellement.

    °śruti- f. tradition.

    āgamāpāyin- a. qui va et vient.

    Renou Terminologie grammaticale du Sanskrit

    ☞ vol. 1, p. 80. ☞ vol. 1, p. 187. ☞ vol. 3, p. 384.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 596.
    āgama (von gam mit ā)

    1) adj. hinzukommend, hinzutretend, ergänzend: maryā̂de pùtramā dhêhì taṃ tvamā gâmayāgame AV. 6, 81, 2. āgamasakāraḥ AV. PRĀT. 4, 61. āgamaśaṣkulīḥ KAUŚ. 23. superl. ā́gamiṣṭha gern kommend, schnell kommend: sùtāvâto niṣkṛ̀tamāgâmiṣṭhaḥ ṚV. 3, 58, 9. 4, 43, 2. 5, 76, 2. ìhāgâmiṣṭhāḥ 10, 15, 3. te no nakṣatre havamāgamiṣṭhāḥ TAITT. BR. 3, 1, 1, 8.

    — 2) m.

    a) Ankunft, das Erscheinen TRIK. 3, 3, 291. H. an. 3, 461. MED. m. 39. āgamāste śivāḥ santu R. 2, 25, 19. 1, 1, 39. 42, 26. 3, 16, 32. 4, 47, 18. PAÑCAT. III, 45. RAGH. 14, 80. KATHĀS. 26, 11. anāgamāya gacchadhvam MBH. 3, 8868. āgamaṃ (ihre Herkunft) nirgamaṃ sthānam (sarvapaṇyānām) M. 8, 401. samayo jaladāgamaḥ R. 4, 27, 2. N. 21, 4. phalāgama DAŚ. 1, 7. ŚĀK. 109. aharāgame BHAG. 8, 18. niśāgame PAÑCAT. 148, 19. vyasanāgama CĀṆ. 21. ŚUK. 43, 11. duḥkhānāmāgamaḥ BRĀHMAṆ. 1, 15. vyayāgamau das Vergehen und Erscheinen MBH. 2, 547. āgamāpāyin kommend und gehend BHAG. 2, 14.

    — b) Hinzutritt, Zusatz NIR. 1, 4.

    — c) Lauf (eines Wassers), Ausfluss: etairliṅgairnayetsīmāṃ rājā vivadamānayoḥ . pūrvabhuktyā ca satatamudakasyāgamena ca M. 8, 252. yastu pūrvaniviṣṭasya taḍāgasyodakaṃ haret . āgamaṃ vāpyapāṃ bhindyāt 9, 281. pītapheṇāgamaśca vaktrāt SUŚR. 2, 290, 7. kṛṣṇaraktā° 293, 5.

    — d) sehr häufig in comp. mit artha und Wörtern von ähnlicher Bedeutung: Zufluss von Geldern, von Reichthümern; Einkommen, Einkünfte: tasmādarthāgamāḥ sarve lobhamohavivardhanāḥ MBH. 3, 88. HIT. Pr. 18. dharmyairdhanāgamaiḥ MBH. 2, 1210. vipulādvā dhanāgamāt M. 8, 347. 9, 246. CĀṆ. 85. pracuranityadhanāgamā (nṛpanītiḥ) BHARTṚ. 2, 39. sapta vittāgamā dharmyāḥ M. 10, 115. PAÑCAT. 7, 15. draviṇāgama II, 12.

    — e) mit Ergänzung von artha oder einem ähnlichen Worte: Zufluss eines Besitzes, bes. das rechtmässige Inbesitzkommen einer Sache: kṛte yuge . nādharmeṇāgamaḥ kaścinmānuṣānprativartate M. 1, 81. itareṣvāgamāddharmaḥ pādaśastvavaropitaḥ 82. saṃbhogo dṛśyate yatra na dṛśyetāgamaḥ kvacit . āgamaḥ kāraṇaṃ tatra na saṃbhoga iti sthitiḥ .. 8, 200. YĀJÑ. 2, 27. 171. anāgatavidhānaṃ ca kartavyaṃ viṣaye nṛpaiḥ . āgamaścāpi kartavyo (SCHL.: praesenti quoque tempori consulendum) yathā doṣo na jāyate R. 1, 17, 8.

    — f) in comp. mit vidyā Zufluss von Kenntnissen, von Wissenschaften KĀṆ. 35. 37.

    — g) mit Ergänzung von vidyā oder einem Worte von ähnlicher Bedeutung: Zufluss einer Kenntniss, Kenntniss, Wissen, Nachricht: evamākhyātavānbālī sa hyabhijño hariprabhuḥ . āgamo me tato 'vyaktas (vya°?) tasmādetadbravīmi te .. R. 4, 35, 26. atraiva ca mayā prāpta āgamo vānareṣu vai 6, 4, 30. nāmarūpāgamaṃ tasya prāvedayata vānaraḥ 4, 3, 2. yathāyamāgamo mahyaṃ yathā cedamabhūtpurā MBH. 1, 2912. asākṣikahate cihnairyuktibhiścāgamena (nach dem was man davon weiss, ST. : nach dem Gerüchte) ca . draṣṭavyo vyavahāraḥ YĀJÑ. 2, 212. saṃdigdhalekhyaśuddhiḥ syātsvahastalikhitādibhiḥ . yuktiprāptikriyācihnasaṃbandhāgamahetubhiḥ (STENZLER: und nach früheren Maassregeln) 92. prajñayā sadṛśāgamaḥ . āgamaiḥ sadṛśārambhaḥ RAGH. 1, 15. āgamavṛddhasevin 6, 41. śiṣyapradeyāgamāḥ (kavayaḥ) BHARTṚ. 2, 12. aitihyamanumānaṃ ca pratyakṣamapi cāgamam . ye hi samyakparīkṣante kutasteṣāmabuddhitā .. R. 5, 87, 23.

