• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ādikāvya


    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 137, col. 1.
    ādi—kāvya n. ‘the first poem’, N. of the Rāmāyaṇa.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 631.
    ādikāvya (ā° + kā°) n. das Urgedicht, ein Bein. des RĀMĀYAṆA.

    — Vgl. ādikavi .

    ☞ vol. 5, p. 1100.
    ādikāvya R. 7, 98, 18.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 170, col. 1.
    ādikāvya n. das erste Poem , Bez. des Rāmāyaṇa.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 694, col. 2.
    ādikāvya na0 ādi ādyaṃ kāvyaṃ pādacatuṣṭhayarūpacchandobaddhaṃ
    vākyam . bālmīkiracite rāmāyaṇe tasya cādyakāvyatvaṃ
    darśitaṃ tatraiva ādikā0 2 sarge “dadarśa krauñca-
    yostatra mithunaṃ cārudarśanam . tasmācca mithunādekamāga-
    tyānupalakṣitaḥ . jaghāna baddhānuśayo niṣādo munisaṃ-
    nidhau . taṃ śoṇitaparītāṅgaṃ ceṣṭabhānaṃ mahītale .
    dṛṣṭvā krauñcī rurodārtā karuṇaṃ kheparibhramā . taṃ tathā nihataṃ
    dṛṣṭvā niṣādenāṇḍajaṃ vane . muneḥ śiṣyasahāyasya kāruṇyaṃ
    samajāyata . tataḥ karuṇaveditvāddharmmātmā sa dvijottamaḥ .
    niśamya karuṇaṃ krauñjīṃ rudatīṃ tāṃ jagāvidam . mā ni-
    ṣāda! pratiṣṭhāṃ tvamagamaḥ śāśvatīḥsamāḥ . yatkrauñcamithunā-
    dekamabadhīḥ kāmamohitam . tasyedamuktvā vacanaṃ cintābhūt
    tadanantaram . śakunaṃ śocatā hyevaṃ kimatedvyāhṛtaṃ mayā
    muhūrttamiva ca dhyātvā vākyaṃ tat pravimṛṣya ca . śiṣyamāha
    sthitaṃ pārśve bhāradvājamidaṃ vacaḥ . pādaiścaturbhiḥ saṃyuktamidaṃ
    vākyaṃ samākṣaraiḥ . śocatoktaṃ mayā yasmāt tasmācchloko
    bhavatviti” . evaṃ cintayatastasyāśrame svayaṃ brahmaṇāgatyo-
    padiṣṭam . “maharṣe! yadathaṃ proktastvayā krauñcabadhāśrayaḥ .
    śloka evāstvayaṃ baddhastava vākyasya śocataḥ . svacchandā-
    deva te brahman! pravṛtteyaṃ sarasvatī . rāmasya caritaṃ kṛtsnaṃ
    kurutvamṛṣisattama”! ityupadiṣṭasya vālmokeḥ rāmāyaṇaracane-
    matirabhūt yathāha tatraiva . “tasya buddhirabhūt tatra vālmī-
    keratha dhīmataḥ . kṛtsnaṃ rāmāyaṇaṃ ślokairīdṛśaiḥ karavāṇya-
    ham” ityevamabhiniveśaṃ kṛtvā kṛtsnaṃ rāmāyaṇaṃ kṛtamiti
    sargaśeṣe tatraivoktam “tataḥ sa rāmasya cakāra kīrtimān .
    samākṣaraiḥ ślokaśatairyaśasvino yaśaskaraṃ kāvyamudā-
    radhīḥ param” . iha loke catuṣpādaślokasyādau tenaiva pracā-
    raṇāt tatkṛtakāvyasyādikāvyatvam . vede tu bahūnāmanuṣṭu-
    pchandaskānāṃ ślokānāṃ sattve'pi loke prathamapracārā
    bhāvāttasyādyatvam . tena “īśā vāsyamidaṃ sarvvaṃ yat kiñca
    jagatyāṃ jagat . tena tyaktena bhuñjīthā mā gṛdhaḥ kasya
    sviddhanam” ityupakrame “asuryānāma te lokā andhena tamasā
    vṛtāḥ . tāṃste pretyābhigacchanti ye ke cātmahano janāḥ”
    ityādayaḥ ślokāḥ śu0 ya0 ve0 40 adhyāye paṭhitāḥ .
    evam ṛgvedādāvapi bahabaḥ tathāvidhāḥ santi” tathā
    ca vede sattve'pi loke tena prathamapracāraṇāttasyādyakā-
    vyatvam . yat tu uttaracarite “citramāmnāyāda-
    nyā'yaṃ nūtanaśchandasāmavatāra” iti varṇṇitam tat yathā
    śrutārthe'saṅgatameva . anyaḥ lokasiddhavākyādityadhyāhāreṇa
    āmnāyāt āmnāyaṃ vedaṃ mūlatvena prāpya chandasāṃ
    navāvatāraiti vyākhyāne tu na ko'pi doṣa iti yuktam .