ādityaḥ
See also
āditya.
Śabdakalpadruma
☞
vol. 1,
p. 173.
ādityaḥ , puṃ, (aditerādityasya vā apatyaṃ + ṇyaḥ .)
devaḥ . sūryyaḥ . ityamaramedinyau .. dvādaśāditya-
gaṇe bahuvacanāntaḥ . ityamaraḥ .. tatpratyekanāmāni .
vivasvān 1 aryyamā 2 pūṣā 3 tvaṣṭā 4 savitā
5 bhagaḥ 6 dhātā 7 vidhātā 8 varuṇaḥ 9 mitraḥ
10 śakraḥ 11 urukramaḥ 12 . ete kaśyapāt
aditibhāryyāyāṃ jātāḥ . kalpāntare tvaṣṭṛkanyā
saṃjñā ādityapatnī ādityasya tejaḥ soḍhumasa-
marthā atastasyāḥ pitṛkṛtādityadvādaśakhaṇḍā dvā-
daśādityāḥ . teṣāṃ dvādaśamāseṣvekaikasyodayaḥ .
iti purāṇaṃ .. arkavṛkṣaḥ . ityamaraḥ .. ākanda
iti bhāṣā . (“ādityamaṇḍalasthito hiraṇma-
yoviṣṇuḥ” . yathā śāntiśatake . 4 . 24 .
“ādityasya gatāgatairaharahaḥsaṃkṣīyate jīvitaṃ” .
bhārate .
“ādityacandrāvanilā'nalaśca
dyaurbhūmirāpo hṛdayaṃ yamaśca” .
harivaṃśe dvādaśādityakathā yathā .
“marīcāt kaśyapājjātāste'dityā dakṣakanyayā .
tatra śakraśca viṣṇuśca jajñāte punarevaha ..
aryyamā caiva dhātā ca tvaṣṭā pūṣā ca bhārata .
vivasvān savitā caiva mitro varuṇa eva ca .
aṃśo bhagaścātitejā ādityā dvādaśa smṛtāḥ” ..
tasya saṃvatsarātmano bhagavānādityo gativiśe-
ṣeṇākṣinimeṣakāṣṭhākalāmuhūrttāhorātrapakṣamāsa-
rttvayanasaṃvatsarayugapravibhāgaṃ karoti .. iti suśrutaḥ)