    — h) überlieferte Lehre, Vorschrift; Sammlung von solchen Lehren oder Vorschriften, Lehrbuch (AK. 3, 4, 89. TRIK. 3, 2, 12. 3, 291. H. an. 3, 461. MED. m. 39): pratyakṣaṃ cānumānaṃ ca śāstraṃ ca vividhagamam M. 12, 105. yadyāgamairna vidyāṃ (verb. fin.) ca tamahaṃ bhūtabhāvanam MBH. 3, 11175. āgamānanatikramya 1163. mahāprājñaṃ dharmāṇāmāgatāgamam 1030. sarvāgamaparāyaṇāḥ 12637. asiddhaṃ parokṣamāptāgamātsiddham SĀṂKHYAK. 6. SUŚR. 1, 24, 2. 2, 10, 20. 175, 11. 518, 7. bahudhāpyāgamairbhinnāḥ panthānaḥ siddhihetavaḥ RAGH. 10, 27. pākhaṇḍāgamāḥ PRAB. 85, 17. 29, 1. 51, 5. śāstrāgame vaiṣṇavāḥ VET. 36, 1. saṃgītāgamasāgara DHŪRTAS. 68, 15. = siddhānta u. s. w. bewiesene Wahrheit H. 242. Bei den Buddh. Gesetzsammlung (deren 4 erwähnt werden) BURN. Intr. 48. fg. 315. 317. 9. āgamaśāstra Titel eines von GAUḌAPĀDA verfassten Werkes Verz. d. B. H. No. 349 - 352. Ind. St. 2, 101 - 104. āgamaśāstravivaraṇa heisst ŚAṂKARA'S Commentar dazu ebend. 1, 469.

    — i) Suffix AV. PRĀT. 3, 77.

    — k) Augment, ein am Anfange, in der Mitte oder am Ende hinzutretender bedeutungsloser Laut P. 3, 1, 3, Vārtt. u.s.w.

    — 3) n. ein Tantra: āgataṃ pañcavaktrāttu gataṃ ca girijānane . mataṃ ca vāsudevasya tasmādāgamamucyate .. TANTRAŚĀSTRA im ŚKDR. COLEBR. Misc. Ess. II, 178.

    ☞ vol. 5, p. 1090.
    āgama

    2)

    a) am Ende eines adj. comp. f. ā KATHĀS. 56, 391.

    — d) füge noch Erlangung, Erwerb hinzu.

    — e) das letzte Beispiel gehört zu d).

    — f) das Lernen, Auswendiglernen (beim Lehrer): caturbhiśca prakārairvidyopayuktā bhavati āgamakālena svādhyāyakālena pravacanakālena vyavahārakāleneti PAT. in MAHĀBH. 39. āgamakāla = grahaṇakāla KAIYY.

    — g) yasyāgamo kevalajīvikāyai taṃ jñānapaṇyaṃ vaṇijaṃ vadanti Kenntnisse, Wissen Spr. 2660. Das letzte Beispiel gehört zu h).

    — h) = chandas HALĀY. 1, 9. yastu granthārthatattvajño nāsya granthāgamo vṛthā so v. a. Kenntniss des überlieferten Wortlautes Spr. 4919. vyākaraṇāgama der überlieferte Wortlaut der Grammatik Ind. St. 5, 159. fg. duradhigamaiḥ - āgamaiḥ (= purāṇādibhiḥ MALLIN.) KIR. 5, 18. 22 (= śāstra MALLIN.). śivaviṣṇvāgamaparaiḥ - pāṣaṇḍaiḥ LA. (II) 87, 8. ityeṣo 'syāstriśīrṣākhyaguhāyā āgamaḥ Ueberlieferung, Legende (āmnāya st. dessen 60) KATHĀS. 109, 75. āgama Ueberlieferung im Gegens. zu tarka PRAB. 86, 14. von Buddha's Lehre LA. (II) 86, 13. WASSILJEW 64 u.s.w. acht Āgama bei den Jaina WILSON, Sel. Works 1, 281.

    — i) zu streichen.

    — k) ṚV. PRĀT. 2, 11. 10, 14. 11, 6. 20. VS. PRĀT. 1, 137. 4, 22. AV. PRĀT. 3, 78. anusvārāgamatvāt Schol. zu VS. PRĀT. 5, 44.

    — l) eine best. rhetorische Figur Verz. d. Oxf. H. 208,a,10.

    — 3) vgl. āgamakalpadruma .

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 161, col. 1.
    ā́gama

    — 1) Adj. (f. ā) hinzukommend , hinzutretend AV. 19,35,3.

    — 2) m. (adj. Comp. f. ā)

    — a) Ankunft.

    — b) Herkunft.

    — c) Eintreffen , Eintritt (eines Zeitpunktes , Zustandes).

    — d) Lauf (eines Wassers) , Ausfluss.

    — e) Erwerb , Besitz.

    — f) das Lernen , Erlernen.

    — g) erlangte Kenntniss , Wissen , Kunde.

    — h) überlieferter Wortlaut , überlieferte Lehre , Ueberlieferung ; Gesetzsammlung.

    — i) Hinzutritt , Zusatz.

    — k) Augment (gramm.)

    — l) eine best. rhetorische Figur.

    — 3) n. ein Tantra.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 39, col. 2.
    ā́gama hinzukommend; m. Ankunft; Erwerb, Besitz, Lehre, Ueberlieferung, Wissenschaft; augment (g.).

    Bopp Glossarium Sanscritum

    ☞ p. 28, col. 1.
    āgama (r. gam s. a) 1) Adj. adiens, adveniens, appropin-

    quans. BH. 2. 14. 2) m. aditio, adventus, appropinquatio.

    IN. 1. 1. BR. 1. 15. N. 21. 4. BH. 8. 18.

