• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ādhmānaṃ

    See also ādhmāna, ādhmānam.


    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 240, col. 2.
    ādhmānaṃ [ā-dhmā-lyuṭ]

    1 Blowing inflation; (fig.) growth, increase; Mv. 7. 14.

    2 Boasting, vaunting.

    3 A bellows.

    4 Intumescence, swelling of the belly, body &c., dropsy.

    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 175.
    ādhmānaṃ , klī, (āṅ + dhmā + lyuṭ .) vātavyādhi-
    viśeṣaḥ . tasya rūpaṃ .
    “sāṭopamatyugrarujamādhmātamudaraṃ bhṛśaṃ .
    ādhmānamiti jānīyādghoraṃ vātanirodhajaṃ” ..
    iti nidānaṃ .. peṭaphām̐pā iti bhāṣā .
    tasya cikitsā yathā, —
    “ādhmāne laṅghanaṃ pūrvvaṃ dīpanaṃ pācanaṃ tataḥ .
    phalavarttikriyāṃ kuryyāt vastikarmma ca śodhanaṃ ..
    karṣamātrā bhavet kṛṣṇā trivṛtā syāt palonmitā .
    khaṇḍādapi palaṃ grāhyaṃ cūrṇamekatra kārayet ..
    bhadhunākṣamitaṃ lihyātaṃ cūrṇamādhmānanāśanaṃ” ..
    nārāyaṇacūrṇaṃ .. 1 ..
    “dāruhaimavatīkuṣṭhaśatāhvāhiṅgusaindhavaiḥ .
    limpeb koṣṇairamlapiṣṭaiḥ śūlādhmānayutodaraṃ ..
    haimavatī vacā . dāruṣaṭkalepaḥ .. 2 ..
    “abhayāragvadho dhātrī dantī tiktā snuhī trivṛt .
    mustā pratyekametāni grāhyāṇi palamātrayā ..
    tāni saṃkṣudya sarvvāṇi jalāḍhakayuge pacet .
    tatra toye'ṣṭamaṃ bhāgaṃ kaṣāyamavaśeṣayet ..
    nistvagjaipālavījāni navāni palamātrayā .
    tanuvastradhṛtānyeva tasmin kvāthe śanaiḥ pacet ..
    jvālayedanalaṃ mandaṃ yāvat kvātho ghano bhavet .
    tataḥ khalle kṣipet bhāgānaṣṭau jaipālabījataḥ ..
    bhāgāṃstrīn nāgarāddvau ca maricāt dvau ca pāradāt .
    gandhakāt dvau ca tānīha yāvadyāmaṃ vimardayet ..
    raso nārācanāmāyaṃ bhakṣito raktikāmitaḥ .
    jalena śītalenaiva rogānetān vināśayet ..
    ādhmānaṃ śūlamānāhaṃ pratyādhmānaṃ tathaiva ca .
    udāvarttaṃ tathāgulbhamudarāṇi haratyasau ..
    vege śānte ca bhuñjīta śarkarāsahitaṃ dadhi .
    tatastatsaindhavenāpi tato dadhyodanaṃ manāk” ..
    mahānārāco rasaḥ .. 3 .. iti bhāvaprakāśaḥ ..
    (vāyunā savedanamudaraparipūrṇatvamādhmānatvaṃ . iti
    rugviniścayagranthavyākhyānakṛdvijayarakṣitaḥ ..)