• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ādityaḥ

    See also āditya.


    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 173.
    ādityaḥ , puṃ, (aditerādityasya vā apatyaṃ + ṇyaḥ .)
    devaḥ . sūryyaḥ . ityamaramedinyau .. dvādaśāditya-
    gaṇe bahuvacanāntaḥ . ityamaraḥ .. tatpratyekanāmāni .
    vivasvān 1 aryyamā 2 pūṣā 3 tvaṣṭā 4 savitā
    5 bhagaḥ 6 dhātā 7 vidhātā 8 varuṇaḥ 9 mitraḥ
    10 śakraḥ 11 urukramaḥ 12 . ete kaśyapāt
    aditibhāryyāyāṃ jātāḥ . kalpāntare tvaṣṭṛkanyā
    saṃjñā ādityapatnī ādityasya tejaḥ soḍhumasa-
    marthā atastasyāḥ pitṛkṛtādityadvādaśakhaṇḍā dvā-
    daśādityāḥ . teṣāṃ dvādaśamāseṣvekaikasyodayaḥ .
    iti purāṇaṃ .. arkavṛkṣaḥ . ityamaraḥ .. ākanda
    iti bhāṣā . (“ādityamaṇḍalasthito hiraṇma-
    yoviṣṇuḥ” . yathā śāntiśatake . 4 . 24 .
    “ādityasya gatāgatairaharahaḥsaṃkṣīyate jīvitaṃ” .
    bhārate .
    “ādityacandrāvanilā'nalaśca
    dyaurbhūmirāpo hṛdayaṃ yamaśca” .
    harivaṃśe dvādaśādityakathā yathā .
    “marīcāt kaśyapājjātāste'dityā dakṣakanyayā .
    tatra śakraśca viṣṇuśca jajñāte punarevaha ..
    aryyamā caiva dhātā ca tvaṣṭā pūṣā ca bhārata .
    vivasvān savitā caiva mitro varuṇa eva ca .
    aṃśo bhagaścātitejā ādityā dvādaśa smṛtāḥ” ..
    tasya saṃvatsarātmano bhagavānādityo gativiśe-
    ṣeṇākṣinimeṣakāṣṭhākalāmuhūrttāhorātrapakṣamāsa-
    rttvayanasaṃvatsarayugapravibhāgaṃ karoti .. iti suśrutaḥ)