    Abhidhānaratnamālā of Halāyudha

    ☞ p. 2.
    āgama;
    vedaḥ śrutistathāmnāyaḥ svādhyāyaśchanda āgamaḥ .
    1.1.1.9

    Vācaspatyam

    ☞ p. 614, col. 2.
    āgama pu0 ā + gama—ghañ . 1 āgatau 2 prāptau
    3 utpattau ca “āgamāpāyino'nityāstāṃstitikṣasva
    bhārata!” gītā, āgamyate prāpyate'nena karaṇe
    ghañ . 4 sāmādyupāye “āgamaiḥ sadṛśārambha ārambhasadṛ-
    śodayaḥ” raghuḥ āgamyate svatvabhanena . svatvaprāpake
    5 krayapratigrahādau “āgamoniṣphalastatra bhuktiḥstokāpi
    yatra no” yā0 smṛtiḥ “anāgamantu yo bhuṅkte bahūnya-
    bdaśatānyapi” smṛtiḥ” yādaśāgamasva prāmāṇyaṃ tanni-
    rūpitam mitā0 . “bhogamātrasya svatvavyabhicārāt
    kīdṛśobhogaḥ pramāṇamityata āha . “āgamo'bhyadhikobho-
    gādvinā pūrvvekramāgatāt” yā0 svatvahetuḥ pratigrahakreyādi-
    rāgamaḥ . sa bhogādabhyadhikobalīyān svatvabodhane0 bhoga-
    syāgamasāpekṣatvāt . yathāha nāradaḥ . “āgamena viśuddhena
    bhogoyāti pramāṇatām . aviśuddhāgamo bhogaḥ prāmāṇyaṃ
    naiva gacchatīti” . na ca bhogamātrātsvatvāvagamaḥ parakīya-
    syāpyapahārādinopabhogasambhavāt . ataeva “bhoga tu kevalaṃ-
    yastu kīrttayennāgamaṃ kvacit . bhogacchalāpadeśena vijñeyaḥ
    sa tu taskara” iti smaryyate . ataśca sāgamodīrghakālo
    nirantaro nirākrośaḥ pratyarthipratyakṣaśceti pañcaviśeṣaṇayukto
    bhogaḥ pramāṇamityuktambhavati . tathā ca smaryyate . “sāgamo
    dīrghakālaścāvicchedo'nyaravojjhitaḥ . pratyarthisannidhānaśca
    paribhogo'pi pañcadheti” . kvaciccāgamanirapekṣasyāpi
    bhogasya prāmāṇyamityāha . vinā pūrvvakramāgatāditi .
    pūrvveṣāṃ pitrādīnāṃ trayāṇāṃ kramaḥ pūrbakramastenāgato yo bhoga-
    stasmādvinā āgamo'bhyadhika iti sambandhaḥ . sa punarāgamāda-
    bhyadhikaḥ āgamanirapekṣaḥ pramāṇamityarthaḥ tatrāpyāgamajñāna-
    nirapekṣo na sattvanirapekṣaḥ sattā tu tenaivāvagamyata iti boddha-
    vyam . vinā pūrvvakramāgatādityetacca smārttakālapradarśanārtham .
    “āgamo'bhyadhikobhogāditi” ca smārttakālaviṣayam . ataśca
    smaraṇayogyekāle yogyānupalabdhyāgamābhāvaniścayasambhavādā-
    gama jñānasāpekṣasyaiva bhogasya prāmāṇyam . smārtte tu kāle
    yogyānupalabdhyabhāvenāgamābhāvaniścayāsambhavādāgamajñāna
    nirapekṣa eva santato bhogaḥ pramāṇam . etadeva syaṣṭīkṛta-
    ṅkātyāyanena . “smārttekāle kriyā bhūmeḥ sāgamā bhuktiriṣyate
    smārttetvanugamābhāvāt kramāt triṣuruṣāgatā” . smārttaśca
    kālo varṣaṃśataparyyantaḥ “śatāyurvai puruṣa iti” śruteḥ . anu-
    gamābhāvāditi yogyānupalabdhyabhāvenāgamābhāvaniścayā-
    bhāvāditi . ataśca varṣaśatādhiko bhogaḥ santato'pratiravaḥ
    pratyarthipratyakṣaścāgamābhāve cāniścite avyabhicārādākṣi-
    ptāgamaḥ svatvaṃ gamayati . smārtte'pi kāle'nāgamasmṛti-
    paramparāyāṃ satyāṃ na bhogaḥ pramāṇam . ataeva “anāgamantu
    yo bhuṅkte bahūnyabdaśatānyapi . cauradaṇḍenatampāpandaṇḍayet-
    pṛthivīpati” rityuktam . na cānāgamantu yo bhuṅktaityekavacana-
    nirddeśādbahūnyabdaśatānyapītyapiśabdaprayogāt prathamasya puruṣasya
    nirāgame cirakālopabhoge'pi daṇḍavidhānamiti mantavyaṃ
    dvitīye tṛtīye vā puruṣe nirāgamasya bhogasya prāmāṇyaprasa-
    ṅgāt nacaitadiṣyate “ādau tu kāraṇandānaṃ madhye bhuktistu
    sāgameti” nāradasmaraṇāt . tasmāt sarvatra nirāgamopabhoge
    “anāgamantu yobhuṅkta ityetaddraṣṭavyam yadapi “anyāyenāpi
    yadbhuktaṃ pitrā pūrbataraistribhiḥ . na tacchakyamapāharttuṃ kramāttri-
    puruṣāgatamiti” . pitrā saha pūrbataraistribhiriti yojyam .
    tatrāpi kramāt tripuruṣāgatamityasmārttakālopalakṣaṇam .
    tripuruṣavivakṣāyāmekavarṣābhyantare'pi puruṣatrayātikramasambha-
    vāddvitīye varṣe nirāgamasya bhogasya prāmāṇyaprasaṅgaḥ
    tathā sati “smārtte kāle kriyā bhūmeḥ sāgamā bhuktiriṣyata”
    iti smṛtivirodhaḥ . “anyāyenāpi yadbhuktamityetaccā-
    nyāyenāpi bhuktamapaharttunna śakyaṃ kimpunaranyāyāniścaya-
    iti vyākhyeyamapiśabda śravaṇāt . yaccoktam . “yadvināga-
    mamatyantambhuktaṃ pūrvvaistribhirbhavet . na tacchakyamapākarttuṃ
    kramāt tripuruṣāgatamiti” tatrāpyatyantamāgamaṃ vinetyatyanta
    mupalabhyamānamāgamaṃ vineti vyākhyeyam . na punarāgama
    svarūpaṃ vineti āgamasvarūpābhāve bhogaśatenāpi na svatvaṃ bhava-
    tītyuktaṃ kramāttripuruṣāgatamityetaduktārtham . nanu smaraṇayogye
    kāle bhogasyāgamasāpekṣasya prāmāṇyamanupapannam . tathāhi .
    yadyāgamaḥ pramāṇāntareṇāvagatastadā tenaiva svatvāvagamānna bhogasya
    svatve āgame vā prāmāṇyam atha prāmāṇāntareṇa nāgamo'vagataḥ
    kathantadviśiṣṭobhogaḥ pramāṇam . ucyate . prāmāṇāntareṇāvaga-
    tāgamasahita eva nirantarobhogaḥ kālāntare svatvaṅgamayati .
    avagato'pyāgamobhogarahito na kālāntare svatvaṅgamayitumalaṃ
    madhye dānavikrayādinā svatvāpagamasambhavāditi sarvamanavadyam .
    āgamasāpekṣo bhogaḥ pramāṇamityuktam . āgamastarhi-
    bhoganirapekṣa eva pramāṇamityata āha . “āgame'pi balaṃ
    naiva bhuktistokāpi yatra no” yā0 yasminnāgame svalpāpibhu-
    ktirnonāsti tasminnāgame balaṃ sampūrṇaṃ naivāsti . ayamabhi
    sandhiḥ svatvanivṛttiparasvatvāpādanañca dānam . parasvatvāpā-
    dānaṃ ca paro yadi svīkaroti tadā sampadyate nānyathā . svīkā-
    rastrividhomānaso vācikaḥ kāyikaśceti . tatra mānaso-
    mamedamiti saṃkalparūpaḥ . vācikastu mamedamityādyabhi-
    vyavahārollekhī sa vikalpakaḥ pratyayaḥ . kāyikaḥ punarupā-
    dānābhimarśanādirūpo'nekavidhaḥ tatra ca niyamaḥ smaryyate
    “dadyātkṛṣṇājinampucche gāṃ pucche kariṇaṅkare . keśareṣu
    tathaivāśvandāsīṃśirasi dāpayediti” . āśvalāyano'pyāha .
    “anumantrayet pāṇinābhimṛśet prāṇinaṃ kanyāṃ ceti” . tatra
    hiṃraṇyavastrādāvudakadānāntamevopādānādisambhavāt tri-
    vidho'pi svīkāraḥ sampadyate . kṣetrādau punaḥ phalopabhoga
    vyatirekeṇa kāyikasvīkārāsambhavāt svalpenāpyapabhoge-
    na bhavitavyam . anyathā dānakrayādeḥ sampūrṇatāna bhaka-
    tīti phalopabhogalakṣaṇakāyikasvīkāravikalaścāgamo durba-
    lo bhavati tatsahitādāgamāt . etacca dvayoḥ pūrvvā-
    parakālāparijñāne . pūrvāparakālajñāne tu viguṇo'pi pūrvva-
    kālāgama eva balīyāniti . atha vā “likhitaṃ sākṣiṇo-
    bhuktiḥ pramāṇaṃ trividhaṃ smṛta” mityuktam . eteṣāṃ samavāye-
    kutra kasya prābalyamityatredamupatiṣṭhate . “āgamo'bhyadhiko
    bhogādvināpūrvvakramāgatāt . āgame'pi balaṃ naiva bhuktiḥ sto-
    kāpi yatra no” iti ayamarthaḥ . ādye puruṣe sākṣibhi-
    rbhāvitaścāgamo bhogādabhyadhikobalavānpūrvakramāgatād bhogā
    dvinā . sa puna pūrvvakramāgato bhogaścaturthe puruṣe likhite-
    na bhāvitādāgamātbalavān madhyame tu bhogarahitādāga-
    māt stokabhogasahito'pyāgamo balavāniti . etadeva
    nāradena spaṣṭīkṛtaṃ “ādau tu kāraṇandānaṃ madhye bhuktistu
    sāgamā . kāraṇaṃ bhuktirevaikā santatā yā cirantanīti”
    “paśyato bruvata ityatra viṃśativarṣabhogādūrddhvaṃ bhūmerddhanasyāpi
    daśavarṣabhogādūrddhaṃ phalānusaraṇaṃ na bhavatītyuktam . tatra
    phalānusaraṇavaddaṇḍānusaraṇamapi na bhaviṣyatītyāśaṅkya
    puruṣavyavasthayā pramāṇavyavasthayā ca daṇḍavyavasthāṃ darśayi-
    tumāha . “āgamastu kṛtoyena so'bhiyuktastamuddharet . na
    tatsutastatsuto vā bhuktistatra garīyaso” yā0 . yena puruṣeṇa
    bhūmyāderāgamaḥsvīkāraḥ kṛtaḥ . sa puruṣaḥ kutaste kṣetrādi-
    kamityabhiyuktastamāgamaṃ pratigrahādikaṃ likhitādibhiruddha-
    ret bhāvayet . anenacādyapuruṣasyāgamamanuddharatodaṇḍa ityuktaṃ
    bhavati tatsuto dvitīyo'bhiyuktonāgamamuddharet, kintu a-
    vicchinnāpratiravasamakṣabhogam . anenacāgamamanuddharato dvitī
    yasya na daṇḍo'pi tu viśiṣṭambhogamanuddharato daṇḍa iti
    pratipāditam . tatsutastṛtīyonāgamaṃ nāpi viśiṣṭambho-
    gamuddharedapi tu kramāgatambhogamātram . anenāpi tṛtīyasya
    kramāyātabhogānuddharaṇe daṇḍonāgamānuddharaṇe na viśiṣṭa-
    bhogānuddharaṇe vetyabhihitam . tatra tayordvitīyayorbhu-
    ktireva garīyasī . tatrāpi dvitīye guruḥ tṛtīye
    garoyasīti vivektavyam . triṣvapyāgamānuddhaṃraṇe'rthahāniḥ samā-
    naiva daṇḍe tu viśeṣa iti tātpayyārthaḥ . uktañca .
    “āgamastu kṛtoyena sa daṇḍyastamanuddharan . na tatsuta-
    statasuto vā bhogahānistayorapi” . asmārttakālopabho-
    gasyāgamajñānanirapekṣasya prāmāṇyamuktaṃ vinā pūrvvakramāgatā
    dityatra tasyāpavāda māha . “yo'bhiyuktaḥ paretaḥ syāttasya ri-
    kthī tamuddharet . na tatra kāraṇambhuktirāgamena vinākṛtā”
    yā0 yadā punarāharttrādirabhiyukto'kṛtavyavahāranirṇaya eva
    paretaḥsyātparalokagatobhavettadā tasya rikthī putrādi
    stamāgamamuddharet . yasmāttatra tasmin vyavahāre bhuktirā-
    gamarahitā sāśyādibhiḥ sādhitāpi na pramāṇam .”
    vyava0 ta0 raghunandanena tu ṣaṣṭyabdaeva smārttakālatayā uktaḥ .
    yathā taddhṛtaṃ vyāsavākyam “varṣāṇi viṃśatiṃ bhuktā
    svāminā'vyāhatā mahī . bhuktiḥ sā pauruṣī bhūmerdviguṇā
    tu dvipauruṣo . tripauruṣī tu triguṇā na tatrānveṣya āgama”
    iti . tripuruṣabhoge viśeṣamāha tatraiva vyāsaḥ .
    prapitāmahabhukta yat tatputreṇa vinā ca tam . tau
    vinā yasya pitrā ca tasya bhogastripauruṣaḥ . pitā pitāma-
    hoyasya jovecca prapitāmahaḥ . trayāṇāṃ jīvatāṃ bhogo
    vijñeyastvekapuruṣaḥ” iti evañca śataṣaṣṭivarṣayoḥ smārtta-
    kālatvaṃ deśabhedāt vyavasthāpanīyam . atrāpa-
    vādaḥ . “bhuktistraipauruṣī sidhyedapareṣāṃ na saṃśayaḥ . ani-
    vṛtte sapiṇḍatve sakulyānāṃ na sidhyati . asvāminā
    ca yadbhuktaṃ gṛhakṣetrāpaṇādikam . suhṛdbandhusakulyasya
    na tadbhogena hoyate . vivāhyaśrotrivairbhuktaṃ rājñā'mātyai-
    stathaiva ca . sudīrgheṇāpi kālena teṣāṃ svatvaṃ na sidhyati”
    vṛha0 . atrāpi viśeṣamāha tatraiva “strīdhanañca nṛpendrāṇāṃ
    kadācana na jīryyati . anāgamaṃ bhujyamāmapi varṣaśatai-
    rapi” āgamyate tattvamanena . 6 tattvāvedakaśāstre “tasmā-
    dapi cāsiddhaṃ parokṣamāptāgamāt siddham” sā0 kā0 .
    “siddhaṃ siddhaiḥ pramāṇaistu hitaṃ vātra paratra vā
    āgamaḥ śāstramāptānāmāptāstattvārthavedinaḥ” ityukte
    7 śāstramātre “śṛṇvatāṃ jāyate bhaktistato guru-
    mupāsate . sa ca vidyāgamān vakti vidyāyuksvāśrito
    nṛpa!” devīṣu0 . sa ca guruḥ vidyāsādhanamāgamaṃ vakti
    upadiśatītyarthaḥ . 8 vede ca “rakṣohāgamalaghvasandehāḥ
    prayojanam” “āgamaḥ khalvapi brāhmaṇena niṣphāraṇo-
    dharmaḥ ṣaḍaṅgovedo'dhyeyaḥ jñeyaśceti” pha0 bhā0 . “āgamaḥ
    prayojakaḥ pravarttakaḥ nityakarmatāṃ vyākaraṇādhyayanasya
    darśayati prayojanaśabdena phalaṃ prayojakaśceti kaiyaṭhaḥ .
    “āgamapadena śrutiriti” uddyotaḥ . “bahavopyāgamairbhinnāḥ
    panthānaḥ siddhihetavaḥ” raghuḥ . 9 mantre ca “sarvavedaḥ
    kriyāmūlaṃ ṛṣibhirbahudhoditaḥ . kālodeśaḥ kriyā karttā
    kāraṇaṃ kāryyamāgamaḥ . dravyaṃ phalamidaṃ brahmannavarokto'jayā-
    hariḥ” . bhā0 12, 11 adhyā0 “tatra kālaḥ prātarādiḥ
    deśaḥ samādiḥ kriyā'nuṣṭānaṃ karttā brāhmaṇādi, kāraṇaṃ
    struvādi kāryyaṃ yāgādi āgamomantrādiḥ dravyaṃ vrīhyādi
    phalaṃ svargādi” iti śrīdharaḥ .
    ā + gama—gatyarthatvāt jñāne bhāve ghañ . 10 śabdajanyabodhe
    “pratyakṣamanunānañca śāstrañca vivighāgamam . trayaṃ suviditaṃ
    kāryyaṃ dharmmaśuddhimabhīpsunā” manuḥ . vividhānāṃ dharmmāṇā-
    māgamoyasmātvividhāgamam . karaṇe ghañ . 11 śābdabodha-
    sādhane śabdarūpapramāṇe ca “aindrihyamanumānañca pratyakṣamapi
    cāgamam . yetu samyakparīkṣante kutasteṣāmabuddhitā” rāmā0
    “āgataḥ śivavaktrebhyo gataśca girijānane . magnaśca
    hṛdayāmbhoje tasmādāgama ucyate” yāmalokte 11 tantra-
    śāstre puṃ na0 tathā ca āgatādītāmādyakṣarayuktatvāt tathātvam
    rudrayāmale tu mataṃ śrīvāsudevasyeti pāṭhaḥ klīvatvena “āga-
    moktavidhānena kalau devān yajet sudhīḥ na hi devāḥ
    prasīdanti kalau cānyavidhānataḥ . pañcavarṇṇairbhaveddīkṣā-
    hyāgamoktaiḥ śṛṇupriye! . yāṃ kṛtvā kalikāle ca sarvābhīṣṭaṃ
    labhennaraḥ” tantrasāre yāmalam” prasaṅgāttantrarūpāgamasya
    prāmāṇyaṃ tadupāsanādiṣu kalau adhikāriviśeṣasya karttavyatā
    ca pradarśyate . nijanijakarmavāsanārūpapāśabaddhān anātmajñān
    janmamaraṇādikleśabhājaḥ saṃsārapāraṃ gantumasamarthān prāṇino
    bilokya parameśvaraḥ vedena karmakāṇḍopāsanākāṇḍabrahma-
    kāṇḍātmakārthān samupadideśa . tatra vedānām ucchinna-
    prāyatayā kramaśo rāgabāhulyena taduktadharmeṣu ucchinnaprāyeṣu
    satsu anucchinnānāmapyarthasya durmedhasāmidānīntanādonāṃ du-
    radhigamatayā āyāsabāhulyena ca tatrāpravartta mānānāṃ
    kramaśovilapteṣu śrautadharmmeṣu kathaṅkāramuddhāraḥ syādityā-
    kalayya kāruṇyodayena vedārthaprakāśanārthaṃ sugamopāyena
    jaiminivyāsanāradādirūpopadhibhirupahitaḥ san tatta-
    dgranthān praṇītavān . tatra karmmakāṇḍārtho jaiminā
    sanvādibhiśca samyaktayā vyākṛtaḥ upāsanākāṇḍārthaḥ svayaṃ
    śivamūrttyā tantraśāstraṃ, nāradādimūrttyā ca pañcarātrādikaṃ
    vidhāya vivṛtaḥ brahmakāṇḍārthaśca vedavyāsamūrttyeti vivekaḥ .
    tataśca dharme vedasyaiva svataḥpramāṇatvena vedamūlakatvādanyeṣāṃ
    prāmāṇyaṃtatra smṛtīnāmiva āgamasyāpi vedamūlakatvamanumī-
    yate . vedaeva rāmatāpanīyanṛsiṃhatāpanīyādyātmake āga-
    moktopasanādisaṃvādāt tanmūlakatvādhigamāt yeṣāṃ ca mūlāni
    nādhigamyante teṣāmapi prāmāṇyaṃ smṛti vākyavat anumā-
    tavyam bhramapramādādiśūnyatvahetoḥ smṛtikarttṝṇāmiva āga-
    makarttuḥ śivasya sattvāt tantravākyasya smṛtibākyavat
    prāmāṇyam na ca bauddhāgamādivat vipralambhakavākyatvaṃ
    rāgadveṣādestasminnasattvāt . tatrṛ kṛrmakāṇḍārthe sarveṣāma-
    paryyudastānāmadhikāraḥ mumukṣorapi tattvajñānaparyyantaṃ
    cittaśodhanārthaṃ pratyavāyaparihārārthaṃ ca karmmaṇāṃ karttavya-
    topadeśāt “tametaṃ brāhmaṇā vividiṣanti vedānuvacanena
    yajñena tapasetyādi” śruteḥ “ārurukṣormuneryogam
    karma kāraṇamucyate . yogārūḍhasya tasyaiva śamaḥ kāraṇa-
    mucyate” gītāvākyācca . tato'nyeṣāmapi īśvarārpaṇena
    phalānabhisandhānena ca kṛtānāṃ karmmaṇāṃ bandhāhetutvāt krama-
    śomuktiḥ phalam . evamupāsanākāṇḍārthe'pi sarveṣāmadhikāraḥ
    śrutau tapaseti nirddeśāt “sarvaṃ khalvidaṃ brahma tajjalā-
    niti śānta upāsīta sa kratuṃ kurvvīteti” śrutyā sopādhikasye
    śvasyopāsanāvidhānācca . upāsanā ca mānasī kriyā dhyā-
    naparaparyyāyā tatra nirākārasya brahmaṇo'sambhavāt sobhādhi-
    keśvaraviṣayaivopāsanā karttavyā . sā ca guṇopādhiviśiṣṭa-
    syeva tattadākāropahitasyāpi sambhavati “cinmayasyādvitī-
    yasya niṣkalasyāśarīriṇaḥ . upāsakānāṃ siḍyathe
    brahmaṇorūpakalpanā” ityukteḥ . kalpanā ca na sveccayā
    kintu śāstrādisiddhaiva . tathā cāgamapurāṇādiṣu yāni
    yāni rūpāṇi varṇitāni tadrūpeṇaiva . upāsanā
    karttavyā . brahmakāṇḍārthe tu karmabhiścittaśuddhau sākāro-
    pāsanena tadaikāgryavataḥ vedāntoktasādhanacatuṣṭhayavata evādhi-
    kāra iti bhedaḥ . tatra tāntrikopāsane karttavye'pi devobhūtvā
    devaṃ yajet” ityukteḥ bhūtaśuddhyādinā ātmānaṃ śodhayitvā
    upāsyadevenaikobhūtamātmānaṃ dhyātvaivopāsanaṃ kāryyam “athayo-
    'nyāṃ devatāmupāste'nyo'sāvanyo'hamasmi na sa vada yathā
    paśureva sa devānāmiti” śrutyā bhedenopāsānāyā nindanāt
    tāntrikopāsane'pi karttavye vaidikakarmmasu sāvitrajatmarūpo
    panayanasaṃskārasyeva tantroktadīkṣāyāevādhikāraprayoja-
    katvam tatra dīkṣāyāñca sarve'pi varṇṇā anulom
    pratilomajāścādhikāriṇaḥ “māṃ hi pārtha! vyapāśritya
    ye'pi syuḥ pāpayonayaḥ . striyo vaiśyāstathā
    śūdrāste'pi yānti parāṃ gatimiti” gītāyāṃ bhaga-
    vadupāsane sarveṣāmadhikārasya patipādanāt . atra “purā
    ṇādau kaścit viśeṣo darśitaḥ yathā “yāni śāstrāṇi
    dṛśyante loke'smin vividhāni ca . śrutismṛtiviruddhāni
    teṣāṃ niṣṭhā tutāmasī . karālabhairavañcāpi yāmala vāmamāśri-
    tam . evaṃvighāni cānyāni mohanārthāni tāni tu . mayā
    sṛṣṭāni cānyāni mohāyaiva bhavārṇṇave” iti devī-
    purāṇavacane vāmamāśritamiti viśeṣaṇāt śrutismṛti
    viruddhānīti nirddeśācca śrutismṛtiviruddhavāmamārga
    syaiva nindanāt tatraivādhikāriviśeṣasyānadhikāro na tu
    tantrokteṣvapi itarāṃśeṣu vedāviruddheṣu iti nirṇayaḥ .
    vastutaḥ “sautrāmaṇyāṃ surāṃ pibet” iti śrutyā
    vihitasya sautramaṇyāṃ surāsevanasyeva vāmadevasāmopāsakasya
    “na kāñcana pariharediti” sarvvastrīgamanasyeva
    adhikāriviśeṣaviṣaye tasyāpi grāhyatā . ataeva
    manunā “na māṃsabhakṣaṇe doṣo na madye na ca maithune .
    pravṛttireṣā bhūtānāṃ nivṛttiśca mahāphaleti” sāmā-
    nyato vihitamadyādau na doṣa ityuktam . kulācāraśabde
    vakṣyamāṇasya kulācāradharmmasya prāyeṇedānīntanānāṃ duṣkara
    tvena sutarāṃ tanmārgasya tantranirddiṣṭādhikāriṇāmidānī-
    masattvāt naiva karttavyatā . atha kaścit prāgbhavavāsanāva
    śādadhikārī sampadyate tathāpi kūlacūḍāmaṇau “yatrāsavaṃ
    tu deyaṃ syāt brāhmaṇastu viśeṣataḥ . tatrārdrakarasaṃ dadyāt
    tāmre vā visṛjenmadhu . devyāstu dakṣiṇe bhāge cakrapārśve
    nivedayet . madyadravyaṃ tu śūdrasya nānyeṣāntu kadācana” .
    “vaiśyasya mākṣikaṃ śuddhaṃ kṣatriyasya tu sājyakam . brāhma-
    ṇasya gavāṃ kṣīraṃ tāmre vā visṛjenmadhu . nārikelodakaṃ
    kāṃsye sarveṣāṃ caiva śodhanam iti” ca dvijātīnāmāsavadāna-
    niṣedhena gauṇakalpa evādhikriyate na mukhyakalpe . “pītvā-
    pītvā punaḥ pītvā patitodharaṇītale! utthāya ca punaḥ
    pītvā punarjanma na vidyate” iti vacanantu caturthāśramaviṣaya-
    miti tantrasāraḥ . “nistraiguṇyepathi vicaratāṃ ko vidhiḥ ko
    niṣedha” ityukteścaturthāśramasya vidhiniṣedhātiktāntatve'pi
    paramahaṃsāśramasyeva doṣābhāva iti yuktamutpaśyābhaḥ .
    “varaṃ prāṇāḥ pragacchantu brāhmaṇonārpayet surām” brāhmaṇo
    madyadānena brāhmaṇyādeva hīyate” vṛhatsaṅgamatantram .
    ataeva kālikā pu0 “avaśyaṃ vihitaṃ yatra madyaṃ tatra
    dvijaḥ punaḥ . nārikelodakaṃ kāṃsye tāmre vā
    visṛjenmadhu” ityanukalpo gṛhasthadvijātimātre vihitaḥ
    evaṃ matsyamāṃsayorniṣiddhayorapi vāmamārgiṇāṃ dānā
    dikaṃ na smṛtiviruddhaṃ “devān pitṝn samabhyarcya khādan sāṃsaṃ
    na doṣabhāk” iti manunāṃ devārcanāvaśiṣṭamāṃsabhojanasya
    vidhānāt . etadapi divyabhāvaviṣayamiti tantrasāraḥ “mādakaṃ
    sarvadā varjyaṃ madyaṃ māṃsaṃ sulocane! . jñānena saṃskṛtaṃ tattu
    mahāpātakakanāśanamiti” kulārṇṇavokteḥ . jñānena
    sarvanareṣu ātmatvajñānenetyarthaḥ . tadapi na śrutiviruddhaṃ
    viśvanareṣu ātmadṛṣṭimato vaiśvānarasāmopāsakasya sarvānnabhakṣaṇa
    vidhānavat tasyāpi tādṛśajñānamāhātmyena tatra pāpānut
    pattisambhavāt yathā vaiśvānarasāmopāsakaṃ prakṛtya “na kiñca-
    nānannaṃ bhavati āśvabhya āśakunibhya iti” chā0 u0 sarvvā-
    nnabhojanaṃ vihitamevamasyāpi jñānena pūtatvānna tadbhakṣaṇaṃ
    doṣāvahamiti . “kṛte śrutyuditomārgastretāyāṃ śruti-
    noditaḥ . dvāpare tu purāṇoktaḥ kalāvāgamasammataḥ”
    ityāgamavacanaṃ tu praśaṃsāparam rāgādibāhulyena
    śrautādigharmasya kalāvasambhavaiti tādṛśānāṃ tantrādhikā-
    ritvasūcanārthañca “cakāra mohaśāstrāṇi keśavaḥ
    saśivastathā . kāpilaṃ nākulaṃ vāmaṃ bhairavaṃ pūrvvapaści-
    mam . pāñcarātraṃ pāśupataṃ tathānyāni sahasraśaḥ,
    karmma pu0 “śṛṇu devi pravakṣyāmi tāmasāni yathākramam .
    yeṣāṃ śravaṇamātreṇa pātityaṃ jñānināmapi . prathamaṃ
    hi mayaivoktaṃ śaivaṃ pāśupatādikam” padmapu0 ityā-
    divacanairāgamasya tāmasatvena mohaśāstratvena niṣiddhatve'pi
    vedāviruddhāṃśasyagrāhyataiva . “tathāpi yo'ṃśomārgāṇāṃ vedena
    na virudhyate . so'ṃśaḥ pramāṇamityuktaḥ keṣāñcidadhikāri-
    ṇām” sūtasaṃhitāvacanāt atra keṣāñcidityukteḥ na
    sarveṣāyadhikāriteti sūcitam tatrādhikāriṇaḥ śāmbapu0
    darśitāḥ . “śrutibhraṣṭaḥ smṛtiproktaprāyaścittaparāṅmukhaḥ .
    krameṇa śrautasiddhyarthaṃ brāhmaṇastantramāśrayet” “pāñcarātraṃ
    bhāgavataṃ tantraṃ vaikhānasābhidham . vedabhraṣṭān samuddiśya kama-
    lāpatiruktavān” iti ca . tataśca idānīntanānāṃ viśe-
    ṣato gauḍadeśavāsināṃ śrautadharmmāgnihotrādidharmmo-
    cchedadarśanena tatpāpanāśāya prāyaścittaparāṅmukhatāda-
    rśanena ca śrautamārgabhraṣṭatayā krameṇa śrautādhikārasya
    prāptyarthaṃ tantroktopāsanādiṣu vedāviruddheṣu adhikāraḥ .
    vedaviruddheṣu vāmamārgeṣu tu caturthāśramasya tantroktādbhutā-
    śramasyaivādhikāraḥ na gṛhasthadvijānām prāguktaiḥ vacanajātai
    rbrāhmaṇādiṣu mukhyamadyadānasevanayorniṣedhāt gṛhasthaśūdrasya
    tu mukhye'pyadhikāraḥ dvijānāmanukalpācaraṇena tanmārgā-
    śrayaṇe'pyadhikāra itivivekaḥ . tallakṣaṇantu “sṛṣṭiśca pralaya-
    ścaiva devānāṃ ca tathārccanam . sādhanañcaiva sarvveṣāṃ pura-
    ścaraṇameva ca . ṣaṭkarmmasādhanañcaiva dhyānayogaścaturvidhaḥ
    saptabhirlakṣaṇairyuktaṃ tvāgamaṃ tadvidoviduḥ” iti āgamabhedāśca
    tantraśabde vakṣyante . ataeva kalidharmma prakaraṇe” evaṃ kriyā-
    yogaparaiḥ pumān vaidikatāntrikaiḥ . arccannubhayataḥ siddhim
    mattovindatyabhīpsitam” bhāga0 12 skandhe27 adhyāye tāntrika-
    pathenāpyarcanaṃ vihitam . “atha sūtakinaḥ pūjāṃ vakṣyāmyāgamano-
    ditām” śā0 rā0 . āgacchati prakṛtipratyayāvanupahatya ut-
    padyate karttari saṃjñāyāṃ gha . 13 vyākaraṇokte prakṛtipratyayānu-
    paghātake aṭ iṭ ityādau śabdabhede “āgamādeśayormadhye
    balīyānāgamovidhiḥ” vyākaraṇāntarapari0 “yadāgamā-
    stadguṇībhūtāstadgrahaṇena gṛhyante” . “āgamaśāstramani-
    tyam” iti ca paribhā0 . “āgamā ādyudāttāḥ”
    “āgamā avidyamānavadbhavantīti” ca kā0 vā0

    The Purāṇa Index

    ☞ vol. 1, p. 145.
    Āgama 1 — the rules of;2 for digging wells, constructing

    tanks and gardens;3 cited for yajñas where paśu was not

    involved and where bīja (seeds) served the purpose of the

    animal.4 [Footnote] 1) Vi. I. 17. 58. [Footnote] 2) Br. II. 30. 19 and 27; III. 21. 46. [Footnote] 3) M. 58.

    55; 143. 13. [Footnote] 4) Vā. 53. 122; 57. 100.

    Edgerton Buddhist Hybrid Sanskrit Dictionary

    ☞ p. 88, col. 1.
    āgama, (1) m. (= Skt., as general term), traditional

    or canonical text; esp. applied to the four collections called

    in Pali nikāya, see Ekottarika, Dīrghāgama, Madhya-

    māgama, Saṃyuktāgama; (2) in āgama-vastu Mv

    i.318.7, mg. obscure; see vastu.

    Aufrecht’s Catalogus Catalogorum

    ☞ vol. 3, p. 47, col. 2.
    āgama is an alternate of tantra. tantra or āgama The Kāraṇāgama. Hz. 2 p. 80 enumerates
    28: Kāmika, Yogaja, Cintya, Kāraṇa, Ajita, Dīpta,
    Sūkṣma, Sahasra, Añśumat, Suprabheda, Vijaya,
    Niśvāsa, Svāyambhuva, Ānala, Vīra, Raurava, Makuṭa,
    Vimala, Candrajñāna, Bimba, Prodgīta, Lalita, Siddha,
    Saṃtāna, Śaiva, Pārameśvara, Kiraṇa, Vātula.

    Indian Epigraphical Glossary

    ☞ p. 9.
    āgama (SII 1), a doctrine; cf. Lākul-āgama (EI 32),

    the doctrine of Lakula (Lakulīśa). Cf. āgama-samaya.

    Cf. s-āgama-nirgama-praveśa (IE 8-5), ‘together with

    approaches, ingress and egress’.

    Tāntrikābhidhānakośa

    ☞ vol. 1, p. 172. ☞ vol. 2, p. 299.